فصل سوم : بطلان وقف ناشی از حقوق مالکیت فکری و بررسی نظریات قابل تأیید در صحت وقف حقوق مالکیت فکری

گفتار اول : مالیت حقوق مالکیت فکری و جهت مبنای آن

بند الف : عدم مالیت حقوق مالکیت فکری

لازم نیست، مال حتماً محسوس و مادی باشد؛ زیرا ممکن است اموال غیر مادی و غیر ملموس نیز ممکن است از منظر عرف، ارزش اقتصادی داشته باشند و موضوع داد و ستد قرار بگیرند. منفعت، حق انتفاع، حق ارتفاق و حق تحجیر از این قبیل می‌باشند.

بنا به مطالب فوق، نباید در خصوص مالیت حقوق مالکیت فکری تردید نمود، چون این اموال به واسطه ارزشی که عرف برای آن ها متصور است، موضوع معامله قرار می‌گیرند. از طرف دیگر، همان طور که ذکر شد غیر مادی بودن شئ، تأثیری در مالیت آن ندارد.بعضی‌ها معتقدند امور معنوی از قبیل فکر، هنر و صنعت، مال نیستند و صرفاً کسی که فکری را ابتکار می‌کند، یک نوع حق برداشتنی نسبت به ابتکار و نتیجه ابتکار خود دارد که دیگران حق استفاده از آن را ندارند و بیان می‌دارند این حقوق، یک نوع حقوق دیگری هستند که متعلق آن مال نیست.(هاشمی شاهرودی , ۱۳۸۴ ,ص۱۰) اگر منظور از مطلب فوق، این باشد که موضوع و متعلق حقوق مالکیت فکری، مال مادی نیست، حرف درستی است و می‌توان آن را پذیرفت، اما اگر منظور این باشد که موضوع این حقوق، یعنی آثار فکری مالیت ندارند، نمی‌توان آن را پذیرفت؛زیرا چه همان طور که گفتیم جامعه به واسطه ارزشی که برای این اموال قائل است، آن ها را موضوع معامله قرار می‌دهد و همین مقدار، نشانگر مالیت این اموال است.(محمودی , ۱۳۹۱ , ص ۲۱) معیار مالیت داشتن یک اثر از نظر قانونی تنها قابلیت مبادله ارزش اقتصادی آن محدود نیست بلکه نقش عرف و مطابقت با نظم عمومی و اخلاق حسنه را نیز باید در نظر گرفت به ویژه در نظام قانونی ایران که قبضی بر قوانین شرعی است و آثاری وجود دارد که قابل مبادله می‌باشد . اما از نظر قانون ارزشمند تلقی نمی گردد و مورد حمایت قرار نمی گیرد به عنوان مثال بر اساس احکام شرعی یک فیلم متهجن با یک شعر توهین آمیز اثر قابل حمایت به شمار نمی آید .

بند ب : از جهت مبنای حقوق مالکیت فکری

مبنایی مالکیت فکری، در صدد پاسخ به چرایی مشروعیت حق پدیدآورنده بر پدیده فکری است. با نگاه اجمالی به مبانی اعتبار مالکیت فکری در می‌یابیم هر مبنا بر عنصری از شکل‌گیری پدیده فکری توجه ‌کرده‌است. برخی به عنصر کار و فعالیت فکری و تلاش پدیدآورنده توجه نموده و سعی کرده‌اند با توجه به احترام کار، مشروعیت مالکیت فکری را به اثبات رسانند. فهم نظام مالکیت فکری و ترسیم نظام مالکیت فکری جدید بدون توجه به مبانی مشروعیت آن امکان پذیر نیست.( حکمت نیا , موحدی ساوجی , ۱۳۸۵ , ص۱۲)ضمنا قابل ذکر است در مطالعه مبانی حقوق مالکیت فکری به ۲ روش میتوان عمل کرد :

۱ : هر کدام از مکاتب حقوقی مطالعه شود و عناصری که میتوان مالکیت فکری را با آن ها توجیه کرد استخراج گردد .۲ : مبانی مالکیت فکری بر اساس مطالعاتی که تاکنون انجام شده است تعقیب گردد . ( حلیمی , ۱۳۸۴ , ص ۳۹) برخی از مبنای قرارداد اجتماعی برای توجیه نظام مالکیت فکری استفاده نموده‌اند. به عنوان مثال استرلینگ هنگام شمارش مبانی توجیه مالکیت فکری یکی از مبانی را قرارداد اجتماعی شمرده‌است. وی می‌نویسد: کپی رایت ناشی از قرارداد میان پدیدآورنده اثر و اجتماع است. اجتماع زمینه‌ای را فراهم می‌کند که در آن هنرمندان مبتکر پرورش یابند در عوض نیز پدیدآورنده اثر خود را به اجتماع داده، در ازای آن پاداش دریافت می‌کند. ‌بنابرین‏ نویسنده به منظور توجیه نظام مالکیت فکری، قراردادی اجتماعی و فرضی را میان پدیدآورنده اثر فکری و اجتماع ترسیم ‌کرده‌است.از مبنای قرارداد خصوصی نیز برای توجیه نظام مالکیت فکری می‌توان استفاده کرد.

گفتار دوم : محدودیت و بقای حقوق مالکیت فکری

بند الف : محدودیت قانونی انتقال حقوق مالکیت فکری

همان طوری که در مباحث گذشته گفتیم حقوق مالکیت فکری نیز قابلیت انتقال به غیر را دارد .اما محدودیتی که در این میان وجود دارد این است که هیچ راه حلی برای انتقال این نوع مالکیت در مقررات کنونی پیش‌بینی نشده است و قانون‌گذار صرفا قابلیت انتقال این حقوق را در ماده ۱۲ قانون حمایت از حقوق مولفان , مصنفان و هنرمندان مصوب ۱۳۴۸ و ماده واحده اصلاحیه آن مصوب ۱۳۸۹ , بند د ماده ۵ قانون ثبت اختراعات , طرحهای صنعتی , علائم و نامهای تجاری مصوب ۱۳۸۶ , ماده ۱ قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی مصوب ۱۳۵۲ , ماده ۹ آئین نامه اجرایی مواد ۲ و ۱۷ قانون حمایت از حقوق پدید آورندگان نرم افزارهای رایانه ای مصوب ۱۳۸۳ و…پیش‌بینی نموده است .از این مواد قانونی بر می‌آید که این حقوق قابل انتقال به هر شخص اعم از حقیقی و حقوقی می‌باشند و این انتقال ممکن است به صورت اختیاری و یا به صورت قهری انجام پذیرد .در انتقال اختیاری مالک , حقوق مادی خود را به صورت اختیاری و با اراده در غالب یک قرارداد به دیگری واگذار می‌کند .اما در انتقال قهری اراده مالک دخیل نبوده و قانون آن را به وارث می‌دهد یا طبق شرایط قانونی توقیف می شود .(عابدی درچه , ۱۳۷۷ , ص۴۲ ) انتقال حقوق مالکیت فکری به دو صورت امکان پذیر است : انتقال اختیاری و انتقال اجباری

الف : انتقال اختیاری

انتقال اختیاری حقوق مادی به وسیله پدید آورنده یا صاحب اثر از طریق قرارداد امکان پذیر است . صاحب اثر ممکن است آن را طی قرارداد به شخصی حقیقی ، سفارش دهنده، استخدام کننده ، شخص حقوقی یا موصی له واگذار کند.

ب : انتقال قهری

گاهی حق مادی خارج از اراده و اختیار پدیدآورنده و به صورت قهری به دیگری انتقال می‌یابد و آن به دوشکل امکان پذیر است:

انتقال حق به وارث یا ورثه و انتقال حق به توقیف یا تامین کننده

عقیده بسیاری از متخصصین غذایی بر این استوار است که نخوردن غذا باعث بروز مشکلاتی مثل افسردگی ‌و هیجان می شود.زیراوقتی شماغذانمی خوریدباعث می شود که علاوه بر پایین آمدن قند خون،فلزات و غیر فلزات و املاح معدنی و آلی که مورد نیاز بدن است و بدن با بهره گرفتن از آن ها متابولیسم خود را تنظیم می‌کند در دسترس بدن قرار نگیرد. (فروزین،۱۳۷۸،۳۰)

هم چنین عادات نامناسب غذایی می‌تواند باعث افسردگی بشود.به عبارتی افسردگی می‌تواند بر اثر کمبود تغذیه ای و بر اثر بی اشتهایی تشدیدشود.حساسیت های غذایی می‌تواند با عملکرد شیمیایی مغز تداخل کند وخلق راتغییربدهد.افراد با خلق متغیر،خلقشان ‌بر اساس عادات غذایی نوسان می‌کند. (زیمرمن،۱۳۸۶،۲۰۴)

روشن به نظر می‌رسد که مواد غذایی،می‌تواند روی سیستم عصبی و سلول های ارتباطی مغز تاثیر مستقیمی داشته باشد.کارشناس افسردگی،سیمون.ان.یانگ از دپارتمان درمان بیماری های دماغی دانشگاه کانادا،می‌گوید، سطح پایین سروتونین مغز معادل علائم بیماری دماغی است.

به عنوان مثال،می توان آدم های سرخورده و افسرده را که اقدام به خود کشی نموده و یا افراد جانی که کشتن انسان های دیگر را یک عمل تهورآمیز (شجاعانه،بی باکانه)به حساب می آورند،ذکر کرد،که این گونه اعمال تند نتیجه ی پایین بودن سروتونین مغز می‌باشد.وارد کردن ماده سروتونین به داخل مغز و یا تحریک سروتونین به فعالیت بیشتر،گاهی اوقات منجر به ازبین رفتن افسردگی می گرددو به همین علت است که بعضی افراد افسرده اغلب به شیرینی پناه می‌برند. (کارپر، ۱۳۷۹،۴۰۰)

چگونه ویتامین ها و مواد معدنی در رفتار شما مؤثر هستند؟اولین کشف مستند علمی که ارتباط بیماری روانی را با رژیم غذایی مرتبط دانست،هنگامی بود که،دریافتند که بیماری افسردگی و دیوانگی مخصوص آن،با نیاسین قابل درمان است.بعدهامتوجه شدند که تجویزب کمپلکس،‌بهتر از نیاسین تنها،نتیجه می‌دهد.شواهد دائما رو به افزایشی وجود دارد که،اختلالات روانی علت بیوشیمیایی دارد وآزمایشات نشان می ‌دهند که با تغییر سطح ویتامین های بدن علائم بیماری های روانی رامی توان درشخص به وجودآورد یاازبین برد. (میندل،۱۳۷۲،۳۰۵)

بیماری افسردگی تقریبا تمام بدن را تحت تاثیر قرار می دهداز جمله :سیستم اعصاب،خلق،افکار،‌رفتار و تفکر یک فرد را.کمبود کدام مواد غذایی در ایجاد افسردگی نقش دارد؟پروتئین ها نقش مؤثری در فعالیت های سلولی دارندکه متأسفانه مصرف شان در میان مردم روز به روز در حال کم شدن است.ویتامین ث و ویتامین های گروه ب،ازجمله ویتامین های ضداسترس هستند که به خاطر گرایش به موادغذایی فاقد این ریزمغذی ها،امروزه ذخایر این مواد در بدن افراد کم شده و عوارض عصبی و افسردگی را به وجود آورده است.کمبود مواد معدنی مثل ید،منیزیم،آهن و روی هم با تأثیر منفی روی سیستم عصبی موجب کم طاقتی و افسردگی می شود. (www.salamat.ir)

بخش دوم : اضطـراب^[۴۴]

بین اختلالات شخصیت با رفتارهای بزهکارانه رابطه وجود دارد.اختلالات شخصیتی در افراد بزهکار بیش از افراد عادی است.یکی از این اختلالات شخصیتی اضطراب است.جرم عکس العملی است علیه اضطراب.یکی از انواع اضطراب ها را می توان ناایمنی ذکر کرد مثلاً فرد در برخی از شرایط وجود دیگری را مخل ایمنی خود می‌داند و نگران از حضور این ناایمنی سعی می‌کند که از آن بگریزد و یا آن را از بین ببرد،برداشتن مانع اغلب به شکل جرم بروز می‌کند. (مجله دانش پژوهان،۱۳۸۴،شماره۷)

همه انسان ها اضطراب را در زندگی خود تجربه می‌کنند،اما احساس اضطراب شدید و مزمن در غیاب علت واضح،امری غیر عادی است.اضطراب می‌تواند ناشی از یک وضعیت روحی،اجتماعی،فیزیکی،زیستی، اثرات جانبی داروها،مصرف مواد مخدر،نوع تغذیه فرد و یا ترکیبی از این موارد باشد.پیشگیری از اضطراب از طریق رژیم غذایی توصیه می شود،مصرف غذاهای پر چرب و یا شیرین را محدود کرده و از مصرف مقادیر زیاد نمک و کافئین پرهیز کنید. (تبیان)

متاسفانه در اثر استرس انسان اشتهای خود را نیز از دست می‌دهد.یعنی در زمانی که شخص مقادیر زیادی مواد غذایی از دست داد،به جای آن که اشتهایش افزایش یافته واز این رهگذر با خوردن غذای بیشتر،این کم شدن مواد غذایی ذخیره شده در بدن را،جبران کند به علت مبتلا شدن به بی اشتهایی،همان غذای عادی و روزمره خود را نیز نمی تواند بخورد و در نتیجه انسان به کمبود بعضی مواد غذایی و مقوی بدن دچار می‌گردد.اکثر رفتارهای پرخاشگرانه و ناهنجاری های رفتاری را بروز می‌دهد.بعضی از ویتامین ها و مواد معدنی و خوراکی ها قادرند به خوبی با استرس مبارزه کرده و آن را از بین ببرند و یا به سخن دیگر برای از بین بردن استرس ها می توان به جای داروهای مختلف که بعضی از آن ها اثرات نامساعدی نیز روی اعصاب و بدن دارند،این عارضه آزار دهنده و رنج آور را،با خوردن غذاهای مخصوص،جبران و درمان نمود.تجربیات بسیار نشان داده است که ویتامین ها توان آن را دارند که در مواردی که مسئله استرس،در کار است با تغییر و تبدیلاتی که در اعمال فیزیولوژیک بدن می‌دهند،بتوانند وضع را از حالت عدم تعادل روحی و فکری به تعادل پایدار درآورده و بر استرس غلبه کنند.آن هایی که به استرس دچارند باید نوع غذای خود را طوری انتخاب کنند که مقادیر زیادی خوردنی های حاوی ویتامین های گروه ب، وارد بدنشان شود. (فروزین،۱۳۷۸،۴۸)

آیا بیماری های روانی می‌تواند در اثر واکنش های غذایی بوده باشد؟شواهد روزافزونی وجود دارد که نشان می‌دهد نشانه های روانی از قبیل افسردگی و اضطراب در افراد ممکن است در اثر حساسیت های غذایی به وجود آمده و یا تشدید شود. (کارپر،۱۳۷۹،۶۱)

اضطراب علامت شایع تنش روحی است واغلب با سرنوشت شوم و قریب الوقوع همراه است.وقتی ما غذایی می خوریم که نیاز مغز را برآورده نمی کند و یا وقتی یک وعده غذایی خود را نمی خوریم ویا به علت عجله و مشغول بودن،فرصت غذاخوردن را نداریم وچیز مختصری به عنوان غذا می خوریم قند خون پایین می‌آید وهمین کم شدن قندخون باعث افسردگی،عصبانیت،اضطراب،مغشوش شدن وضع مغز،بی تصمیمی،عدم تمرکز و حتی خودکشی و دیگر کشی می شود. (فروزین،۱۳۷۸،۳۰)

مطالعات گوناگون علمی به وضوح تاثیر مصرف برخی از غذاها و مواد مختلف را در بروز و پیشرفت اضطراب و استرس نشان می‌دهد.بعضی از مواد غذایی سبب افزایش اضطراب شده و دسته ای دیگر از غذاها در ایجاد آرامش و روحیه بهتر در ما تاثیر گذار هستند.مواردی که استفاده زیاد از آن ها با افزایش استرس همراه می‌باشد عبارتند از ۱)در بین تمام عواملی که در وخیم تر شدن شرایط اضطراب نقش دارند،کافئین از همه معروف تر است.بسیاری از افراد با کاهش مصرف نوشیدنی های کافئین دار مانند قهوه،چای و نوشابه های گازدار کمتر دچار استرس می‌شوند،۲)نیکوتین که با استعمال دخانیات به مقدار زیاد وارد بدن ما می شود،از عوامل تحریک کننده قوی در ایجاد اضطراب می باشدو۳)غذاهای شور و پرنمک.مصرف نمک باعث تخلیه ذخایر پتاسیم بدن می شود در حالی که این ماده برای عملکرد سیستم عصبی لازم است.

اما خوانده دعوی همواره شرکت تلقی می‌گردد، زیرا از رد آن منتفع خواهد شد. اگر حکم بطلان شرکت اصدار یابد، «مؤسسین و مدیران و بازرسان و صاحبان سهام شرکت نمی‌توانند در مقابل اشخاص ثالث ‌به این بطلان استناد نمایند». ^[۱۲۲] مع ذلک حکم بطلان بر اثر عدم اهلیت شرکت یا اراده معلول وی (اشتباه و اکراه) نسبت به اشخاص ثالث هم اعتبار دارد. طبق ماده ۱۷۷ قانون تجارت، هر شرکت مختلط سهامی که بر خلاف مواد ۲۸، ۲۹، ۳۹ و ۵۰ تشکیل شود باطل است. لیکن شرکای نمی‌توانند در مقابل اشخاص خارج ‌به این بطلان استناد نمایند. این حکم به وحدت ملاک ‌در مورد سایر شرکت‌ها نیز اعتبار دارد.

۴-۴-۱٫ مرور زمان

برای طرح دعوی بطلان مرور زمان‌های مواد ۸۵ و ۸۷ قانون تجارت در لایحه اصلاحی سال ۴۷ حذف شده، ولی به جای آن مرور زمان ۳ ساله ماده ۳۶۷ (ال ۲۳۵-۹) فرانسه نیز منظور نگردیده است. لذا تحت نظم قانونی گذشته، در غیاب مرور زمان خاص تجاری، دعاوی هر یک از شرکای و قائم مقام آن ها راجع به بطلان شرکت تابع مرور زمان یک ساله، و طرف‌های معامله با شرکت مشمول مرور زمان ده ساله قرار ‌داشته‌اند (مواد ۷۴۰ و ۷۳۷ ق. آ. د. م.).

حتی چنانچه روزی مرور زمان‌های آیین دادرسی مدنی تجدید حیات یابد و دعوی مشمول مرور زمان شود، نباید فراموش کنیم که طبق قواعد عمومی قراردادها، ایراد باطل بودن عمل حقوقی تکرار شونده «دایمی» است. یعنی کسی که باید عمل غیر قانونی انجام دهد همواره می‌تواند به جهت بطلان از انجام آن سرباززند.

۴-۴-۲٫ رفع اثر از موجبات بطلان

قانون‌گذار در تلاش برای محدود ساختن موارد بطلان شرکت‌ها یا عملیات آن ها پس از طرح دعوی، خوانده را به مرتفع نمودن موانع صحت تشویق می‌کند: در صورتی که قبل از صدور حکم بطلان شرکت یا بطلان عملیات یا تصمیمات آن در مرحله بدوی موجبات بطلان مرتفع شده باشد، دادگاه قرار سقوط دعوی بطلان را صادر خواهد کرد (ماده ۲۷۱).^[۱۲۳]

مضافا دادگاهی که دعوای بطلان نزد آن اقامه شده است می‌تواند بنا به تقاضای خوانده مهلتی که از شش ماه بیشتر نباشد برای رفع موجباتبطلان تعیین نماید. ابتدای مهلت مذکور تاریخ وصول پرونده از دفتر به دادگاه است. در صورتی که ظرف مهلت مقرر موجبات بطلان بر طرف نگردد، دادگاه حکم مقتضی صادر خواهد کرد (ماده ۲۷۲ ق. ا.).

۴-۴-۲-۱٫ بطلان متکی بر قواعد عمومی

وقتی تقاضای بطلان بر اراده معلول یا عدم اهلیت شریکی استوار باشد و از نامبرده یا نماینده قانونی وی تحصیل رضایت ممکن نشود، و همچنان دعوی مذکور ادامه یابد، شریک یا شریکان دیگر می‌توانند سهم یا سهم الشرکه او را در شرکت ولو با جلب نظر کارشناس ابتیاع کنند، تا بدین وسیله موجب بطلان رفع گردد. اگر شرکت مذکور دو نفره باشد، فردی خارج از شرکت می‌باید در حدود اساس نامه پرداخت حقوق خواهان ورود به شرکت را درخواست نماید. این راه حل در بند اول ماده ۳۶۵ قانون شرکت‌های فرانسوی پیش‌بینی شده و در راستای اجرای ماده ۲۷۲ ق. ا. قابلیت توجیه دارد. در صورت ممکن نبودن این گزینه، دادگاه نهایتاً حکم بطلان شرکت یا عملیات آن را صادر خواهد کرد.

۴-۴-۲-۲٫ بطلان ناشی از قواعد تجاری

در صورتی که بطلان شرکت بر مبنای مراعات نشدن مقررات ثبت و آگهی باشد، اعم از اینکه تأسیس شرکت یا تغییرات بعدی آن مد نظر و توجه قرار گیرد (مواد ۶ و ۹ نظامنامه مورخ ۱۳۱۱ وزارت عدلیه)، هر ذینفع می‌تواند شرکت را با ارسال اظهارنامه رسمی به اقدام در رفع ایراد مجبور کند. اگر شرکت در این خصوص اقدامی به عمل نیاورد، ذینفع ممکن است الزام آن را به انجام تشریفات قانونی از دادگاه بخواهد؛ یا صدور حکمی به اصلاح اساس نامه، دفاتر ثبت شرکت‌ها و انتشار آگهی اصلاحی درخواست گردد.

۴-۴-۳٫ محدودیت آثار بطلان

هرگاه با وجود امکان رفع اثر از موجبات بطلان، حکم به ابطال شرکت صادر شود، آثار آن نسبت به آثار ناشی از بطلان شرکت در قواعد عمومی قراردادها تعدیل یافته و سبک تر است؛ در عوض مسئولیت اشخاص مسبب بطلان به نحوی بارز مورد شناسایی قرار گرفته است.

آثار بطلان نسبت به شرکت محدود به آینده بوده و عطف به ماسبق نمی‌شود. به عبارت دیگر، صدور حکم بطلان موجب انحلال عقد است. به موجب ماده ۲۷۴ ق. ا. ، دادگاهی که حکم بطلان شرکت را صادر می‌کند باید در حکم خود یک یا چند نفر را به عنوان مدیر تصفیه تعیین کند تا بر طبق مقررات «این قانون» انجام وظیفه نمایند. منظور از مقنن از «این قانون»، قانون تجارت و نه قانون مدنی است. کما اینکه در ماده ۲۷۵ هم بطلان از حیث آثار در ردیف انحلال شرکت قرار دارد. یعنی شرکت باطل اعلام شده طبق ماده مقررات تصفیه شرکت‌های تجارتی منحله، برچیده می‌شود. لذا اصولا تردید در صحت معاملات پیشین شرکت جایز نخواهد بود.

در خصوص اشخاص ثالث با حسن نیت که به ظاهر صحیح و قانونی شرکت اعتماد کرده‌اند، قانون‌گذار مسئولیت مدیران، بازرسان و صاحبان سهام شرکت را تثبیت و با قاعده تضامن استوار و تقویت نموده است (ذیل مواد ۲۷۰ و ۲۷۳ ق. ا. ؛ و راجع به شرکت‌های با مسئولیت محدود و مختلط سهامی، ذیل مواد ۱۰۰ و ۱۰۱ و همین طور مواد ۱۷۷ و ۱۹۸ ق. ت.). آیا اشخاص ثالث با حسن نیت خود اجازه دارند که به لحاظ بطلان شرکت از تعهدات قبلی خویش در قبال آن سرباززنند؟ در پاسخ باید گفت که با توجه به تحول قانونی سال ۴۷ که در آن بطلان در ردیف انحلال و بدون کاشفیت و اثر در گذشته مطرح گردیده، اشخاص مذبور الزاماً به تعهدات خود عمل خواهند کرد. ولی در خصوص سایر شرکت‌ها که تابع قانون سال ۱۳۱۱ قرار دارند بطلان قاعدتا قابل عطف به ماسبق شده است. زیرا قانون‌گذار در ماده ۲۰۲ قانون تجارت راجع به تصفیه امور شرکت‌ها، بطلان را در کنار انحلال و به موازات آن مطرح ننموده است. مع ذلک، امکان دارد با این استدلال که در ردیف انحلال قرار گرفتن بطلان در سطر اول ماده ۲۷۵، با توجه به مجموع مقررات شرکت‌های تجارتی، انصراف به مورد شرکت‌های سهامی نداشته، آن را نسبت به سایر شرکت‌های قانون تجارت هم مجری بدانیم.

مع ذلک، به نظر می‌رسد که بطلان شرکت در اثر عدم اهلیت شریک یا اراده معیوب وی شخصا یا به وسیله نماینده قانونی او نسبت به اشخاص ثالث نیز قابلیت استناد داشته باشد. زیرا این دو مورد قهرا تابع ضمانت اجرایی احراز شرایط عمومی صحت معاملات در قواعد عمومی مدنی است.

از لحاظ روابط میان شرکای، متعاقب عدم کاشفیت بطلان، شرکت دوره تصفیه را برابر شرایط مندرج در اساس نامه و مقررات راجع به شرکت‌های منحله، طی می‌کند. اگر مدیر یا مدیران تصفیه‌ای که توسط اساس نامه یا دادگاه تعیین شده‌اند حاضر به قبول سمت مدیریت تصفیه نباشند، دادگاه امر تصفیه را به اداره تصفیه امور ورشکستگی حوزه خود ارجاع می‌کند (قسمت اخیر ماده ۲۷۵).

با این وجود شریک محجور یا نماینده قانونی او یا کسی که اراده معیوب داشته، می‌تواند صرفا آورده خود را از سایر شرکای مطالبه کند و زیر بار اجرای تعهدات و بدهی‌های شرکت نرود. اما در حالت عدم مشروعیت موضوع یا جهت تشکیل شرکت، تصفیه اموال و بدهی‌ها باید با رعایت مساوات شریکان به اجرا درآید.

۴-۴-۴٫ گستره مسئولیت‌ها

ج: معنای اصطلاحی اذن و اجازه

اذن در اصطلاح این گونه آمده است: «رضای به فعل یا ترک از دیگری که ابراز شده باشد. رضای اظهار نشده اذن نیست، اذن اعم از وکالت است پس تا قصد استنابه محرز نشده است وکالت صدق نمی‌کند، اذن قبل از وقوع عمل مأذون است و اجازه بعد از آن اذن قائم به مأذون است پس اگر او بمیرد اذن ساقط است و به ارث نمی‌رسد. اذن علی الاصول جایز است حتی اذن در نهادن سر تیر روی دیوار اذن دهنده»^[۱۶۹].

در اصطلاح اجازه این گونه تعریف شده است: «تأیید عقدی که به صورت فضولی و یا عقد مکره صورت گرفته باشد و یا معاملات سفید که بی‌رضای ولی صورت گرفته است و باید ولی اجازه کند. اگر موصی زیاده بر ثلث ترکه وصیت کند محتاج به اجازه وارث است»^[۱۷۰].

علی رغم نظر آن دسته از حقوق دانان که واژه اذن را برای عملی به کار برده است که دیگران مایل به انجام دادن آن هستند و در نتیجه ولی قهری نکاحی را باید اذن دهد که همسران جوان می‌خواهند در آن شرکت کنند، لکن با توجه به تعاریفی که از لغت اذن و اجازه به عمل آمد به نظر می‌رسد واژه اذن تمایل طرفین نکاح را در انعقاد عقد در برنمی‌گیرد بلکه ولی در دادن اذن نکاح نیازی به تمایل طرفین برای نکاح ندارد. لذا دغدغه ی اصلی که ‌در مورد ماده ۱۰۴۱ ق.م. وجود دارد ، که همان احتمال عدم تمایل بعدی طرفین نکاح می‌باشد که همچنان باقی است.

می‌دانیم که طفل صغیر به دلیل کمی سن و بی‌تجربگی نمی‌تواند خودش مجری نکاح خود باشد زیرا که اهلیت آن را ندارد و به دلیل نداشتن اهلیت (رشد، عقل، بلوغ) این امر در اختیار اولیای او قرار داده شده است واین موضوع به نوعی، بیشتر جنبه حمایتی از طفل را می‌رساند و ‌به این معنی نیست که هرگاه اولیاء اراده نمایند، مجازند که طفل را تزویج نمایند و این مسئله را هیچ یک از فقها نپذیرفته‌اند و اگر به ظاهر قضیه که همان اختیار اولیاء، را نشان می‌دهد هم دقت کافی داشته باشیم، متوجه می‌شویم که در طول این اختیار، رعایت مصلحت طفل قرار داده شده است و این اراده رعایت مصلحت طفل ، شرط صحت نکاح است. با این وجود عده دیگری نیز عدم مفسده را کافی دانسته‌اند. در حالی که در فقه اسلامی دلیلی وجود ندارد که به طور مطلق تزویج صغار را جواز داده باشد باوجود این موضوع، دلایلی وجود دارد که در کار اولیای عقد باید مصلحت وجود داشته باشد و برای این جواز به آیه:

«ولا تقربوا مال الیتیم الابالتی هی احسن حتی یبلغ أشده.» ^[۱۷۱]

ترجمه: به اموال یتیم به جز به نحوی هرچه نیکوتر نزدیک نشوید تا زمانی که به سن رشد خود برسند.

پس در صورتی که قرآن این کتاب آسمانی، یکی از ارکان استوار و محکم قانون مدنی و دیگر قوانین کشور ما است تصرف و نزدیک شدن در مال یتیم را با رعایت مصلحت مجاز می‌داند، پس از این امر متوجه می‌شویم که اولیاء طفل و دادگاه برای امر ازدواج طفل که در اصل، معامله بر سر گران بهاترین دارایی هر فرد که آن هم عمر و آینده اوست ، بارها و بارها باید نظارت و دقت و مصلحت اندیشی بیشتری صورت دهند ، تا خدای ناکرده لطمه‌های روحی و روانی و مالی و اجتماعی و… به طفل یتیم و صغیری که چشم امیدش پس از خداوند به مصلحت اندیشی اولیاء و دادگاه صالح است وارد نشود و در این خصوص، هرچه دقت و سنجش و به قول عامیانه مته بر خشخاش بگذاریم باز هم جای دقت و تأمل دارد. چرا که اگر غیر از این باشد مضرات این ازدواج علاوه بر ان که دامنگیر زوجین و اولیاءآنان می‌شود، دستگاه قضایی را هم درگیر و علاوه برآن به اجتماع نیز لطمه‌های جبران ناپذیری وارد خواهد کرد.

برطبق ماده ۱۲۱۰ قانون مدنی هیچ کس را نمی‌توان بعد از رسیدن به سن بلوغ به ‌عنوان جنون یا عدم رشد محجور نمود، مگر آنکه عدم رشد یا جنون او ثابت شده باشد.و در تبصره ی ۱ همین ماده می‌گوید: سن بلوغ در پسر ۱۵ سال تمام قمری و در دختر ۹ سال تمام قمری است.

و در تبصره ی ۲ همین ماده آمده است: که اموال صغیری را که بالغ شده است در صورتی می‌توان به او داد که رشد او ثابت شده باشد.

پس می‌بینیم که قانون گذار میان سن بلوغ برای ازدواج و سن بلوغ مالی تفاوت قائل شده و سن ازدواج را بالاتر تعیین نموده است که این خود بیان کننده ضرورت در دقت بیشتر در امر ازدواج صغار می‌باشد.

بند سوم: مطالعه تطبیقی ازدواج صغار

الف: بررسی ازدواج و ولایت از دیدگاه مذاهب

در فقه حنبلی ‌در مورد ولایت پدر در امر ازدواج دختر این چنین آمده است که مواردی از آن ها را ذکر می‌کنیم.

قال حنابله: فلا یصح الا بولی فلو زوجت نفسها او غیرها او وکلت غیر ولی‌ها فی تزویجها ولو باذن ولیها فیهن لم یصح. ^[۱۷۲]

‌در مورد ولایت در ازدواج زنان نیز حنابله چنین گفته اند:

حنبلی:

سزاوار ترین ولی در ازدواج زن آزاد، پدرش سپس پدر پدرش هرچه بالا رود، سپس پسرش و پسر پسرش هرچه پایین رود. (البته عکس آن نیز گفته شده است).

قال حنابله: بنکاح المراه ابوها ثم ثم ابوه و ان اعلا و اولی الاجداد اقربهم ثم ابنها و ان سفل ثم اخوها لابوین ثم لابیها ثم بنوها کذلک و ان نزل العم لابوین ثم لاب ثم بنوها کذلک و ان نزلو ثم اقرب العصبات علی ترتیب المیرث. ^[۱۷۳]

قال حنفی: اذا انکح الوالد الصغیر او الصغیره فذالک جائز علیه‌ ما و کذالک سایر الاولیاء و به اخذ علماونا-فقالوا: یجوز لغیر الاب و الجد من الاولیاء تزویج الصغیر و الصغیره^[۱۷۴].

فقهای حنفیه: قدری باشا، در ماده ۳۵ از کتاب الاحکام الشرعیه که طبق فقه حنفی نوشته شده است، تعداد بسیاری از اعضای فامیل حتی اقوام دور را در شمار اولیاء در امر ازدواج بر شمرده است: «ولی در ازدواج، نفس عصبه (خویشاوندان ذکور پدری) به ترتیب ارث وحجب است. پس پسر مقدم می‌شود، پس از او پسر پسر و هرچه پایین رود، پس از ایشان پدر و سپس جد صحیح و هرچه بالا رود پس از او برادر ابوینی، سپس عموی پدری، بعد، پسرعموی ابوینی، بعدپسرعموی پدری، سپس ولای عتق، و ولی زن مجنونه در ازدواج، پسر اوست و هر چه پایین رود، در صورت اجماع پسرزن دیوانه با پدر او، پسر مقدم است».

دلیل پیشی گرفتن پسر بر پدر زن دیوانه در ولایت بر ازدواج، عصبه بودن است. هرچند در قرابت زیادی شفقت، پدر مقدم بر پسر می‌باشد.

۲-شافعی

فقیهان شافعی نظرشان ‌در مورد ولی، در امر ازدواج، شبیه نظر فقیهان حنبلی است: «و سزاوارتر ولی‌ها پدر است، پس از او جد است و بعد پدر جد، سپس برادران ابوینی یا پدری، بعد پسر برادر و هر چه پایین تر رود، بعد عموها ولایت دارندو سپس نوبت به دیگر اقارب می‌رسد که ارث می‌برند».

ظاهر آن است که برادر ابوینی بر برادر پدری تنها مقدم می‌شود. پسر به عنوان پسر نمی‌تواند ولی مادرش در ازدواج شود. پس اگر پسر پسر عمو و یا کسی که مولی علیه را آزاد ‌کرده‌است یا قاضی باشد، ولی ازدواج او خواهد بود. اگر هیچ کدام یافت نشد آزاد کننده و سپس اقارب پدری همانند طبقات ارث، ولی ازدواج خواهند بود.

قال شافعی: لیس لغیر الاب و الجد تزویج الصغیر و الصغیره. ^[۱۷۵]

‌در مورد ولایت در ازدواج در فقه شافعی این چنین آمده است:

انگیزه را به طور مستقیم نمی­ توان مشاهده کرد ولی وجود آن را از روی رفتار استنباط می­کنیم. هر انگیزه معمولا دو عنصر اساسی دارد: ۱- سایق که مراد از آن فراینده­های درونی به خصوصی است که شخص را به عمل بر می­انگیزد. ۲- هدف یا پاداش، که به محض رسیدن به آن حالت انگیزشی پایان می­یابد (حسن­زاده، ۱۳۹۰).

روان شناسان انگیزش را ‌به این صورت تعریف کرده ­اند: فرایندی درونی که رفتار را در طول زمان فعال کرده، هدایت می­ کند و نگه می­دارد. به زبان ساده، انگیزش چیزی است که شما را به پیش رفتن وا می­دارد، در حال پیش رفتن نگه می­دارد و تعیین می­ کند که سعی دارید به کجا بروید (همان منبع،۱۳۹۰).

یکی از جامع­ترین آن­ها تعریف زیر است:

“انگیزش به نیروی ایجاد کننده، نگهدارنده، و هدایت کننده­ رفتار گفته می شود” (سیف،۱۳۹۰).

انگیزش پیشرفت عبارت است از میل افراد برای کسب موفقیت در فعالیت­هایی است که موفقیت در آن به سعی و کوشش فردی از او بر می­گردد. افراد دارای انگیزش سطح بالا برای حل مشکلات بسیار کوشا هستند و اگر در حل مشکلی شکست بخورند از آن دست نمی­کشند و به کوشش خود ادامه می­ دهند (سیف، ۱۳۸۷).

انگیزش عبارت است از آغازگری، جهت گیری، شدت و تداوم رفتار. انگیزه ممکن است درونی و یا بیرونی باشد. انگیزه­ درونی بر خلاف انگیزه­ بیرونی به هیچ نوع نتیجه و یا پاداش وابسته نیست و زمانی به وقوع می پیوندد که شخص به خاطر خود فعالیت و بدون توجه به مشوق خارجی یا نتیجه­ حاصل از کار تلاش می­ کند. این انگیزه از سال­های دهه­ ۱۹۷۰ ‌به این طرف، بارها توسط روانشناسان تربیتی مورد مطالعه قرار گرفته است. تحقیقات نشان داده است که بین این نوع انگیزه، پیشرفت تحصیل و لذت بردن از فعالیت­های یادگیری همبستگی قوی وجود دارد (گین^[۴۸]،۱۹۹۴).

از لحاظ پرورشی، انگیزش هم هدف است و هم وسیله. به عنوان هدف ما از دانشجویان می‌خواهیم نسبت به موضوع های مختلف علمی و اجتماعی علاقه کسب کنند. از این رو تمام برنامه های درسی که در آن­ها فعالیت­های حیطه عاطفی ملحوظ شده است، دارای هدف انگیزشی هستند. به عنوان وسیله، انگیزش مانند آمادگی ذهنی یا رفتارهای ورودی است، یک پیش نیاز یادگیری به حساب می ­آید و تاثیر آن بر یادگیری یکی از امور بدیهی است. اگر دانشجویان نسبت به درس بی علاقه باشند به توضیحات استاد توجه نخواهند کرد و تکالیف خود را با جدیت انجام نخواهد داد و بالاخره پیشرفت چندانی نصیب آن ها نخواهد شد. اما اگر علاقه­ آن­ها نسبت به مطالب درسی بالا باشد هم به توضیحات معلم با­دقت گوش خواهند داد و هم به دنبال کسب اطلاعات بیشتری در زمینه­ مطالب درسی خواهند رفت و هم پیشرفت زیادی به آن ها خواهد شد (سیف، ۱۳۸۷).

مردم عموما انگیزش را حالت درونی می­دانند که باعث می­ شود که فرد به انجام کارهایی بیش از کارهای دیگر تمایل نشان دهد، استیرز و ویورتر انگیزش را شامل سه عنصر اصلی می­دانند که عبارتند­از:

1. 1. نیروهای فعال کننده: رفتاری که نیروهایی در افراد هستند و باعث می­شوند هر فرد رفتار مشخصی داشته باشد.

1. 1. نیروهای هدایت کننده: رفتار به سوی چیزی هدایت می­ کند. به عبارت دیگر انگیزش هدف دار است.

1. نیروهای تداوم دهنده: انگیزش رفتار انسانی را که جهت دست یابی به هدف فعال و هدایت شده نیرو بخشیده و به آن تدوام می­دهد. محیط افراد عامل اصلی در شدت و ضعف و جهت دادن ‌به این نیروهاست. پس انگیزش یعنی نیروها، سابقه­ها یا حالت­هایی درونی که باعث می­شوند فرد داوطلبانه فعالیت­هایی را شروع کرده و تا رسیدن به اهداف مشخصی ادامه دهد. ‌بر اساس این تعریف انگیزش متاثر از عوامل درونی و بیرونی است (شیرازی،۱۳۷۳).

انگیزش به معانی زیر به کار می­رود:

– الهام فکری

– تلاش و عرق ریزی (بر اثر انجام دادن کار سخت)

– اشتیاق و آرمان

– توجیه

– خودکاوی

انگیزش به عنوان الهام فکری:

برای برخی از افراد انگیزش اساسا نیرو و اشتیاق، هیجان و هدف است. الهام، کلید و اساس خود انگیزشی است. ‌به این معنا انگیزش، بیانگر احساسی بسیار شخصی درباره آن چیزهایی است که فرد دوست دارد یا می­خواهد. هیجان همان چیزهایی است که فردیت او را می­سازند. شور و هیجان، به هنگامی که اوضاع دچار اشکال می­ شود، هم دوام لازم را برای مداومت در کار، و هم اشتیاق به انجام دادن تکالیف را به صورتی مطلوب، در شخص به وجود ‌می‌آورد. راهنمایان کارآمد، این شور و هیجان را پرورش می­ دهند و از آن حراست ‌می‌کنند (بروئر، ۱۳۹۰، ترجمه­ی ناهیدی، ص ۲۹).

انگیزش به عنوان تلاش و عرق­ریزی

تعریف متداول انگیزش، میزان تلاشی است که افراد در رسیدن به نتایج یا هدف­ها صرف ‌می‌کنند. در این زمینه، واژه ­هایی مانند ” نیروی اراده”، ” پشتکار”، ” استقامت”، “شکیبایی”، ” پیگیری” و “تادیب نفس” نیز به ذهن خطور ‌می‌کنند (همان منبع، ۱۳۹۰).

امروزه معلمان بر این باورند که اگر به دانش آموزان بیش از حد اجازه دهیم که منتظر الهامی باشند تا تکالیف خود را انجام دهند، در واقع به ارضای نفس آن­ها بیش از حد تکیه می­ شود. وقتی فعالیتی به ما الهام می­ شود که از انجام آن لذت می­بریم، هیچ گونه تحمیلی صورت نمی­گیرد. لیکن اگر از ما بخواهند فعالیتی که برای ما مطلوب نیست، انجام دهیم مجبور به رعایت انضباط خاصی می­شویم (همان منبع،۱۳۹۰).

در نتیجه­ منتقدان بر این باورند که کودکان بیش از حد نازپروده­اند و توانایی لازم برای کار کردن را ندارند و از طرفی این کارها چه به صورت خوشایند و چه به صورت ناخوشایند باید انجام بگیرد. در نظر این منتقدان، انرژی که تعریف انگیزش بدان اشاره شد، شور و هیجان نیست، بلکه سعی و کوشش و عرق ریختن است (همان منبع،۱۳۹۰).

انگیزش به عنوان اشتیاق و آرمان

انگیزش شامل اشتیاق و امید و آرمان نیز ‌می‌باشد. ما باید دارای هدف، آرمان و مقصدی برای بلند پروازی­های خود باشیم. ‌بنابرین‏ مفهوم انگیزش، بر مسائلی همچون برخورداری از حس جهت­یابی و میل به تحرک و استفاده­ مناسب از زمان، متمرکز است. از این دیدگاه، انگیزه داشتن یعنی نسبت به کاری که می­خواهیم انجام دهیم، طرح و بینش روشنی داشته باشیم. در این زمینه، الگوها نقش بسیار مهمی ایفا ‌می‌کنند چون آن­ها نمونه ­های مطلوبی از همان افراد یا اشیائی هستند که ما دلمان می­خواهد به آن دست بیابیم (همان منبع، ۱۳۹۰)

انگیزش به عنوان توجیه

روانشناسان در دهه­ ۱۹۳۰ و ۱۹۴۰ انگیزه را به صورت عنصر درونی و کمابیش ذاتی و نه نیرویی که به آسانی با تفکر عقلانی کنترل می­ شود، تلقی می­کردند. این نیروها معانی مختلفی از جمله “نیازها”، “سائق ها”، یا “امیال” نامیده می­شوند.