۳-۳-۲ مدل باکس- جنکینز:

مدل‌های باکس- جنکینز رویکردی است که امروزه به طور وسیع در محیط‌های اقتصادی و مدیریتی از آن برای پیش‌بینی استفاده می‌گردد. این روش در دهه ۱۹۶۰ توسط پرفسور جرج باکس و پرفسور گیولی جنکینز به منظور تجزیه و تحلیل سریهای زمانی توسعه یافت. این دو معتقد بودند که پیش‌بینی در یک سری زمانی نه تنها به گذشته داده های آن سری باز می‌گردد، ممکن است به گذشته سریهای زمانی مرتبط نیز مربوط شود. این روش عموماً در موارد زیر به کار می رود:

1. 1. برنامه ریزی تولیدی

1. 1. برنامه ریزی اقتصادی و تجاری

1. 1. نظارت بر تولید و موجودیها

1. کنترل و بهینه سازی فرایندهای صنعتی

فرض بنیادی این روش براین است که مشاهدات مربوط به سریهای زمانی مستقل نبوده و به صورت متوالی به هم وابسته می‌باشند و این وابستگی بین داده های متوالی، در زمانهایی با فواصل مساوی اندازه گیری می شود. شیوه عمل در این روش ‌به این صورت است که مقادیر آینده یک سری زمانی را از روی مقادیر فعلی و گذشته آن برآورد می‌کند و فرض می شود که مشاهدات در فواصل ناپیوسته از زمان با فاصله های مساوی در دسترس می‌باشند. به عنوان مثال مقدار فروش در سال جاری و ماه های قبل در اختیار بوده و با بهره گرفتن از آن ها فروش برای زمان‌های مورد انتظار ۱٫۲٫۳٫۰۰۰٫۱۲= t پیش‌بینی می شود(همان منبع،ص ۳۲)^۱.

۴-۳-۲ مراحل عملی روش باکس- جنکینز:

۱- مرحله تعیین: در این مرحله از بررسی توابع خود همبستگی (خود همبستگی جزئی سری زمانی حاصل از مشاهدات) الگوی مناسب سری شناخته می شود.

۲- مرحله تخمین و آزمون: بعد از تشخیص اولیه، به برآورد دقیق مقادیر پارامترها اقدام می شود و در ادامه با انجام آزمون‌های معلوم می شود که آیا الگوی پردازش شده از هر لحاظ رضایت بخش می‌باشد یا خیر؟ این مرحله به مرحلۀ تخمین و آزمون معروف است.

۳- مرحله کاربرد: در این مرحله، چنانچه جواب آزمون قبل مثبت باشد مدل مربوطه در پیش‌بینی و کنترل عوامل مورد نظر به کار گرفته می شود.

۵-۳-۲ مدل گام زدن تصادفی:

در این روش با بهره گرفتن از ارزش واقعی اطلاعات سال جاری، ارزش یک سال یا دو سال آینده پیش‌بینی می شود. فرض این روش بدین گونه است که وضعیت کنونی با وضعیت ها و وقایعی که در آینده رخ خواهند داد، در ارتباط هستند. این مدل سود آتی مورد انتظار را تنها با اتکاء بر جدیدترین مشاهدات تخمین می زند. از این مدل برای تشریح سری زمانی قیمت سهام، نرخ رشد سود و فروش استفاده می شود. فرمول گام زدن تصادفی عبارت است از:

(۳-۲)

که:

: سود پیش‌بینی شده برای دوره t

: سود واقعی برای دوره قبل از t

: یک عامل مزاحم با روند تصادفی و احتمالی می‌باشد.

پیش فرضهای برای عامل مزاحم وجود دارد و عبارتند از:

1. 1. میانگین هر یک از عوامل مزاحم برابر صفر است

1. 1. عدم وجود خود همبستگی بین عوامل مزاحم

1. کلیه عوامل مزاحم ها دارای واریانس یکسان می‌باشند.

در این مدل یک متغیر تصادفی است در حالی که دیگر متغیر تصادفی نیست چراکه به ارزش آن در دورۀ t پی برده شده است(اسماعیلی ، ۱۳۸۵،ص ۳۵)^۱.

لینتر و گلابر سال ۱۹۶۷ در مقاله ای تحت عنوان «نرخ رشد درهم و برهم» به تشریح علل ناکامی گرین و سگال پرداخته‌اند و با ارائه مستندات علمی نتیجه گیری کردند که «تغییرات سود مانند تغییرات قیمت به طور تصادفی صورت می‌گیرد» به طور کلی نتیجه تغییرات در رابطۀ با رفتار سود حسابداری نشان می‌دهد که هنوز روش تصادفی به طور کلی توصیفگر خوبی از فرایند تولید سود حسابداری سالانه شرکت‌ها (در آمریکا) می‌باشد. گرین و سگال پیش‌بینی مدیران اجرایی را در طول سال‌های ۱۹۶۳ و ۱۹۶۴ مورد بررسی قرار داده بودند ولی نتوانستند اطلاعات مطلوبی دربارۀ آینده به دست آورند(همان منبع،ص ۳۶)^۲.

۴-۲ بخش سوم بازده و بازده غیر منتظره

۱-۴-۲ -بازده

بازده یک سرمایه گذاری عبارت است از جریان های نقدی قابل تحققی که توسط صاحبان سرمایه گذاری و در طول یک سرمایه گذاری معین تحصیل می شود. بازده نوعاً ‌بر اساس درصدی از ارزش سرمایه گذاری انجام شده در آغاز دوره بیان می شود(رهنمای رودپشتی، ۱۳۸۶،ص ۵۴)^۱.

۲-۴-۲ روش های محاسبه بازده سهام‌داران

بازده یا پاداش سرمایه گذاری شامل، سود سالانه و افزایش (کاهش) ارزش سهام است(پارسائیان، ۱۳۸۴،ص ۴۱)^۲.

این بازده معمولاً به صورت درصد و نرخ نشان داده می شود.

چند روش برای محاسبه بازده پیشنهاد شده است که عبارتند از:

1. 1. روش نسبت سود به قیمت

1. روش پیش‌بینی سود نقدی

روش نسبت سود به قیمت

‌بر اساس این روش بازده سهامدار برای یک دوره معین به شرح زیر محاسبه می‌گردد:

(۴-۲)

که:

: بازده هر سهم

: سود سالیانه هر سهم

: قیمت خرید هر سهم (ارزش بازار)

از آن جا که این روش تغییرات قیمت سهام را مدنظر قرار نمی دهد، کمتر از سوی سرمایه گذاران مورد استقبال قرار گرفته است.

روش پیش‌بینی سود نقدی

در این روش فرض می شود سهامدار، سهم خود را تا دوره بی نهایت نگهداری می‌کند. ‌بنابرین‏ عایدی تغییرات قیمت سهام هیچ گاه شامل سهامدار نمی شود.

به دلیل عدم احتمال فروش در آینده قابل پیش‌بینی، به فروش نخواهد رفت. ‌بنابرین‏ تنها منفعتی که از خرید و نگهداری سهام عاید سهامدار می شود همان سود نقدی است(پارسائیان، ۱۳۸۴،ص۴۶۱)^۱.

جهت بازده دوره ها باید قیمت بازار (خرید) سهم را در اختیار داشت و ارزش هر سهم مانند هر سرمایه گذاری دیگر برابر است با مجموعه ارزش فعلی سودهای دریافتی آتی آن و به صورت زیر محاسبه می‌گردد:

(۵-۲)

که:

: نرخ بازده مورد انتظار سهام‌داران

: سود نقدی مورد انتظار در پایان سال

: قیمت هر سهم

اگر سهام‌داران انتظار سود نقدی همراه با رسید سالیانه، ثابتی را داشته باشند ارزش یا بازده مورد انتظار سهامدار به شرح زیر محاسبه می‌گردد:

(۶-۲)

: آخرین سود تقسیمی هر سهم

: رشد سود نقدی شرکت

محاسبه این نوع بازده بیشتر از سوی سرمایه گذارانی است، که سهام را به منظور نگهداری بلند مدت خریداری می‌کنند و هدفشان سفته بازی کوتاه مدت نیست.

روش بازده کل (واقعی)

در این روش بازده سهام از دیدگاه شرکت برای سهام داران محاسبه می شود، بازده یک سهم از دو بخش تشکیل می شود:

الف) دریافت سود سهام

ب) افزایش قیمت سهام در انتهای دوره نسبت به ابتدای دوره

بازده واقعی یا بازده کل عبارت است از مجموع مزایایی که در طول سال به سهم تعلق می‌گیرد. این مزایا را می توان با شرح زیر خلاصه کرد:

1. 1. سود نقدی ناخالص هر سهم طبق مصوبه مجمع عمومی صاحبان سهام

1. 1. مزایای ناشی از حق تقدم خرید سهام

1. 1. مزایای ناشی از سود سهمی یا سهام جایزه

الف- سرمایه گذاری مورد نیاز بیش از سودهای قابل تقسیم است.

ب- سرمایه گذاری مورد نیاز برابر سود های قابل تقسیم است.

ج- سرمایه گذاری مورد نیاز کوچکتر از سود های قابل تقسیم است.

مطابق نظریه باقیمانده درآمد در دو حالت الف و ب سودی بین سهام‌داران تقسیم نمی گردد و در حالت ج باقیمانده سود تقسیم می‌گردد.

۲-۲۲ نظریات ارتباط سیاست تقسیم سود با ارزش شرکت :

در مکتب بازارهای ناقص استدلال می شود که عواملی نظیر هزینه های مبادله ، هزینه تحصیل اطلاعات و مسائل مالیاتی موجب می شود که بازار کامل محسوب نگردد. اهمیت سیاست پرداخت سود سهام را مورد تأیید قرار می‌دهد. برخی از پیروان مکتب مذبور بر این باورند که پرداخت سود سهام کمتر و تامین مالی پروژه های سرمایه ای از منابع داخلی در مقایسه با پرداخت سود سهام بیشتر و تامین مالی از منابع خارجی از لحاظ واحدهای انتفاعی به مصلحت ومرجح است. تامین مالی داخلی در مقایسه با تامین مالی خارجی ارزانتر و بهتر تلقی می شود. زیرا سهام‌داران فعلی درآمد خود را از طریق سود سرمایه ای تحصیل می‌کنند(به جای دریافت سود سهام) و از لحاظ پرداخت مالیات بر درآمد به نفع آنان است. به علاوه بر این در تامین مالی از منابع داخلی می توان از هزینه های انتشار اوراق بهادار و مانند آن نیز پرهیز کرد.

برخی دیگر از پیروان مکتب بازار های ناقص توصیه می‌کنند که واحد های انتفاعی باید سود سهام نسبتا زیاد بپردازند حتی اگر ناگزیر از انتشار و فروش سهام جدید بشوند . گروه اخیر چنین استنباط می‌کنند که سهام‌داران ممکن استمخارج زندگی خود را از محل درآمد سود سهام اداره کنند و کاهش این درآمد آنان را مجبور به فروش سهام و تحمل هزینه های مربوط خواهد کرد. علاوه بر این بر اساس استدلالات گروه مذبور، واحد های انتفاعی می‌توانند با پرداخت سود سهام زیاد ، توانایی خود را در تحصیل وجه نقد وتامین بازده مناسب برای سرمایه گذاری سهام‌داران نشان دهند. به طور خلاصه بنابر باور این گروه از پیروان این مکتب بازارهای ناقص ، دریافت منظم سود سهام نسبتا زیاد ، متضمن مخاطره ای کمتر از تحصیل بالقوه سود سرمایه ای توسط سهام‌داران است.

توری بازارهای ناقص صرف نظر از توجیه پرداخت سود سهام کم یا زیاد ، به طور کلی بر این موضوع تأکید دارد که به دلیل وجود هزینه های متنوع مبادله اوراق بهادار بهتر است واحد های انتفاعی از سیاست پرداخت سود سهام با ثبات پیروی کنند.

ام.جی.گوردون از مشهورترین صاحب نظرانی است که معتقد است سود سهام بر ارزش بازار سهام تاثیر دارد و پیشنهاد می‌کند که مدیران شرکت ها برای بالا بردن ارزش شرکت بایستی نرخ سود سهام بالایی داشته باشند(گوردون ۱۹۶۲). شاید مناسب ترین نفطه برای شروع تشریح نظریات گوردون مدل ارزیابی وی باشد.

۲-۲۳ مدل ارزیابی گوردون

گوردون مدلی با بهره گرفتن از سود سهام پرداختی برای ارزیابی سهام به وجود آورد. ولی در این مدل ارزش سهام() را برابر با ارزش فعلی جریانات و نامحدود (t=) سود سهام (d) که به سهامدار پرداخت می‌گردد می‌داند:

+

در معادله بالا k عبارت است از نرخ تنزیل مناسب با ریسک شرکت. در این مدل فرض می شود که عایدات نگهداری شده ، سود سهام آتی شرکت را افزایش می‌دهد. ‌بنابرین‏ مدل گوردون از عایدات نگهداری شده چشم پوشی نکرده بلکه آن را به صورت غیر مستقیم وارد مدل خود می کند.گوردون برای نشان دادن اینکه این مدل ،سود نگهداری شده و عایدات سرمایه را نیز در بر می‌گیرد ، چنین استدلال می کند که اگر سرمایه گذاری بعد از دو الی سه دوره زمانی سهم خود را بفروشد ، ارزش فعلی سهم مذبور به صورت زیر محاسبه خواهد شد:

+

ارزش سهم را هنگامی که در دوره زمانی t=3 به فروش می‌رسد نشان می‌دهد.(بر طبق دو تا فبلی ) عبار است از ارزش فعلی تمام سود های سهم از دوره t=4 تا بی نهایت که مطالب به صورت نمادی عبارت خواهد بود ار :

+

برای نشان دادن اینکه مدل تقسیم سود شامل وضعیت هایی نیز می‌گردد که در آن سهام قبل ‌از دوره بی نهایت فروخته می شود(با ترکیب دو تا قبلی) معادله زیر به دست می‌آید.

و چون

معادله بالا می‌تواند به صورت زیر نوشته شود:

در مقایسه معادلات مشاهده می‌کنیم که دو معادله یکسان هستند .

۲-۲۳-۱ روابط در مدل تقسیم سود گوردون :

با نشان دادن عایدات سود سهام پرداختی و سود نگهداری شده و نرخ رشد ، مدل گوردون این متغیرها را صریحا به کار می‌برد ، سود سهام به عایدات به واسطه این تعریف که سود سهام پرداختی عبارت است از: نرخ پرداخت سود ضربدر عایدات که به صورت زیر محاسبه می شود.

کل سود سهام پرداخت =

سود سهام پرداختی به یک سهم =

سهام پرداختی در دوره سود نگهداری شدهF =

پرداخت در دوره

فرض کنید که کل سود نگهداری شده FE در شرکت با نرخ بازده r سرمایه گذاری مجدد می‌گردد و در ضمن تنها راه رشد استفاده از سود های نگهداری شده باشد ، در نتیجه می توان گفت که سودهای نگهداری شده در هر دوره زمانی; g به دو روش رشد می کند که می توان آن ها را به صورت زیر نوشت.

کل رشد عایدات

رشد عایدات هر سهم

مادامی که نرخ نگهداری سود عددی مثبت باشد سودF هر سهم اگر سهام جدیدی منتشر نشود ، به شکل زیر رشد خواهد کرد.

وچون ‌بنابرین‏

در موردی که مقداری از عایدات نگهداری می شود و بازدهی با نرخ r کسب می کند ،ارزش فعلی با جایگزینی معادله تعیین می‌گردد که عبارت خواهد بود از :

و چون ‌بنابرین‏

و چون ‌بنابرین‏

که با بهره گرفتن از قوانین ریاضی ثابت می شود که=

یکی از مزایای تقسیم سود گوردون این است که می‌تواند به شکل های مختلفی بیان گردد . برای مثال معادلات اول و سه معادله اخیر با وجود یکسان بودن ظاهراً روابط متفاوتی را بیان می‌کنند. معادله آخر روابط بین عایدات () ، سیاست تقسیم سود (f) ،سودآوری داخلی® و هزینه سرمایه شرکت (k) را در تعیین ارزش سهام بیان می‌کند.

۲-۲۳-۲ تاثیر سیاست تقسیم سود بر قیمت از نظر گوردون :

مدل تقسیم سود گوردون ابزار با ارزشی برای نشان دادن تاثیر سیاست های تقسیم سود بر ارزش شرکت فراهم آورده است . وی در مطالعه خود بر روی سیاست های تقسیم سود فرضیات زیر را ارائه ‌کرده‌است:

۱-تامین مالی خارجی وجود نذارد ، این مدل شامل هیچ گونه متغیر بدهی ، هزینه بهره و انتشار سهام جدید نمی باشد و چون عایدات نگهداری شده تنها منبع وجوه برای توسعه هستند ، سیاست های تقسیم سود و سرمایه گذاری باید برای عایدات شرکت ها رقابت نمایند.

۲- نرخ بازده سرمایه گذاری ثابت است.

۳-نرخ تنزیل مناسب برای شرکت ثابت است .

۴- شرکت دارای عمر نامحدود است.

۵-مالیات وجود ندارد.

۶-نرخ رشد همیشه ثابت است.

۷- رابطه k=fr=g باید همیشه برقرار باشد. اگر g باشد ،ارزش سهام نامعین خواهد بود.

۸-سیاست تقسیم سود که به وسیله f بیان می گرددهمیشه ثابت باقی می ماند.

در واقع گوردون با ارائه این فرضیات سه گروه شرکت را از نظر چگونگی تقسیم سود متمایز می کند.

الف- مؤسسات رشد یابنده :

با بهره گرفتن از دانش به دست آمده، مدیران سازمان می‌توانند با طرح برنامه های عملی برای سازمان، فعالیت‎های تجاری را به صورت مؤثرتری انجام دهند.هوشمندی کسب و کار تنها یک ابزار نیست بلکه معماری است و در راستای شناسایی، جمع‌ آوری، پردازش و نتیجه گیری از داده ها فرآیندهای مختلفی طی می شود و از ابزارهای متفاوتی استفاده می‌کند (رونقی و فیضی؛۱۳۹۲:۵۳).مرور ادبیات در حوزه هوش تجاری “تقسیم بندی” را در تلا ش های تعریف این مفهوم نشان می‌دهد.این تقسیم بندی در دو دیدگاه مدیریتی و فنی با دو الگوی متفاوت خلاصه می‌شوند.رویکرد مدیریتی هوش تجاری را یک فرایند میبیند که در آن داده ها از درون و بیرون سازمان جمع‌ آوری و یکپارچه می‌شوند تا بتوانند اطلاعات مرتبط با فرایند تصمیم گیری را ایجاد نمایند.نقش هوش تجاری در این دیدگاه ایجاد یک محیط و فضای اطلاعاتی است که در آن داده های عملیاتی اکتساب شده از سیستم های پردازش تراکنشی و منابع خارجی می‌توانند تحلیل شوند تا دانش راهبردی کسب و کار در جهت پشتیبانی تصمیم گیری ساخت نیافته کسب و کار، تامین گردد.رویکرد فنی، هوش تجاری را به عنوان مجموعه ای از ابزارها که فرآیندهای ذکر شده را پشتیبانی می نمایند در نظر می‌گیرد.تمرکز این رویکرد بر روی فرایندها نیست بلکه بر روی فناوری ها، الگوریتم ها و ابزارهایی است که قابلیت ذخیره سازی، بازیابی، تجمیع و تحلیل داده ها و اطلاعات را ایجاد می‌کنند (روحانی و زارع؛۱۳۹۱:۱۰۵(.

۲-۱-۲) عناصر مؤثر بر هوش تجاری

هوش تجاری در قالب هر تعریفی به دنبال افزایش سودآوری سازمان با بهره گرفتن از اتخاذ تصمیمات هوشمند و دقیق است فرایند تصمیم گیری می‌تواند به سه بخش کلی تقسیم شود که عبارتند از:

۱- اکتساب داده ها و اطلاعات مورد نیاز

۲- پردازش و تجزیه و تحلیل داده ها و اطلاعات

۳- اقدام و نظارت بر پیامدهای اجرای آن

در هر یک از موارد فوق، سازمان های که از هوش تجاری استفاده نمی کنند، دارای مشکلاتی هستند که اغلب به دلیل حجیم بودن داده ها، پیچیدگی تحلیل ها و ناتوانی در ردگیری پیامدهای تصمیم گرفته شده، به وجود می‌آیند.هوش تجاری با کمک به حل مشکلات فوق، به دلیل ساختاری که در سازمان به وجود می‎آورد، خالق فرصت های جدیدی برای سازمان است (ناظمی و آقایی؛ ۱۳۹۱: ۲۹ ).سیستم های هوش تجاری عواملی هستند که به طور عمده شکاف های اطلاعاتی را در سطح استراتژیک و تحلیل های مالی، تحلیل های مربوط به انتظارهای مشتریان و تحلیل های خاص یک شرکت و بازار ویژه آن، پر می‎کنند (محمودی؛۱۳۸۷:۵۴).سیستم های هوش تجاری در واقع کاربرد تکنولوژی اطلاعات و تحلیل در پشنتیبانی از تصمیم گیری در کسب و کار است امروزه لزوم استفاده از ابزارهای جدید در تحلیل و ساخت سیستم های اطلاعاتی بر کسی پوشیده نیست.استفاده از ابزارهای تحلیل در چهار چوب یک مدل منطقی می‌تواند مسیر دستیابی به هدف را برای سازمان تسهیل نماید، یکی از چهارچوب ها هرم فرایند ایجاد ارزش افزوده مطابق شکل می‌باشد که فرایند هوش تجاری را به زبان ساده بیان می‌کند (ناظمی و آقایی؛ ۱۳۹۱: ۳۰).

شکل (۲-۱) هرم فرایند ایجاد ارزش افزوده در هوش تجاری (ناظمی و آقایی؛ ۱۳۹۱).

۲-۱-۳) اجزای هوش تجاری

ابزار هوش تجاری به طور عمده به عنوان ابزار جدید واسطه ای بین کارهای اجرایی و کارهای پشتیبانی تصمیم گیری پذیرفته شده است.قابلیت های هوش تجاری شامل تأیید تصمیم گیری، فرایند تحلیل بلادرنگ، تحلیل آماری، پیش‌بینی و داده کاوی است.در ادامه اجزای اصلی تشکیل دهنده هوش تجاری را تشریح می نماییم:

انبار داده : مخزن یا انبار داده جزء مهمی از هوش تجاری است که بر پایه موضوع خاصی شکل می‌گیرد.در اوایل دهه ۱۹۹۰، ویلیام اینمون^[۲۱] مفهومی را که مخزن داده نامیده می شود تعریف کرد که تعدادی از نیازهای پشتیبانی تصمیم گیری مدیران را نشان می‌دهد.سیستم های مخزن داده به یکپارچگی سیستم های کاربردی گوناگون کمک می‌کند.

این سیستم ها از طریق فراهم نمودن یک پایگاه ثابت از داده های تاریخی تجمعی و یکپارچه برای تجزیه و تحلیل، پردازش اطلاعات را پشتیبانی می‌کند.

یک مخزن داده یک مخزن مرکزی اطلاعات است که برای جستجو و تحلیل های کارآ تشکیل می شود.یک مخزن داده، داده های متنوع جمع شده از سراسر سازمان را در برمی گیرد و به شکلی محکم و نامتناقض یکپارچه می شود (محقر و حسینی و علی منش;۱۳۸۷).در واقع مخازن داده فضایی را برای ذخیره‎سازی موضوعی داده هایی که قبلاً جمع شده و تحلیل شده‎اند، فراهم می‎کند (محمودی؛ ۱۳۸۷: ۵۴).

منابع داده : منابع داده می‌تواند پایگاه داده (سبد اطلاعاتی)، داده گذشته، (مثلاً اطلاعات خارجی، از سازمان های تحقیق در بازار یا از اینترنت) یا اطلاعات از محیط انبار داده کنونی باشد.منابع داده می‌تواند پایگاه اطلاعات متقابل یا هر ساختار داده دیگر که از مسیر کارکرد کسب و کار تبعیت می‌کند، باشد.این ها حتی ممکن است بر پلتفرم های بسیار مختلفی استوار باشد و می‌تواند شامل اطلاعات طبقه بندی شده مانند جداول و برگه های مدون، یا اطلاعات طبقه بندی نشده مانند فایل ها یا عکس ها و دیگر اطلاعات اسنادی باشد (جلالی و روحانی؛ ۱۳۸۹ : ۳۸۱).

مرکز عرضه داده ^۱۶.یک مرکز عرضه داده مشابه آنچه توسط اینمان^۱۷(۱۹۹۹) توصیف شد، مجموعه ای از نواحی مشخص است که برای تأیید تصمیمات بر اساس نیازهای قسمت داده شده، سازماندهی شده است.شاید بیشترین اهمیت را بخش های مشخص سخت افزار، نرم افزار، اطلاعات و برنامه های مشخصی دارند که مراکز عرضه داده را تشکیل می‌دهند.هر بخش تعبیر خودش را از آنچه یک مرکز عرضه داده باید شبیه آن باشد دارد و مرکز عرضه داده مربوط به هر بخش ویژه خود و نیاز های خود است.مشابه انبار داده، مرکز عرضه داده شامل اطلاعات کاربردی است که به کارشناسان کسب و کار کمک می‌کند استراتژی را بر اساس تحلیل گرایشات و تجربیات گذشته تعیین کنند.تفاوت کلیدی در این است که ایجاد یک مرکز عرضه داده بر یک نیاز ویژه و از پیش تعیین شده برای گروه بندی و موقعیت خاص انتخاب داده مبتنی است.

ابزار سوال و گزارش.فرایند تحلیل بلادرنگ دیدگاه های چندبعدی و خلاصه از داده های کسب و کار تهیه می‌کند و برای گزارش، تحلیل، مدل سازی و برنامه ریزی برای بهینه کردن کسب و کار استفاده می شود.تکنیک ها و ابزار فرایند تحلیل بلادرنگ می‌تواند برای کار کردن با انبار داده یا مرکز عرضه داده طراحی شده برای سیستم های هوش تجاری سطح بالا استفاده شود.این سیستم ها، جستجوهایی را انجام می‌دهند که برای کشف تمایلات و عوامل نقد تحلیل نیاز است.نرم افزار گزارش دادن، دیدگاه هایی به هم پیوسته از داده تهیه می‌کند تا مدیریت را آگاه و مطلع از وضعیت کسب و کارشان نگه دارد(جلالی و روحانی؛ ۱۳۸۹: ۳۸۱ ).این ابزارها قادر به خلق و به کارگیری گزارش های ترکیبی مختلف هستند (محمودی؛ ۱۳۸۷: ۵۴).

۱- بر قراری ارتباط و رفتار صحیح سرپرستان با حسابرسان،

۲- فراهم ساختن شرایط کاری مناسب

۳- تقسیم کار صحیح، با رضایت شغلی حسابرسان و نیز با قصد و انگیزه آنان برای ادامه همکاری با مؤسسات حسابرسی رابطه مثبت دارد. همچنین نتایج تحقیق نشان می‌دهد که میزان رضایت شغلی حسابرسان و میزان رعایت سه جنبه از عوامل سرپرستی و نظارتی، در سازمان حسابرسی ایران (به عنوان یک مؤسسه‌ حسابرسی بزرگ) در مقایسه با مؤسسات حسابرسی خصوصی (به عنوان یک مؤسسات حسابرسی کوچک) تفاوت معنا داری وجود دارد و حسابرسان شاغل در مؤسسات حسابرسی خصوصی نسبت ‌به این سه عامل رضایت بیشتری دارند و در نتیجه رضایت شغلی آنان بیشتر است.

۲-۷-۲) تحقیقات خارجی

آلبرچت^[۴۹]۱ (۱۹۸۱) و همکاران او به منظور بررسی چگونگی رفتار سرپرستان با حسابرسان ۲۵ مؤسسه‌ حسابرسی از پرسشنامه پستی استفاده کردند. نتایج ۲۹۶ پرسشنامه نشان داد که حسابرسان از نحوه نظارت و سرپرستی، نحوه ارزیابی عملکرد و فرصت‌های مشارکت ناراضی هستند. عوامل نارضایتی حسابرسان به طور خاص شامل چگونگی نظارت سرپرستان، نحوه ارزیابی عملکرد در فرصت­های مشارکت بود.

کارسلو^[۵۰]۲ (۱۹۹۱) و همکاران وی نیز به منظور بررسی تفاوت بین نظرات و دیدگاه­ های دانشجویان حسابداری و حسابرسان تازه کار در رابطه با وظایف و مسئولیت­های شغلی، پیشرفت کاری، آموزش و نظارت در محیط کاری و چگونگی روابط بین سرپرست و حسابرسی از پرسشنامه پستی استفاده کردند. ۵۱% شرکت کنندگان در این نمونه در شش مؤسسه‌ بزرگ حسابرسی کار می‌کردند. نتایج نشان داد که توقعات دانشجویان در تمامی موارد بیشتر از شاغلین تازه کار است. این اختلاف در پیشرفت، آموزش و نظارت سرپرستان، وجود نه فرصت­های پیشرفت و آموزش در حین انجام کار ناراضی بودند.

فیشر^[۵۱]۳ (۲۰۰۱) در تحقیق خود چگونگی تأثیر گذاری عوامل اضطراب آور در محیط کار حسابرسی بر رضایت شغلی و عملکرد حسابرسان بررسی کرد. وی تحقیق خود را بر روی حسابرسان شاغل در دو مؤسسه‌ بزرگ حسابرسی نیوزیلند که حداقل ۱۲ ماه سابقه کار حسابرسی داشتند انجام داد. وی در مجموع ۱۶۹پرسشنامه برای حسابرسان این دو مؤسسه‌ ارسال کرد و ۱۲۳ پرسشنامه تکمیل شده دریافت کرد.۵۰% پاسخ دهندگان زیر ۲۶ سال سن داشتند و سابقه کا آن ها ۴/۳ سال و یا کمتر بود. اکثریت پاسخ دهندگان (۳/۷۲) مرد بودند و ۷/۸۰% از پاسخ دهندگان مجرد بودند. نتایج تحقیقات وی نشان داد که عوامل اضطراب آور از جمله فشار و اجبار و نحوه سرپرستی وظایف و کارهای مبهم و نا مشخص به حسابرس ویا عدم تخصیص زمانی کافی برای انجام کارهای واگذار شده به حسابرسان با رضایت شغلی و عملکرد آنان رابطه منفی دارد.

میلر^[۵۲]۱ (۲۰۰۶) و همکاران وی نیز به منظور بررسی تأثیر بازبینی حسابرسی برانگیره و عملکرد تیم حسابرسی را بررسی کردند. آنان با ارسال ۴۴۰ پرسشنامه برای حسابرسان ۶ مؤسسه‌ بزرگ حسابرسی و دریافت ۳۶۹ (۷۰%) پرسشنامه تکمیل شد به تجزیه و تحلیل اطلاعات پرداختند.

از میان ۳۶۹ نفر از پاسخ دهندگان ۱۹۱ (۵۲) نفر سرپرست حسابرسی و ۱۷۸ (۴۸%) نفر تیم حسابرسی بودند. آنان برای تحقیق خود از پرسشنامه استفاده کردند و پاسخ دهندگان می‌توانند پرسشنامه را با مقیاس لیکرت ۱ (کاملاً موافقم) تا ۷ (کاملاً مخالفم) پاسخ دهند.

نتایج تحقیق آنان نشان داد بازبینی حسابرسی انگیزه تیم حسابرسی را برای عملکرد مناسب بالا می‌برد. اگر چه تجربه به تأثیر بر عملکرد مناسب همان طوری که به وسیله سرپرست برداشت می شود را تعدیل می‌کند در حال که بازبینی منجر به عملکرد مناسب برای حسابرسان کم تجربه می شود و برای حسابرسان با تجربه به منجر به کاهش عملکرد مناسب می شود.

روبرت^[۵۳]۲، (۲۰۰۷) و همکاران وی نیز به منظور بررسی تأثیر قدرت نظارتی سرپرست بود واکنش تیم حسابرسی نسبت به بررسی عملکرد آن ها، بررسی کردند که سه دسته از عوامل قدرت نظارتی سرپرستان نسبت به تیم حسابرسی در بررسی عملکرد آن ها شامل قدرت مرجعیت سرپرست، تخصص سرپرست و فشار و اجبار سرپرست را بررسی کردند. آنان با ارسال ۲۲۰ پرسشنامه برای حسابرسان با سابقه کار ۴ تا ۱۰۸ ماه در ۶ مؤسسه‌ بزرگ حسابرسی آمریکا و دریافت ۱۵۶(۷۱%) پرسشنامه تکمیل شده به تجربه و تحلیل اطلاعات پرداختند.

از میان ۱۵۶ نفر از پاسخ دهندگان ۷۸ (۵۰%) نفر زن بودند. ۷۵۰ (۴۸%) نفر مرد بودند و ۳ (۲%) نفر باقی مانده جنسیت خود را مشخص نکرده بودند. آنان برای انجام تحقیق خود از پرسشنامه استفاده کرد که شامل ۲۶ پرسش بود و پاسخ دهندگان می‌توانستند پرسشها را با مقیاس لیکرت ۱ (کاملا موافقم) تا ۷ (کاملاً مخالفم) پاسخ دهند. نتایج تحقیق آنان نشان داد که قدرت مرجعیت سرپرست و تخصص سرپرست با عملکرد تیم حسابرسی رابطه مثبت دارد اما فشار و اجبار سرپرست با عملکرد تیم حسابرسی رابطه منفی دارد.

در ادامه مطالب به منظور شرح ویژگی های رفتاری سرپرستان سطوح پایین، خلاصه ای از نتایج حاصل از تحقیق^[۵۴]۱ انجام شده توسط بارکر (۱۹۷۸) و همکاران وی در شرکت بیمه پرودنتال^[۵۵]۲ که تفاوت‌های میان سرپرستان موفق و سرپرستان ناموفق را بررسی ‌کرده‌است، بیان می‌کنیم

۱- توجه به نیازهای پرسنل زیردست^[۵۶]۳:

سرپرستان موفق نسبت به نیارها، امید و آرزوها و اهداف پرسنل زیر دست خود و همچین مشکلات آنان توجه کافی دارند. در حالی که کانون توجه سرپرستان ناموفق بیشتر به مسائل مرتبط با کار، بودجه های زمانی برای اتمام کار و هزینه های انجام کار می‌باشد.

۲- حمایست و پشتیبانی از پرسنل زیر دست:^[۵۷]

سرپرستان موفق معمولا از پرسنل زیر دست خود در شرایط بحرانی، از جمله در هنگام ارزیابی و امتیازدهی مدیران از پرسنل، حمایت و دفاع می‌کنند.

۳- وظیفه شناسی و صداقت نسبت به پرسنل زیر دست^[۵۸]۱:

سرپرستان نا موفق تنها نسبت به شرکت و مدیران رده بالا وظیفه شناس و وفادار هستند. در حالی که سرپرستان موفق هم نسبت به شرکت و مدیران رده بالا و هم نسبت به پرسنل زیر دست خود وظیفه شناس و صادق هستند.

۴- آزادی بیان^[۵۹]۲:

سرپرستان موفق اغلب با پرسنل زیر دست خود جلساتی تشکیل می‌دهند و آن ها را در بیان نظراتشان نسبت به انجام بهتر کار تشویق می‌کنند، در حالی که سرپرستان نا موفق وظایف کاری پرسنل زیر دست را به صورت قانون نوشته شده و اجبار ارائه می‌دهند.

۵- انعطاف پذیری^[۶۰]۳:

سرپرستان موفق پس از مشخص کردن اهداف کاری برای پرسنل و ارائه راهنمایی­های لازم در چگونگی انجام وظایف برای دستیابی به آن اهداف تعیین شده، وظایف خود را انجام دهند. در حالی که سرپرستان نا موفق خلاصه ای از اهداف و روش های انجام وظایف جهت رسیدن به اهداف را به پرسنل زیردست دیکته می‌کنند و به آن ها اجازه نمی دهند که در انجام وظایفشان از اصول دیکته شده تخطی کنند.

فصل سوم

روش تحقیق

۳-۱- مقدمه:

هدف از هر نوع بررسی و تحقیق عملی کشف حقیقت است. حقیقت نیز بر پایه کاوش و تجسس و کشف عوامل منطقی مربوط به خصوصیات اجزاء موضوع تحقیق قرار دارد. منظور از روش تحقیق علمی پیروی از رویه منظم و سیستماتیکی است که در جریان استفاده از روش های آماری و مرتبط ساختن عوامل موضوع تحقیق، باید رعایت گردد.

در واقع روش تحقیق علمی، شامل اندازه گیری و ارزیابی و مقایسه عوامل، ‌بر اساس اصول و موازین پذیرفته شده از طرف دانشمندان، برای حل مشکلات و مسائل بوده و مستلزم قدرت اندیشه و ظرفیت تعمق، تشخیص، قضاوت و ابتکار می‌باشد.

۱-۴ اهداف تحقیق

اهداف کلی:

تعیین میزان فشار وارده بر مراقبان بیماران مزمن اسکیزوفرنی و بیماران مزمن دوقطبی و ارتباط آن با راهکارهای مقابله ای.

اهداف جزیی:

۱٫ تعیین میزان فشار وارده بر مراقبان بیماران مزمن اسکیزوفرنی.

۲٫ تعیین میزان فشار وارده بر مراقبان بیماران مزمن دوقطبی.

۳٫ سنجش فشار (عینی^[۱۵]– ذهنی) وارده بر مراقبین بیماران مزمن اسکیزوفرنی.

۴٫ سنجش فشار (عینی – ذهنی) وارده بر مراقبین بیماران مزمن دوقطبی.

۵٫ شناخت رابطه به کارگیری هر کدام از راهبردهای مقابله ای با میزان فشار در مراقبین ببیماران مزمن اسکیزوفرنی.

۶٫ شناخت رابطه به کارگیری هر کدام از راهبردهای مقابله ای با میزان فشار در مراقبین ببیماران مزمن دوقطبی.

۱- ۵فرضیه های تحقیق

۱٫ بین به کارگیری راهبردهای مقابله ای متمرکز بر مسأله و فشار (وارده بر مراقبین اسکیزوفرنیک مزمن رابطه وجود دارد.

۲٫ بین به کارگیری راهبردهای مقابله ای هیجان مدار و فشار وارده بر مراقبان اسکیزوفرنیک مزمن رابطه وجود دارد.

۳٫ بین به کارگیری راهبردهای مقابله ای کمتر مفید و غیرموثر و فشار وارده بر مراقبان اسکیزوفرنیک مزمن رابطه وجود دارد.

۴٫ بین به کارگیری راهبردهای مقابله ای متمرکز بر مسأاله و فشار وارده بر مراقبان دوقطبی مزمن رابطه وجود دارد.

۵٫ بین به کارگیری راهبردهای مقابله ای هیجان مدار و فشار وارده بر مراقبان دوقطبی مزمن رابطه وجود دارد.

۶٫ بین به کارگیری راهبردهای مقابله ای کمتر مفید و غیرموثر و فشار وارده بر مراقبان دوقطبی مزمن رابطه مستقیم و معناداری وجود دارد.

۷٫ آیا فشار مراقبین بیماران اسکیزوفرنیک از مراقبان بیماران دوقطبی بیشتر است؟

۸٫ مراقبان بیماران مزمن اسکیزوفرنیک چه میزان فشار را تجربه می‌کنند؟

۹٫ مراقبان بیماران مزمن دوقطبی چه میزان فشار را تجربه می‌کنند؟

۱۰٫ کدام یک از منابع فشار (عینی – ذهنی) مراقبان بیماران مزمن اسکیزوفرنیک برجسته تر است؟

۱۱٫ کدام یک از منابع فشار (عینی – ذهنی) مراقبان بیماران مزمن دوقطبی برجسته تر است؟

۱-۶ تعریف اصطلاحات و واژه ها

۱٫ فشار مراقب: تأثیر منفی ناشی از زندگی کردن با یک بیمار روانی مزمن است و این تأثیر در واقع بر روی مراقب می‌باشد. این فشار به دو دسته عینی و ذهنی تقسیم می‌شود. دسته اول شامل تأثیرات مشهود مثل از دست دادن درآمد و شغل می‌باشد و دسته دوم شامل تأثیرات روانی منفی بر روی مراقب است (وب^[۱۶] و همکاران، ۱۹۹۷). در پژوهش حاضر شامل نمره ای است که فرد در مقیاس فشار وارد بر خانواده^[۱۷] (FBIS) به دست می‌آورد.

۲٫ راهبرد مقابله ای^[۱۸]: به معنای مدارا کردن، کنار آمدن و برخورد موفقیت آمیز با مشکل تعریف شده است (فرهنگ جامع روانشناسی – روانپزشکی، پورافکاری، ۱۳۷۳) و بر چهار دسته تقسیم گردیده است. شامل روش مقابله ای متمرکز بر حل مسأله، روش مقابله ای هیجان مدار، روش مقابله ای کمتر مفید و روش مقابله ای غیر مؤثر. در پژوهش حاضر دو نوع آخر (کمتر مفید و غیر مؤثر) یکجا ارزیابی شده و به صورت روش کمتر مفید – غیر مؤثر نام برده شده است. راهبرد مقابله ای شامل نمره ای است که فرد در چک لیست مهارت های مقابله ای کارور، اسکیر و وینتراب^[۱۹] (۱۹۸۹) به دست می‌آورد.

۳٫ بیمار اسکیزوفرنیک مزمن: بیماری است که بر اساس ملاک های تشخیصی^[۲۰] DSM. 5تشخیص فوق را توسط روانپزشک دریافت نموده و بیش از دو سال از شیوع بیماری وی گذشته باشد.

۴٫ بیمار دوقطبی مزمن: بیماری است که بر اساس ملاک های تشخیصی ۵-DSM این تشخیص را توسط روانپزشک دریافت کرده و بیش از دو سال از شیوع بیماری وی گذشته باشد.

۵٫ مراقب^[۲۱]: کسی است که در خانواده اطرافیان بیشترین سهم را در مراقبت از بیمار دارد که می‌تواند شامل پدر، مادر، همسر، فرزند، خواهر، برادر و یا فرد دیگری باشد و در این پژوهش به عنوان مراقب محسوب می‌گردد.

فصل دوم: ادبیات پژوهش

۲-۱ اختلال روانی

اختلال روانی را می‌توان یک سندرم یا الگوی رفتاری دانست که با احساس ناراحتی یا ناتوانی (تخریب در یک یا چند زمینه‌ی کارکردی) همراه است. همچنین سندرم نباید فقط پاسخی قابل انتظار و تأیید شده از نظر اجتماعی نسبت به یک رویداد خاص، نظیر مرگ یک فرد عزیز باشد. مطابق تعریف IRـ IVـ ^[۲۲]DSM رفتارهای انحرافی (مثلا از نظر سیاسی، مذهبی یا جنسی) و تعارض‌هایی که در درجۀ اول بین خود و اجتماع وجود دارد، اختلال روانی شمرده نمی‌شوند (کاپلان و سادوک^[۲۳]، ۲۰۰۰، به نقل از رضایی).

DSM-V اختلال روانی را بدین گونه تعریف ‌کرده‌است: «هر اختلال روانی به عنوان نشانگان یا الگوی رفتاری یا روانی قابل ملاحظه بالینی در نظر گرفته شده است که در یک فرد ظاهر می‌وشد و با ناراحتی فعلی یا ناتوانی و یا از دست دادن آزادی رابطه دارد. بعلاوه این نشانگان یا الگو نباید در واکنش به رویداد خاصی باشد که از لحاظ فرهنگی موجه و مورد انتظار است مانند مرگ یک فرد محبوب، علت اولیه این اختلال هر چه باشد باید آن را در حال حاضر به عنوان جلوه کژکاری رفتاری-روانی یا زیستی در فرد تلقی کرد. رفتار انحرافی و تعارضهایی که به طور عمده میان فرد و جامعه بروز می‌کند در صورتی اختلال- روانی تلقی می‌شوند که همان گونه که به آن اشاره شد نشانه ای از یک کژ رفتاری در فرد باشند» (کالاهان^[۲۴]، ۱۹۹۱ به نقل از پورافکاری).

«اختلال روانی سندرم (یا مجموعه ای از رفتارهایی نابهنجار) که با ناراحتی، ناتوانی یا افزایش خطر بروز مشکلات همراه است» (کامپتون^[۲۵]، به نقل از نیکخو۱۹۹۱). در این تعاریف چند نکته مهم وجود دارد:

۱٫ سندرم (مجموعه ای از رفتارهای نابهنجار) باید با ناراحتی، ناتوانی یا افزایش خطر بروز برخی مشکلات توام باشد؛ ۲٫ اختلال روانی معرف بدکاری در فرد است؛ ۳٫ تمام رفتارهای انحرافی یا تعارض‌های فرد با جامعه، علامت بیماری روانی نیستند.

۲-۲ طبقه بندی اختلال‌های روانی