۱- شرایط اساسی صحت ایقاع با در نظر گرفتن ماده ۱۹۰ قانون مدنی چیست؟

۲- ضمانت اجرای فقدان شرایط اساسی صحت ایقاع چیست؟

سوالات فرعی:

۱- قلمرو اعتبار قصد و رضا در ایقاع به چه صورت است؟

۲- قلمرو اعتبار اهلیت در ایقاع به چه صورت است؟

۳- قلمرو اعتبار معین موضوع در ایقاع به چه صورت است ؟

۴- قلمرو اعتبار مشروعیت جهت در ایقاع به چه صورت است؟

ج- فرضیه‌ها :

۱-آن چه که با استقراء از قوانین و مقررات مربوط به معاملات و ایقاعات و با در نظر گرفتن قواعد حقوقی و اخلاقی به دست می‌آید این است که تمام شرایط صحت معامله در ایقاع اعتبار دارد و باید رعایت شود .

۲- ضمانت اجرای فقدان این شرایط در ایقاع جز در موارد استثنایی همان ضمانت اجراهای مقرر برای معامله است .

فرضیه های فرعی

۱- با استقراء در قوانین و مقررات مربوط به معاملات و ایقاعات ‌به این نتیجه می‌رسیم که وجود قصد و رضا در ایقاع لازم است.

۲-با استقراء در قوانین و مقررات مربوط به معاملات و ایقاعات ‌به این نتیجه می‌رسیم که برای اعتبار ایقاع شخص موقع باید دارای اهلیت باشد.

۳- با استقراء در قوانین و مقررات مربوط به معاملات و ایقاعات ‌به این نتیجه می‌رسیم که معین بودن موضوع ایقاع ضروری است.

۴- آنچه که با در نظر گرفتن قواعد و مبانی حقوق و اخلاقی و توجه به نظم عمومی به دست می‌آید این است که ایقاع باید دارای جهتی مشروع باشد.

د- روش تحقیق : روش توصیف تحلیلی است .

هـ – روش گردآوری اطلاعات : روش کتابخانه ای از طریق فیش برداری از کتب، اسناد و مقالات می‌باشد.

و- پیشینه تحقیق : با توجه به بررسی های صورت گرفته به نظر می‌رسد در رابطه با این موضوع تحقیق جامع و مانعی صورت نگرفته باشد، به واقع می توان گفت بغیر از دکتر امیرناصر کاتوزیان که آن هم به طور مختصر در کتاب ایقاع و اعمال حقوقی دوره مقدماتی ‌به این امر پرداخته ، در منابع فارسی حقوق ایران کسی تا بحال متعرض این بحث نشده است.

ز- ضرورت تحقیق : با توجه ‌به این که ، ایقاع یکی از اعمال حقوقی پرکاربرد است و در زندگی اجتماعی دارای اهمیت زیادی می‌باشد شرایط صحت آن تعیین نشده است ، ضرورت این امر احساسمی شود که شرایط صحت آن تعیین شود.

ح- اهداف تحقیق : هدف از این کوشش این است که این تحقیق ، یک طرح و پیشنهاد برای قوه مقننه باشد تا با بهره گرفتن از این تحقیق بتواند به صورت بهتری شرایط صحت ایقاع را تعیین نماید .

ط- ساختار تحقیق : این پایان نامه در سه فصل تهیه شده، که فصل اول آن به کلیات پرداختهو بیشتر سعی در تبیین مفهوم ایقاع و قواعد کلی آن شده است وفصل دوم آن در تبیین این امر تلاش می‌کند که آیا شرایط صحت معامله در ایقاع هم معتبر هست؟ که این موضوع در چهار مبحث مورد بررسی قرار گرفته و پاسخ داده شد است و نهایتاًٌ فصل سوم در پنج مبحث به تبیین ضمانت اجرای فقدان شرایط صحت معامله در ایقاع پرداخته است .

فصل اول

کلیات

مبحث اول : مفهوم و ماهیت ایقاع

ایقاع در لغت عرب به معنی واقع ساختن و تحقق بخشیدن آمده است^[۱] . در رابطه با معنی اصطلاحی ایقاع از حقوق ‌دانان تعاریف به نسبت یکسان موجود است که در اینجا هر کدام یک از این تعاریف را بیان کرده و سپس با توجه ‌به این تعاریف مفهوم واحدی را از آن ها استخراج می‌کنیم .

در یک تعریف این گونه بیان شده است که در اصطلاح حقوقی دارای دو معنی مصدری و اسم مفعولی یا محصولی است . در معنیمصدری ایقاع عبارت است از انشای ماهیت حقوقی به اراده شخص مانند انشای تملک سهم مشاع فروخته شده در برابر معادل ثمن معامله که به وسیله شفیع به خریدار داده می شود و در معنی اسم مفعولی ایقاع عبارت است از ماهیت حقوقی یک طرفه که در قانون پیش‌بینی شده و به اراده انشایی شخص ایقاع کننده در عالم اعتبار تحقق پیدا می‌کند . مثلاً ماهیت شفعه که در نتیجه انشاء و اعمال حق شفعه در عالم حقوق به وجود می‌آید^[۲]. یااستاددیگر بیان کرده که یک عمل حقوقی یک جانبه است و برای وقوع آن قصد و رضای یک طرف کافی است مانند طلاق که در حقوق ایران یک عمل حقوقی یک جانبه و ایقاع به شمار می‌آید زیرا اگرچه توافق زوجین می‌تواند انگیزه و مبنای طلاق باشد ولیخود طلاق عملی است که در آخرین مرحله بعد از صدور گواهی عدم امکان سازش ، زوج یا نماینده او واقع می‌سازد و اراده زن در این مرحله برای تحقق طلاق شرط نیست^[۳].

استاد دیگری ‌در مورد ماهیت ایقاع این گونه بیان می‌کند که قانون گذار ما تعریفی از ایقاع نکرده است .

در خصوص شرع نیز تعریفی از ایقاع نشده است . فقهاء نیز تعریف مختلف از ایقاع کرده‌اند که غالباً مبهم است و محل اشکال هم است . در اصطلاح ۷۸۹ کتاب ترمینولوژی حقوق سابقاً ایقاع را چنین تعریف کرده بودیم « عملی است قضایی و یک جانبه که به صرف قصد انشاء یک طرف ، منشاء اثر حقوقی شود بدونه این که تأثیر قصد مذکور ضرری به دیگری برساند مگر در موارد مصرح در قانون مانند أخذ به شفعه و طلاق^[۴]۱٫

از تعاریف دیگر موجود از ایقاع تعریف مذکور است که : انشاء اثر حقوقی است که با یک اراده انجام می شود^[۵]۲٫

یا استاد دیگر بیان کرده که ایقاع عمل حقوقی است که در اثر یک اراده حاصل می شود ، در ایقاع یک شخص تصمیممی گیرد و توافق لازم نیست . طلاق از جمله ایقاعات است . اراده زن را لازم ندارد ، ابراء دین و فسخ قرارداد از انواع ایقاعات اند در ابراء کافی است که داین مدیون را از دین بری نماید و رضایت مدیون لازم نیست^[۶].

حال در این بین با توجه به تعاریف موجود که ازایقاع وجود داشت می توان ارکانی را برای یک ایقاع درنظر گرفت :

۱-قصد یک طرفی که منشاء اثر حقوقی باشد . در این عنصر نمی توان تردید کرد . مهم ترین معیار تمییز عقد از ایقاع همین مورد ا ست زیرا در عقد دو قصد متقابل باید وجود داشته باشد حال آن که در ایقاع قصدهای متقابل ضرورت ندارد .

۲- قصد مذکور باید به صورت قصد انشاء باشد ‌بنابرین‏ اقرار ، شهادت یا طرح دعوا که با قصد یک طرف محقق می شود چون فاقد قصد انشاء هستند ایقاع نیستند در واقع این امور اخبار هستند نه انشاء .

۳- اهلیت ایقاع کننده : ایقاع کننده باید دارای اهلیت باشد چنان که در ماده ۲۶۹ ق . م می بینیم بیان می‌دارد : وفاء به عهد وقتی محقق می شود که متعهد چیزی را که می‌دهد مالک یا مأدون از طرف مالک باشد و شخصاً هم اهلیت داشته باشد حال می‌دانیم که وفای به عهد از ایقاعات است . ‌بنابرین‏ این ماده در ایقاع خصوصیتی ندارد و هر ایقاعی این عنصر را باید داشته باشد^[۷]۱ پس مشخص می شود که ایقاع یک عمل ارادی یک جانبه است که عاملآن باید قصد انشاء داشته باشد و برای این عمل اهلیت لازم را نیز دارا باشد.

گفتار اول : تعریف قانون مدنی از ایقاع

همان طور که مشخص ومعلوم است، ماده ۲۰ هردوکنوانسیون لاهه یعنی کنوانسیون های ۱۸۹۹ و ۱۹۰۷ فقط درمورد بازگشت اسیران جنگی، بعد از انعقاد صلح بین کشورهای متخاصم یا دو کشور درگیر سخن می‌گوید و این عبارت درمورد حالت بینابینی ناشی از برقراری آتش بس یاترک مخاصمه مصداق ندارد.یعنی وضعیت ومدت زمانی که معمولا بین پایان نبرد مسلحانه و انعقاد قرارداد صلح بین طرفین مناقشه وجود دارد را نادیده گرفته و ازآن غافل شده بود.

درخلال جنگ جهانی اول عدم کفایت ‌و کارایی مواد مذکور آشکارگردید.این نقایص با انعقاد موافق نامه‌هایی میان متخاصمین در سال‌های ۱۹۱۷ و۱۹۱۸ تا حدودی زیاد برطرف گردید. هنگامی که ماده ۲۰ کنوانسیون ۱۹۰۷ لاهه مطرح بود، الزام قدرت نگهدارنده به برگرداندن اسیران جنگی، بخشی از حقوق بین‌الملل عرفی محسوب می‌شد. البته این ماده نمی توانست مطلوب باشد زیرا گاهاً تا انعقاد صلح زمان طولانی طول می کشید و حتی در برخی موارد مخاصمات بدون معاهده صلح پایان می پذیرفت. ترک مخاصمه یا پایان جنگ جهانی اول در نوامبر ۱۹۱۸ بود و معاهده صلح و رسای در روز ۲۸ ژوئن ۱۹۱۹ منعقد که در ماده ۲۱۴ آن مقرر شده بود، بازگشت اسیران جنگی وغیرنظامیان بازداشتی، درکوتاهترین زمان بعد از به اجرا درآمدن معاهده انجام پذیرد.

ملاحظه ‌می‌شود که از زمان ترک مخاصمه و پایان عملی مناقشه بین طرفین درگیر تا هنگام به اجرا درآمدن صلح (۱۵ژانویه ۱۹۲۰) بیش از ۱۴ ماه به طول انجامید. و این وضعیت طولانی بودن بین پایان جنگ و انعقاد پیمان صلح عملاً نمود عینی پیداکرد.

در یونان باستان اسیران را در تماشاخانه های جنگی برای تفریح و تفنن با وسایل گوناگون می کشتند تا نفس بیمار خود را تشفی بخشند چشم ها را از حدقه در می‌آوردند دست و پا می بریدند، برگردن هایشان راه می رفتند تا مشرف به مرگ شوند و یا برای تفریح وتفنن و مجالس بزم اسیران را برهنه می‌کرده و برای تلذذ روح کینه توزی ونمایش فخرخود، آن بیچارگان را به انواع رقص ها وادار می‌کردند. در زمان دیگر یعنی جنگ جهانی اول نیز اردوگاه ها ی موحش، نمور و غذای بسیار کم همراه با شکنجه های وحشتناک، اسیران بیچاره را دچار مرگ تدریجی مواجه ساخت.

در خلال جنگ جهانی اول و بعد از آن کشورها ی درگیر جنگ من جمله آلمانی‌ها و ژاپنی ها رفتارهای بسیار سبوعانه‌ای بازندانیان جنگی داشتند به طوری که دراردوگاهی بنام «بوفن والدبود» ‌درسلولی که تنها ۱۲متر گنجایش داشت شانزده اسیر نگهداری می شده است. یک نافرمانی یا یک حرکت غیر مجاز فردی از اسیران کافی بود تا تمام آن نفرات تنبیه شوند. کف اطاق ها ۳ متر پایین تر از سطح زمین قرارداشته است همین امر باعث شده بود تا زندانیان براثر تحلیل قوای جسمانی، اثر سوء تغذیه شدید به محض فرو افتادن بیهوش می شدند.

اغلب آن ها به محض برخورد با زمینی که کفش سیمانی بوده دست وپایشان می شکسته است. اطاق هایی به نام اطاق خفه کن مشهور بوده که در آن جا انواع شکنجه ها، شلاق ها،ضرب وشتم ها ‌و دادن یک وعده غذا به زندانیان از عادت جاریه بوده است. وقتی هم این بخت برگشته ها دراثر این همه آزار واذیت و … می مردند جنازه‌ی آن ها جلوی سگ ها انداخته ‌و غذای سگ ها می شدند.

پوشاک ‌و لباس زندانیان بسیار ناچیز به طوری که در مقابل سرما نگهدارنده‌ی آنان ازشلاق سرد سرما نبوده، ازبهداشت ودرمان که اثری یافت نمی شده است. هـرکس بـرحسب شرایط خاص ومشمئزکننده اردوگاه مریض می شد یا بهبودی خود به خود و یا مرگ علاجش بود، چون دارو و درمانی وجود نداشت. در ژاپن و روسیه و یوگسلاوی و… نیز زندانیان جنگی وضعیتی بهتر از همنوعان خودشان در آلمان، ایتالیا و… نداشتند. البته اگر بخواهیم ‌در مورد تمامی فقرات و بندهای قوانین عمومی و جهانی درخصوص اسیران جنگی بحث شود مطلب بسیار طولانی و ملال آور خواهد شد چرا که در خلال جنگ جهانی اول و بعد از آن مدت زمان طولانی گذشته و به نوعی شامل مرور زمان می‌باشد و بنا داریم که در گفتار سوم به طور مشروح در این باره سخن گفته و مطلب ادا شود.

درایده برخی ازصاحب نظران ودارندگان قدرت گاهی امراض مسری درتعدیل جمعیت کره زمین نقش داشتند و در سده ۱۹ و ۲۰ و۲۱ جنگ ها این نقش را به عهده گرفته اند لذا جهت دست یابی به اهداف وسیله ها توجیه می‌شوند. به همین منظور منکوب نمودن، تسلط بریک سرزمین یا ملت، به دست آوردن منابع زیر زمینی یا روی زمینی ممالک ‌و سرزمین های دیگر هر گونه اقدامی قابل قبول و پذیرفتنی بوده است. لذا گلوله باران بی رحمانه شهرها، آتش زدن خرمن ها و مزارع، مسموم نمودن رودخانه و نهرهای مورد استفاده و… همه از انواع عملکردها در خلال جنگ جهانی اول می‌باشد اذهان بشریت هنوز آن خاطرات تلخ را از یاد نبرده که سربازان آلمانی یا ژاپنی به محض ورود به یک شهر یا روستا غارت و چپاول را شروع می نموده و مردم بی گناه را در یک مکان تاریک و نمور زندانی و به زنان و دختران تجاوز می‌کردند و معترضین را درجلوی چشم همگان به شکل فجیع وغیر انسانی می کشتند، آلوده کردن آب آشامیدنی مردم تحت محاصره از بدیعی ترین اقدامات بود، آتش زدن غلات، مزارع دشمن از ابتدایی ترین اعمال جهت تسلیم شدن حریف محسوب می گشت، عدم اجازه رسیدن آذوقه به محل محاصره شده وتلف شدن مردم مورد محاصره کاملاً طبیعی وازکارهای جاریه بود دریک جمله هراقدام ممکن وهرعمل زشت وقبیح جهت سرکوب نمودن، تسلیم دشمن، مباح و مجاز و جزء دستورات صادره محسوب می‌گشت، هرمانع و رادعی به شدت و به هرشکل ممکن از سر راه برداشته می شد.

عکس ۲-۶ حادثه ناشی ازخواب آلودگی راننده

۲- بیماری ها و نقص عضوهای تاثیرگذار جسمانی

سلامت جسمانی و برخورداری از حواس ‌پنج‌گانه سالم از مهمترین ضرورت ها در رانندگی است. کسی که پشت فرمان اتومبیل می نشیند باید در سلامت کامل جسمی و روحی باشد. برخی از مشکلات مانند اختلالات حافظه، صرع، برخی از بیماری ها و نارسایی های مغزی و قلبی، فشار خون کنترل نشده، دیابت (مرض قند) کنترل نشده و مسایلی از این دست سبب کاهش هوشیاری در هنگام رانندگی می شود.

۳ – تاریکی و شرایط نامساعد جوی

رانندگی در نور کم، مه غلیظ و تاریکی شب سبب کاهش حساسیت گیرنده های بینایی در چشم شده و دید فرد را با اشکال مواجه می‌کند. آمارهای جهانی نشان می‌دهد که بسیاری از تصادفات در ساعت های ۲-۱ بامداد (که هم بی خوابی و هم کم نوری وجود دارد) و نیز حوالی ۵-۴ صبح (زمانی که هوا تاریک و روشن و به ا صطلاح گرگ و میش است) رخ می‌دهد.

۴ – مصرف داروهای آرام بخش و خواب آور

مصرف بسیاری از داروهای آرام بخش و ضد حساسیت سبب کاهش هوشیاری فرد و به دنبال آن ایجاد اشکال در رانندگی می شود. شاید بسیاری از رانندگان متوجه نباشند که مصرف قرص ها و شربت های ظاهراًً ساده مربوط به بیماری هایی مثل سرما خوردگی (از قبیل آدلت کلد، دیفن هیدرامین، پرومتازین، آنتی هیستامین، دکونژستان، استامینوفن کدئین، و داروهای آرام بخش همچون اگزازپام، کلونازپام، لورازپام، کلردیازوپوکساید و شربت اکسپکتورانت کدئین و…) که متاسفانه به راحتی و بدون نسخه پزشک از داروخانه ها قابل تهیه اند چقدر بر میزان هوشیاری آن ها تاثیر می‌گذارد و چگونه در مواقع بحرانی که نیاز به عکس العمل سریع دارند منجر به فجایع جبران ناپذیر می‌شوند.

۵ – مصرف الکل، مواد مخدر و موارد روانگردان

مصرف هر یک از این مواد تاثیری مخرب بر سطح هوشیاری، توجه و زمان عکس العمل رانندگان دارد. مصرف مواد مخدر که از جمله معروف‌ترین آن ها تریاک، هروئین، مرفین و کدئین (که در برخی داروها نیز وجود دارد) هستند، سیستم اعصاب مرکزی را سرکوب می‌کنند. مصرف این مواد فرد را دچار خواب آلودگی می‌کند و موجب کم توجهی او به محیط اطرافش می‌گردد. برخی از افراد به اشتباه مصرف الکل را فقط زمانی مضر می دانند که به مستی فرد منجر شود. در حالی که ‌بر اساس نظر پزشکان و محققان مستی در غلظت های ۱۲۰-۱۰۰ میلی گرم در دسی لیتر الکل در خون رخ می‌دهد. در غلظت های ۸۰-۷۰ میلی گرم در دسی لیتر، فرد گرچه ممکن است دچار عدم تعادل نباشد اما تا حدودی هوشیاری خود را از دست داده و قدرت واکنش سریع در برابر حوادث ناگهانی را از دست می‌دهد افزایش سوانح رانندگی ناشی از مصرف مشروبات الکلی در ۵۰ سال گذشته منجر به تصویب قوانین راهنمایی و رانندگی در ممنوعیت شرب مواد الکلی قبل و در زمان رانندگی شده است. اما متاسفانه جایگزین مخرب تری برای آن پیدا شده و مصرف مواد روانگردان و توهم زا جای مشروبات الکلی را گرفته است.

۲-۴-۴ علت خواب آلودگی پس از صرف غذا

اگر رانندگان پس از صرف غذا خصوصاًً پس از مصرف شیرینی جات دچار خواب آلودگی شوند، امری طبیعی است و آنان آدم نرمالی هستند. خوردن غذاهای دارای قند{ ۲۶ } یا مواد تهیه شده از آرد مثل شیرینی ، نان و ماکارونی و غیره موجب افزایش قند خون می‌شوند . این امر موجب می شود، لوازالمعده مقدار زیادی انسولین ترشح کند که انسولین موجب می شود تریپتوفان ( یک نوع اسید آمینه ) موجود در خون را که از اجزاء سازنده پروتئین است وارد مغز می‌کند . تریپتوفان در مغز تبدیل به ماده ی بنام سروتونین می‌گردد که این ماده باعث خواب آلودگی می شود پس قند مصرف شده به طور غیر مستقیم تولید مواد خواب آور را درمغز افزایش می‌دهد.

بسیاری از افراد با کاهش مصرف مواد قندی و نشاسته ای از ایجاد این حالت جلوگیری می‌کنند

زمانی که نیاز است هوشیار باشید و نمی خواهید احساس خواب آلودگی کنید غذاهایی را مصرف

کنید که قند خون را زیاد بالا نمی برند

۲-۷ غذا و خواب {۲۶}

مصرف انواع سبزیجات خام به صورت سالاد یا غذای تهیه شده از سبزیجات پخته، گوشت قرمز، ماهی، مرغ، دانه ها خوراکی و آجیل مثل بادام، بادام زمینی، پسته و …. باعث احساس خواب آلودگی نشده و شما را سرحال نگه می دارند .

زمان مصرف شام بر کیفیت خواب تأثیر گذار است و دیر مصرف کردن شام موجب به هم خوردن خواب می‌شود.

زمان شام خوردن و مقدار و کیفیت وعده شام یکی از عوامل تأثیرگذار در بی‌ خوابی و بدخوابی است.

هرچه دیرتر شام مصرف شود و فاصله مصرف شام تا خوابیدن کمتر باشد، ریتم خواب آشفته‌‌تر می‌شود.

کسانی که شب‌ها دیر می‌خوابند و از آن طرف ظهر بیدار می‌شوند، از دو جهت زیان می‌‌بینند، یکی از دست دادن زمان ترمیم، بازسازی و دیگری از دست دادن زمانی برای حرکت و فعالیت روزانه است

بهتر است شام را حدود ساعت ۸ شب خورد و قبل از ساعت ۱۱ به رختخواب رفت تا خواب ‌راحت‌تری داشت. از خوردن بعضی مواد غذایی قبل از خواب مثل کره گیاه یا حیوانی، روغن‌های هیدوژنه و جامد و گوشت‌های سرخ شده نیز در وعده شام باید پرهیز کرد.

از تمام گروه‌های غذایی به صورت متعادل و متنوع در طول روز باید استفاده شود. مواد غذایی حاوی تریپتوفان مثل ماست، شیر، ماهی، گردو، موز، خرما، انجیر که اگر به عنوان عصرانه خورده شوند به آرامش اعصاب کمک بیشتری می‌کنند. بهتر است قبل از خواب یک لیوان شیر گرم نوشید.

عکس ۲-۸ نیاز بدن به خواب

اینکه چرا بعد از غذا خوردن، حالت خواب‌آلودگی به ما دست می‌دهد، موضوع خیلی پیچیده‌ای نیست. بعد از صرف وعده غذایی، جریان خون بیشتری به سمت دستگاه گوارش جاری می‌شود تا عمل جذب صورت گیرد. به همین دلیل، ممکن است حالت خواب‌آلودگی دست دهد نکته‌ای که در این زمینه اهمیت دارد، آن است که اگر بعد از خوردن غذا ، لم بدهید یا به حالت طاق‌باز بخوابید، معده پر از غذا ،روی لوزالمعده فشار وارد می‌کند و باعث کاهش خون‌رسانی به لوزالمعده و کاهش ترشح انسولین می‌شود و به همین دلیل است که بعد از خوردن غذا و لم دادن احساس پری وسوء هاضمه به فرد دست می‌دهد . در بیماران مبتلا به دیابت هم ، لم دادن پس از صرف غذا باعث می‌شود میزان قندخون، بیش از پیش، افزایش یابد و کنترل دیابت به هم بریزد. ‌بنابرین‏ بهتر است حجم غذای خورده‌شده زیاد نباشد و فرد بعد از صرف غذا در حالت لمیده و خواب قرار نگیرد. حتما می‌پرسید پس بهتر است چه کار کنیم؟

در پاسخ ‌به این پرسش باید بگویم که بهترین کار پس از صرف غذا پیاده‌روی و پرهیز از رانندگی است تا ترشح انسولین به بهترین نحو انجام ‌شده و میزان قندخون بعد از غذا سریع‌تر کاهش ‌یابد؛ زیرا همان طور که احتمالا می‌دانید، برای ورود قند به سلول‌های کبدی و سلول‌های دیگر بدن، حضور انسولین الزامی است. در افراد سالم نیز به علت فشار معده پر بر لوزالمعده و اختلال در جریان خون‌رسانی، ترشح انسولین کاهش می‌یابد. در این حالت، قندخون به راحتی وارد سلول‌های بدن نمی‌شود و در نتیجه، میزان قندخون افزایش می‌یابد. ‌بنابرین‏ توصیه می‌شود برای اینکه هم عمل جذب غذا بهتر صورت بگیرد و هم حالت خواب‌آلودگی به شما دست ندهد، از لمیدن یا خوابیدن بعد از صرف غذا خودداری و سعی کنید فعالیت سبکی داشته باشید و ترجیحا یک ساعت بعد از غذا رانندگی نمائید تا دچار علایم ریفلاکس یا بازگشت غذا از معده به مری نشوید .

رهبران / سرپرستان

کارمند مرکزی

صلاحیت

خیرخواهی

اعتبار

کارمندان همکاران

صلاحیت

خیرخواهی

اعتبار

شکل (۲-۵) : مفهوم اعتماد عمودی، جانبی و نهادی

(الونن و همکاران،۲۰۰۸ : ۱۶۳)

۱۰-۳-۲٫ اعتماد سازمانی

اما در بعد سازمانی، توجه به مفاهیم اعتماد در خلال سال­‌های ۱۹۸۰ شروع به رشد کرد. در طول دهه­‌های گذشته، اعتماد از جنبه­‌های مختلف مورد مطالعه قرار گرفت. برای مثال در جامعه ­شناسی، روان‌‌شناسی صنعتی، اقتصاد، درون و بیرون سازمان، بین افراد و …روند جهانی در دهه ۱۹۹۰ در افزایش بی­‌سابقه مهندسی مجدد، ادغام، مجازی­سازی و کوچک­سازی بر سطوح مختلف سازمان‌­ها که سال­‌ها پناهگاهی برای امنیت شغلی بود، اثر گذاشت. این تغییرات منجر به تغییر و افزایش شکاف میان کارمندان و استخدام­شدگان شده است. این ترتیبات جدید موجب خدشه­دار تعهد سازمانی و وفاداری افراد که در گذشته موجود بود، شده است. در اعتماد جدید ارتباطات در طول زمان باید توسعه پیدا کنند. بر طبق نظر رابینز اعتماد در مدت زمان طولانی شکل می‌­گیرد اما به آسانی می­‌تواند نابود شود و شکل­ گیری دوباره آن نیز مشکل است(مارتینز،۲۰۰۲: ۵۵۹).

به طور ویژه اعتماد در سازماندهی­های جدید سازمانی که کنترل­های سنتی اجتماعی که بر مبنای اختیار بود. جای خود را به خود کنترلی داده، اهمیت فزاینده­ای پیدا ‌کرده‌است. ارتقاء و بهبود اعتماد ممکن است هزینه­بر باشد زیرا نهادینه کردن روابط دوستانه شخصی زمان­بر است. بعلاوه فقدان اعتماد تلاش­ های همکاری را در ‌هر شکلی که باشد مختل می­ کند. برعکس سازمان­هایی که سطوح بالایی از اعتماد را دارند. می ­توانند از انواع تلاش­ های همکاری بهره­مند شوند که همین امر موجب کاهش هزینه های اجرا در فرایند­ها می شود. اما سازمان­هایی که از سطوح پایین اعتماد ‌برخوردارند ، گزینه­ های استراتژیک­شان محدود می­ شود (راتاناسینگهام ،۲۰۰۸ :۴۷۵).

محققان ‌به این نتیجه رسیده ­اند که با افزایش اعتماد، پیچیدگی­های اجتماعی در سازمان­ها از بین می­رود. از این گذشته، اعتماد انعطاف­پذیری استراتژیک را افزایش می­دهد و در بهبود قابلیت سازگاری سازمان مؤثر است. از این رو سطوح اعتماد در بین اعضای سازمان بیان کننده اثربخشی فعالیت گروهی هم در سطح فردی و هم در سطح سازمانی است (اسمیت و بیرنی^[۱۶۵] ،۲۰۰۷ :۴۷۲).

علی­رغم تمام علائق به موضوع اعتماد برخورد با موضوع اعتماد چند تکه و مجزاست. چرا که سه جریان گسترده در ادبیات اعتماد وجود دارد؛ نخست اعتماد درون سازمانی- یعنی به عنوان یک پدیده درون سازمان مثل اعتماد بین کارکنان و سرپرستان یا مدیران یا میان همکاران که تأکید ما در این مطالعه بر این نوع از اعتماد است. دوم اعتماد میان سازمان­ها یعنی یک پدیده میان سازمانی و سوم اعتماد میان سازمان­ها و مراجعین آن ها که به عنوان یک مفهوم جذب مراجعین مطرح می­ شود (دایتز و هرتوگ ،۲۰۰۶: ۵۵۸-۵۵۷).

۱۱-۳-۲٫ ضرورت اعتماد در سازمان

اعتماد کارکنان به مدیران سازمانی در زمینه ­های مختلفی مانند اعتماد به صحت و دقت اطلاعات ارائه شده، اهداف عالی و عملیاتی تدوین شده و ظاهر می­گردد و از طرف دیگر اعتماد مدیران به توانمندی­ها، کارایی، صداقت و درستی آنان می ­تواند در تفویض و واگذاری اختیار به زیردستان و سایر مسائل نمود یابد(حسنی، ۱۳۸۶: ۳-۲). در واقع یکی از فنون برای ایجاد توانمندی این است که در میان کارکنان نوعی احساس اعتماد به شایستگی مدیر به وجود بیاوریم تا آنان به جای پاییدن و بدگمانی، اطمینان پیدا کنند که هم مدیر و هم سازمان شرافتمند هستند. این اعتماد کمک می­ کند تا عدم اعتماد، عدم امنیت و ابهام در زمینه روابط بین کارکنان و مدیر زایل شود. حداقل دو دلیل وجود دارد که چرا افراد هنگامی که اعتماد بیشتری به مدیرشان پیدا ‌می‌کنند احساس ‌می‌کنند که توانمندترند: نخست، از رفتارهای غیر مولد و بی­فایده ناشی از عدم اعتماد و سوءظن اجتناب می­ شود. هنگامی که افراد به دیگری اعتماد ندارند، گوش نمی­کنند، به وضوح ارتباط برقرار نمی­سازند، سخت نمی­کوشند و همکاری از خود نشان نمی­دهند. از طرف دیگر وقتی اعتماد وجود دارد، افراد آزادند که تجربه کنند، بیاموزند و بدون ترس از تنبیه همکاری کنند. دوم، افرادی که قابل تمجید و شرافتمند هستند همیشه برای دیگران نیروی مثبت ایجاد ‌می‌کنند و آنان را وادار می­سازند تا خود را لایق احساس کنند. شکل زیر ضرورت اعتماد در سازمان را نشان می­دهد (خنیفر و زروندی، ۱۳۸۹: ۴۳-۴۲).

شکل(۲-۶) ضرورت اعتماد در سازمان

۱۲-۳-۲٫ اعتماد سازمانی چیست؟

بهترین روش برای تعریف اعتماد سازمانی از این طریق است که بیان می‌­کنیم وقتی اعتماد نباشد و یا از بین برود، چه اتفاقی می­‌افتد. دنیلز^[۱۶۶] (۱۹۹۴) در این رابطه می­‌گوید برای این‌که مورد اعتماد دیگران قرار گیرید(نتیجه)، شما باید به آن­‌چه که می­‌گویید، عمل نمایید.

اعتماد سازمانی، در واقع یک اطمینانی میان مدیریت و کارکنان است که هر دو باید در آن سهیم شوند. بدون اعتماد سازمانی، احتمال حداقل و یا هیچ شانسی وجود ندارد که سازمان بتواند به اهداف استراتژیک خود دست یابد. کارکنان دوست دارند که بتوانند به مدیران اعتماد کنند. آن‌ ها انتظار دارند که برای سوالاتشان، پاسخ‌­های صادقانه بگیرند. ایجاد و نگهداری اعتماد، با یک فرهنگ مبتنی بر ارزش­‌های مشترک^[۱۶۷]، آغاز می‌گردد که مدیران و کارکنان به آن اعتقاد دارند. مدیری که مورد اعتماد قرار گرفته می­‌تواند، راهنمایی، هدایت و حمایت را برای افراد به آسانی فراهم کند. اعتماد سازمانی، کارکنان را توانمند کرده، مشارکت در تصمیم­‌گیری را افزایش می‌­دهد و در نهایت محیط کاری بهره­‌ورتری را فراهم می‌­کند(اسمیت^[۱۶۸]، ۲۰۰۵: ۵۲۱-۵۲۰).

در خصوص اهمیت صلاحیت حرفه ای معلم در فرایند تدریس، یک سازمان آموزش حرفه­ای چنین بیان داشته است:

نیازهای اساسی درتدریس حرفه­ای، موارد نسبتاً روشنی هستند. هرمعلم باید در علوم و علوم انسانی زمینه داشته باشد. علاوه برآن ،تخصص در زمینه موضوع تدریس، دانستن مهارت­ هایی که می­باید پرورش یابند و آگاهی درباره ترتیبات برنامه های تحصیلی و مواد آموزشی مناسب که محتوای برنامه را شکل می­ دهند و متبلور می‌سازند از دیگر شرایط لازم برای یک معلم ماهر است. همچنین ‌می‌توان دانش معلم درباره روش­های کلی تدریس و روش­های خاص تدریس هر موضوع درسی و نیز ارزیابی از آموخته­های دانش آموزان و سرانجام مهارت در شناخت دانش ­آموزان و گسترش دانش انسانی را به ‌عنوان سایر شرایط ضروری تدریس حرفه ای برشمرد. (هومن ^[۱]، ۱۳۷۴،ص۳۰).

۱-۳-هدف اصلی

بررسی میزان صلاحیت حرفه ای دبیران مقطع متوسطه شهر کرمان.

اهداف فرعی

۱- مقایسه صلاحیت های حرفه­ای دبیران مقطع متوسطه دولتی و غیر دولتی شهر کرمان.

۲- مقایسه صلاحیت­های حرفه­ای دبیران مقطع متوسطه زن و مرد شهر کرمان.

۳- رابطه­ صلاحیت­های حرفه­ای دبیران مقطع متوسطه با مدرک تحصیلی.

۱-۴-سوال اصلی

میزان صلاحیت حرفه ای دبیران مقطع متوسطه ‌شهر کرمان درچه حد است ؟

سوالات فرعی

۱-آیا بین صلاحیت حرفه ای دبیران مقطع متوسطه دولتی وغیردولتی ‌شهر کرمان تفاوتی وجوددارد؟

۲-آیابین صلاحیت حرفه ای دبیران مقطع متوسطه زن ومردشهرکرمان تفاوتی وجوددارد؟

۳-آیابین صلاحیت حرفه ای ومدرک تحصیلی دبیران رابطه معنی داری وجوددارد؟

۱-۵- اهمیت وضرورت تحقیق:

سازمان­ های اداری،صنعتی و آموزشی در جوامع آموزشی از ارکان مهم توسعه اقتصادی و فرهنگی می­باشند آن ها برای تحقق اهداف خود از فرآیندهای برنامه­ ریزی و سازماندهی استفاده ‌می‌کنند. در فرایند برنامه­ ریزی، سازمان با ترسیم اهداف، تعیین منابع، امکانات، تشخیص نیازها، مسائل و محدودیت­های احتمالی اقداماتی را برای رسیدن به مقاصد خود پیش‌بینی می­ کند همچنین در فرایند سازماندهی منابع (انسانی و مالی) وظائف و اقدامات هر بخش برای تحقق اهداف تعیین می­گردد. آن چه این دو فرایند مهم سازمانی را به هم پیوند می­دهد اهداف سازمان، تشخیص نیازها و تعیین اولویت­هاست. با توجه به نقش تعیین کننده منابع انسانی در سازمان شناخت ویژگی­های او در بر عهده گرفتن وظائف شغلی نیز هدایت فعالیت­ها توسط وی برای تحقق اهداف امری ضروری است. افراد با ویژگی­های مختلف و متنوع وارد محیط سازمان می­شوند. برخی از این ویژگی­ها ذاتی(علایق استعدادها نگرش­ها احساسات عواطف ادراکات) و برخی دیگر اکتسابی اند (دانش مهارت ­ها و تجربیات) تعامل این خصوصیات است که شخصیت ‌افراد را شکل می­دهد و آن ها را حائز شغل یا پذیرش نقشهای سازمانی می‌کند. (عمادزاده ، هاشمیان، ،۱۳۸۷،ص ۱۲۷)

اقتصاد­دانان و جامعه­شناسان، همگان این واقعیت را پذیرفته­اند که تنها عاملی که سرانجام جهت و سرعت آهنگ رشد و توسعه اقتصادی و اجتماعی هر کشوری را تعیین می­ کند منابع انسانی آن جامعه است نه سرمایه ­های فیزیکی و یا منابع طبیعی و مادی آن. ‌بنابرین‏ شرط اساسی شکوفایی و بالندگی هر جامعه در توسعه سرمایه ­های انسانی و تربیت آن ها نهفته است. توسعه سرمایه انسانی که از راه آموزش افراد فراهم می­ شود موجب خواهد شد که انتقال تکنولوژی و پیشرفت صنعتی به آسانی صورت پذیرد.

آموزش و پرورش نقش عظیمی از وظیفه تربیت منابع انسانی را به عهده دارد. فضا و امکانات، محتوا،متون آموزشی وروش­های آموزش بر عهده او گذاشته شده است و بیش از پیش معلمان را در نظام آموزش و پرورش با اهمیت نموده است. (شریعتمداری، ،۱۳۷۲ص ۹۳)

معلم امروز تنها عهده­دار تدریس مواد درسی نیست. او،علاوه بر آگاهی از محتوای درس باید از روانشناسی تربیتی، برنامه­ ریزی درسی، سنجش و اندازه گیری نیزآگاه باشد و به قول اچ کلارک^[۲]، معلم واقعی امروز کسی است که در سه رکن تدریس یعنی شناخت دانش آموزان، محتوای درس و روش تدریس کارآمد باشد. سه محور مذکور باید در کنار هم در نظر گرفته شود بعبارت دیگر این سه مهارت و توانایی لازم و ملزومند در شرایط کنونی این صلاحیت­ها با داشتن ویژگیهایی چون تحصیلات عالی، تجربه آموزشی، رشته تحصیلی متناسب با محتوای تدریس کارآموزی (بدو و ضمن خدمت)، مهارت­ های تدریس و آشنایی با روانشناسی تربیتی در افراد به وجود می­آیند .

به هر حال، اهمیت و نقش معلم و پیچیدگی کار تدریس تا آنجاست که داشتن مدرک تحصیلی نمی­تواند مجوز ورود افراد به شغل معلمی باشد بلکه وجود صفات و ویژگی­های متعدد را در افراد بررسی ‌می‌کنند تا پس از حصول اطمینان از وجود صفات و ویژگی­های مورد نظر افراد آن ها را برای معلمی و تدریس انتخاب کنند.

معیارهای زیر از جمله مواردی است که امروزه کشورهای پیشرفته برای انتخاب معلم مد نظر قرار می­ دهند داشتن تجربه کار در آموزش و پرورش، توانایی برای مشارکت دانش آموزان در یادگیری، توانایی برای اجرای عملکردهایی که لازمه شغل معلمی است، داشتن مهارت­ هایی که مربوط به تدریس است، داشتن دانش­هایی که مربوط به تدریس درس مورد نظر است و داشتن هوش و توانایی آکادمیک.

درخصوص لزوم برخورداری معلم از صلاحیت حرفه­ای برخی معتقدند:

وظیفه معلم در درجه اول عالم بودن در رشته تدریس است، البته هر عالمی نمی­تواند معلم خوبی باشد در کنار این سفارشات تأکیدات فراوانی هم نسبت به لزوم فراگیری شیوه ­های تدریس شده است.

ریمون لاله^[۳] می­گوید: قدرت تدریس فقط با آگاهی از موادی که باید تدریس شود به دست نمی­آید. داشتن این آگاهی ها شرط لازم اما کافی نیست. لذا معلمان باید در رابطه با حرفه معلمی مهارت­ های لازم هم را کسب نمایند همچنین کنانت^[۴] معتقد است در حالی که معلم باید در زمینه آنچه که تدریس می­ کند متخصص باشد لازم است مهارت­ های تربیتی را هم بیاموزد. و برای تحقق این امر باید به معلمان واجد صلاحیت گواهینامه تدریس داده شود و افرادی که گواهینامه تدریس ندارند نباید به کار معلمی گمارده شوند.

از جمله دلایل توجه بیشتر به بررسی صلاحیت حرفه­ای دبیران دوره متوسطه، اهمیتی است که این دوره در میان سایر دوره های تحصیلی دارد. این اهمیت از یک سو به نقش مهم دوره جوانی و نوجوانی فراگیران، و از سوی دیگر به انتظارات جامعه از این دوره تحصیلی مربوط می­ شود. ‌بنابرین‏ آموزش متوسطه باید وظایفی را بر عهده گیرد تا این خواسته ­ها را تامین کند. (علیزاده، ۱۳۷۱، ص۱۴۷)

لوکاس^[۵] در کتاب مبانی تعلیم و تربیت وظایف حرفه­ای مدارس متوسطه را به شرح زیر بیان داشته است :

۱ـ آماده کردن فارغ التحصیلان مدرسه متوسطه از لحاظ کسب مهارت­ های لازم حرفه­ای.

۲ـ فراهم کردن تجربیات لازم برای شاگردانی که پیش از فارغ التحصیل شدن مدرسه را ترک می­نمایند.

۳ـ آماده کردن شاگردان برای شرکت در آموزش­های حرفه­ای بعد از دبیرستان.