نتیجه آنکه رشد روزافزون شبکه‏های اجتماعی در فضای مجازی باعث شده تا این شبکه‏ها به وسیله ارتباطی ضروری تبدیل شوند و با توجه به تأثیر این شبکه‏ها در فعالیت‏های روزمره افراد گمان نمی‏رود که استفاده از آن‏ها در آینده‏ای نزدیک کاهش یابد و این خود کاربران هستند که باید آگاهانه تصمیم بگیرند که به چه نحوی در مسیر صحیح و سالم و در جهت تعالی فهم و خرد جمعی از این شبکه‏ها استفاده نمایند.

یکی از دلایلی که نسل کنونی ‌به این نوع از روابط روی آورده این است که آن‏ها می ‏توانند از این طریق در هرزمان و مکانی به ارتباط با دیگران بپردازند؛ زمان مسئله‏ای است که این روزها به معضلی بزرگ در جوامع پیشرفته تبدیل شده است و وجود امکانات تکنولوژیک برای برقراری ارتباط، به عنوان راه حلی مناسب، از سوی بشر انتخاب شده است.

فناوری اطلاعات و ارتباطات در دنیای امروز، نقش زیادی در تغییر روش‌ها و سیستم‌های ارتباطی و اطلاع رسانی افراد، سازمان‌ها، و شرکت‌ها ایفا می‌کند. از اواخر دهه شصت میلادی که پروژه‌ ARPA وزارت دفاع امریکا از حالت یک پروژه‌ نظامی و امنیتی خارج و به صورت یک ابزار اطلاع رسانی و ارتباطی در این کشور مطرح شد، و در پی اختراع پهنه‌ی جهانی وب به دسته تیم برنرز ـ لی انگلیسی در اواخر قرن بیستم میلادی و توسعه‌ کسب و کارهای مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات، زمینه‌های یک انقلاب بزرگ در عصری که مک لوهان از آن به عنوان دهکده‌ی جهانی نام برد،‌ پدیدار شد.

افرادی مانند آلوین تافلر، آینده پژوه امریکایی، انقلاب ارتباطات و اطلاعات را «گذر بشر از انقلاب کشاورزی و صنعتی سده‌های قبل» می‌دانند و به نظر می‌رسد قرن بیست و یکم، قرنی باشد که پیشرفت‌های بشر در این دو حوزه، موجی از تکاپو و تحرک را در جهت نزدیکی بهتر و بیشتر ملل با یکدیگر، ایجاد کند. موج سومی که تافلر از آن یاد می‌کرد، امروزه با تولد فناوری‌های جدید، گسترش زیرساخت‌های اطلاع رسانی و ارتباطی،‌و از همه مهمتر، ارتقای ضریب نفوذ دسترسی به ظرفیت‌های ارتباطی جدید میان ملل، محقق شده است. شبکه‌ اینترنت که روزگاری کمتر از بیست میلیون کاربر داشت و شمار معدودی از کشورهای جهان به آن دسترسی داشتند، امروزه با در اختیار داشتن بیش از دو میلیارد کاربر و بیش از صد میلیون پایگاه اینترنتی فعال، اثرگذارترین رسانه جهان به شمار می‌رود. در مقایسه با رسانه های سنتی مانند رادیو، تلویزیون، و نشریات مکتوب، اینترنت از لحاظ چند رسانه‌ای بودن و در دسترس بودن در همه جا، گوی رقابت را از رسانه های سنتی ربوده و روز به روز بر شمار مخاطبان آن افزوده می‌شود.

انقلاب دیجیتال، فرصت های متنوعی را برای کسب و کار، آموزش، اطلاع رسانی و حتی کار آفرینی دیجیتالی فراهم ‌کرده‌است و امروزه کمتر کسی را می‌توان سراغ داشت که یک نشانی پست الکترونیک یا وبلاگ یا یک پروفایل در اینترنت نداشته باشد. برخی از کسب و کارهایی که در اینترنت راه اندازی شده است، از موفق ترین کسب و کارهای تاریخ بشر به شمار می‌آیند.

قرار گرفتن نام فعالان کسب و کارهای اینترنتی در فهرست باشگاه ثروتمندان فوربس، خود نشان دهنده جایگاه ممتاز کسب و کار در فضای دیجیتال است. این فرصتی است که در اختیار شهروندان دهکده‌ی جهانی هزاره‌ی سوم قرار گرفته است و باید بیش از پیش به آن توجه شود و بسترهای بسط و توسعه‌ ساختارهای آن در کشورهای در حال توسعه، مانند ایران،‌فراهم شود.

۲-۶ نشانه های فیس بوک بازان :

نشانه های فیس بوک بازان را می‌توان در این موارد نُه گانه مشاهده کرد:

۱ـ روزی چند بار از طریق لپ تاپ خود به شبکه متصل و وارد آن می‌شوند.

۲ـ روزی چند بار از طریق گوشی تلفن همراه خود وارد شبکه می‌شوند.

۳ـ هر عکسی که می‌گیرند بی‌درنگ در فیس بوک منتشر می‌کنند.

۴ـ پی در پی عکس پروفایل خود را تغییر می‌دهند.

۵ـ در این فکر هستند که تعداد دوستان خود را در شبکه، به اعداد سه رقمی به بالا برسانند.

۶ـ می‌خواهند لحظه به لحظه رویدادهای روزانه‌ خود را به اطلاع جهان مجازی برسانند.

۷ـ در طول روز، خسته، خواب آلود، گوشه گیر، و با افکاری پر از انرژی منفی دست به گریبان هستند.

۸ـ به جای استفاده از واژه های معمول و مرسوم برای ابراز علاقه و دوست داشتن، از ادبیات «فیس بوکی» استفاده می‌کنند.

۹ـ حتی در حالی که این کتاب را مطالعه می‌کنند، در فیس بوک چرخ می‌زنند.

۲-۷ تأثیرات فیس بوک بر ابعاد مختلف زندگی

امروزه، گسترش فناوری‏های اطلاعاتی و ارتباطی، بر ابعاد مختلف زندگی بشر (سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، امنیتی و اقتصادی) تأثیر گذاشته است. با کمرنگ‏شدن اهمیت زمان و مکان و بی‏نیازی مشترک برای برقرار ارتباطریال افراد به شکل بسیار آسان‏تری می ‏توانند در فضای مجازی با یکدیگر ارتباط برقرار کنند. این شکل جدید برقراری ارتباط موجب تحول در فرهنگ و هویت جوامع می‏ شود (مرتضی نورمحمدی، ۱۳۸۸)

گافمن اعتقاد دارد که هویت «تلاش انسان برای بروز تمایز نسبت به دیگران است، در حالی که به رفتار خود شکل می‏ دهد». تاجفل می‏گوید: «هویت اجتماعی، آگاهی فرد از تعلق به گروه اجتماعی معین و ارزش و اهمیت عاطفی این عضویت برای فرد است». کاستلز می‏گوید هویت «سرچشمه معنا و تجربه برای مردم» است و «هویت، فرایند معناسازی ‌بر اساس یک ویژگی فرهنگی یا مجموعه به‏هم پیوسته‏ای از ویژگی‏های فرهنگی است که بر دیگر منابع معنایی اولویت داده می‏ شود و برای هر طبقه خاص یا برای هر گروه ممکن است چندین هویت وجود داشته باشد». دورکیم می‏گوید «شیوه های تصور زمان و مکان از زندگی اجتماعی انسان منشا می‏ گیرد و تأثیری اساسی بر باورهای هویتی دارد». در تعاریفی که تا دو دهه گذشته از هویت ارائه می‏ شد، جغرافیای مشخص نقش محوری داشت. و تحولات هویتی تحت تأثیر تغییرات جغرافیایی در طول زمان است. گروه اجتماعی مشخص هم‏ رکن دیگر شکل‏دهی به هویت است ‌به این معنا که هویت به معنی درک یک فرد از تعلق به یک جمع است.

عامل بنیادین در شکل‏گیری هویت‏های اجتماعی تعاملات انسانی است. هنگامی که فرد به تعامل با فرد دیگری می‏ پردازد هویت خود را به عنوان یک عضو جامعه پیدا می ‏کند. در واقع هویت در بستر تعاملات اجتماعی تعریف می‏ شود (مرتضی نورمحمدی، ۱۳۸۸).

در این تحقیق سعی شده است که مدل وفاداری برند با تبیین نقش شخیت برند و تصویر مسئولیت اجتماعی برند (مورد مطالعه رستوران پدیده شاندیز تهران) توسعه داده شود.

۱-۲ بیان مسئله

تصمیمات استراتژیک مدیران کسب و کار به دنبال آن مسائل در جامعه و در برخی موارد، مسائل ایجاد شده که منجر به تغییراتی در جامعه می شود (زیتمال،۱۹۸۴). یکی از این مسائل که از اهمیت رو به روشدی برخوردار است توجه محدود به مسئولیت اجتماعی در ادبیات مهمانداری است (پارساخان،۱۹۹۳).در بسیاری از این ادبیات ها بیشتر به محتوای مسئولیت اجتماعی پرداخته شده است این مقالات “سن / تجربه و جنس به عنوان عوامل مؤثر در توسعه اخلاقی مدیران هتل و دانش آموزان است(فریدمن و همکاران،۱۹۹۰). پایه های در ادبیات این تحقیقات مجبور به پرداختن به تعهد شرکت نسبت یه سهام‌داران بود و در طرف مخالف مقالات مربوط به مسئولیت اجتماعی تحت پوشش داده شده است برای مثال، “رضایت شغلی، دلبستگی شغلی امنیت شغلی، و مشتری تمرکز کارفرمایان رستوران خدمات سریع شامل مسائل مربوط به مسئولیت اجتماعی است اما تمرکزی بر دیدگاه ارزش گرایی مسئولیت اجتماعی نیست(داینهارت و همکاران ،۱۹۹۳)

تحقیقات کیم و همکارانش (۲۰۰۱)، و بروکس و همکارانش (۲۰۰۷) نشان داد که وفاداری به برند تا حد زیادی تحت تاثیر شخصیت برند قرار می‌گیرد (کیم و همکاران ،۲۰۰۱، فلورنس و همکاران،۲۰۰۹) در دنیای بازاریابی امروز شخصیت برند مفهوم جذاب و گیرایی دارد. مدیریت کارا و مناسب برند علاوه بر این که شخصیت برند را در بر می‌گیرد، در رسیدن به اهدافی مانند مشتری مداری، وفاداری و سود دهی نیز بسیار مؤثـر است. دگادو و همکارانش (۱۹۹۹) بیان کردند که وفاداری به برند موجب افزایش سود از طریق ایجاد مانع جهت تغییر گرایش مشتریان به رقبا، افزایش توانایی در قدرت ‌پاسخ‌گویی‌ یه تهدیدات رقبا، افزایش فروش و کاهش حساسیت مشتریان به تلاش های بازاریابی رقبا می شود. در بسیاری از مطالعات بر روی عوامل وفاداری از جمله رضایت و اعتماد تکیه زیادی شده اما در جوامع امروزی عناصر اجتماعی و ارزشی ازاهمیت بالایی برخوردار است به طوری که رویکرد بسیاری از تحقیقات اخیر بازار یابی سمت و سوی روان شناختی به خود گرفته است وتمامی تصمیمات خرید و فروش را از تک بعدی بودن خارج ساخته وابعاد چند جانبه ای به خود گرفته است.‌بنابرین‏ در وفاداری به برند نیز اهمیت این ابعاد با توجه به تعاریف وفاداری دو چندان می شودکه از جمله می توان برند ها می‌توانند با مشتریان خود ارتباط برقرار کنند.هنگامی که مصرف کننده در زندگی روزمره خود به دنبال برندی خاص جهت برآوردن خواسته هایش اقدام می‌کند، به دنبال نامی است که رضایت او را جلب کند(ولاتسو ،۲۰۰۹) و این همان ارتباط بین برند و مشتریان است که به صورت وفاداری برند مطرح می شود ، که از موضوعات مهم پژوهش در مدیریت برند است. (هابر و همکاران ،۲۰۰۹)شخصیت برند را در شکل گیری وفاداری برند با توجه به موارد مذکور اهمیت به سزایی دارد. شخصیت برند را هسته ی مرکزی و نزدیکترین ‌متغیر در تصمیم ­گیری مشتری در هنگام انتخاب می­دانند)نصیری پور و دیگران۱۳۸۹ ( آکر(۱۹۹۶) شخصیت برند به مجموعه ای از ویژگی های انسانی مرتبط با برند گفته می­ شود و از متغیرهای اصلی اثرگذار در فرایند تصمیم خرید مشتریان معرفی می­ نماید. شخصیت موقعیتی عالی از برند در ذهن مصرف کنندگان ترسیم می‌کند و نگرش ها، احساسات و دیدگاه های مشتریان را ‌در مورد برند بیان می‌کند (گتری و همکاران ،۲۰۰۸) .

آکر (۱۹۹۷) ادعا نمود که افرادی که نگرش مطلوبی نسبت به برند دارند، به احتمال زیاد برند را انتخاب می‌کنند که متناسب با شخصیت آن ها باشد. هنگام انتخاب نامهای تجاری که با هم رقابت دارند، مصرف کنندگان تناسب میان شخصیت برند و شخصیت مورد علاقه خود را مورد ارزیابی قرار می‌دهند(زیتمال ،۱۹۹۶) هر برند، شخصیتی دارد. اگر، همان گونه که غالباً اتفاق می افتد، یک برند را با فردی همانند سازی کنیم، به تدریج تصویری از آن فرد می‌سازیم که از محصولات یا خدمات حرف می زند(کاپفرر۱۳۸۵). راندل (۱۹۹۷) نقشهای چهارگانه زیر را برای شخصیت برند برشمرده است: ۱) ارائه یک هویّت به مصرف کنندگان؛ ۲) فراهم ساختن مجموعه مختصری از اطلاعات مصرف کننده درباره برند؛ ۳) ایجاد تضمین و اطمینان از مزایای مورد انتظار برای مصرف کنندگان؛ و ۴) افزودن اطلاعات درباره ارزش یک محصول یا خدمت. شخصیت برند را می توان به طرق مختلفی ایجاد نمود و به عبارتی می توان گفت که منابع شخصیت برند عبارتند از: منابع مستقیم و غیر مستقیم. منبع مستقیم دربردارنده مجموعه ای از ویژگی‌های انسانی مرتبط با کاربران برند، کارمندان شرکت، مدیران ارشد سازمان، و تأیید کنندگان (تصدیق کنندگان) برند می‌باشد. منبع غیرمستقیم نیز در برگیرنده همه ابعاد ایجاد شده به وسیله مدیران شرکت مانند: تصمیمات مرتبط با محصول یا خدمت، قیمت، توزیع و ترفیعات آن می‌باشد ( ونگ و همکاران ،۲۰۰۸).

از این رو مسئله­ای که پیش آمده ‌به این گونه مطرح می­ شود هریک از مشتریان و یا مصرف­ کنندگان با توجه به مبانی نظری اقدام به وفاداری از برندی می­نمایند که متناسب با شخصیت خویش باشد و از جمله مواردی که ‌می‌توان انگیزاننده آن باشد اقداماتی است که توسط برند انجام می­ شود. بدین ترتیب برندها می ­توانند با در نظر داشتن مسئولیت اجتماعی خود این رویکرد را در جامعه تقویت کرده و مشتریان و مصرف­ کنندگان را به تکاپوی حمایت از خود با انحاء مختلف درآورند، از طرف دیگر مشتریان می ­توانند با وفاداری به برند موجب رونق اقتصادی و توسعه بیشتر آن بشوند به عبارت دیگر مشتریان و مصرف­ کنندگان با وفاداری خود می ­توانند هدایت­گر برندها به سوی جامعه آرمانی باشند و بدین­گونه با عهده­دار شدن برندها از این مسئولیت اجتماعی متبادر در شخصیت خود هم عواید مناسبی برای مشتریان و مصرف­ کنندگان جامعه و هم جامعه­ای هدایت­گر برندها به سوی اهداف متعالی جوامع خواهیم داشت.

۱-۳ ضرورت انجام پژوهش

همان‌ طور که رفتار یک فرد را برداشت دیگران از شخصیت آن فرد تحت تأثیر قرار می‌دهد اقدامات برند منعکس کننده شخصیت آن برند خواهد بود. در مفهوم کلی تمام فعالیت های بازاریابی درگیر یک برند معادل مجموعه ای از رفتارهایی که نتیجه شخصیت برند است می‌باشد.‌بنابرین‏ رفتار و انگیزه های منتسب به یک برند به عنوان زیر بنای رابطه مصرف کننده (آکر و همکاران ،۲۰۰۴) با برند انجام وظیفه می‌کند. به احتمال زیاد اقدامات برند که پشتیبان ارزش ها و اهداف می‌باشد ماهیت رابطه را افزایش می‌دهد. برای مثال تحقیقات نشان می‌دهد که مصرف کنندگان به احتمال زیاد یک وابستگی با برندها دارند که آن ها با ارزش های خودشان مشترک است و برای مصرف کنندگان فرصت انجام کارهای خوب را فراهم می‌کند. (سن و همکاران ،۲۰۰۱،برایگ ،۲۰۰۴) مسئولیت و وظیفه شناسی مدت هاست که به عنوان یکی از پنج بعد بزرگ شخصیت شناسی انسانی شناخته شده است (کوستا و همکاران ۱۹۹۲). در این پژوهش مفهوم مسئولیت اجتماعی، اقدامات وفعالیت های برند شامل انجام تعهدات و وظایفش به جامعه در کل و افرادی که در آن جامعه زندگی می‌کنند توصیف شده است.

_در نظام اریکسون در مرحله اول ( اعتماد در برابرعدم اعتماد ) :

کودک معمولاً نخستین ارتباط را با مادر برقرار می‌سازد . او باید بتواند در کنار مادر احساس ایمنی به دست آورد ، یعنی این احساس را که مادر دائماً برای ارضای نیازهای وی در کنارش قرار دارد مراقبت‌های منظم و محبت آمیز برای ایجاد احساس اعتماد در کودک ضروری است . اولین ارتباط عاطفی ، اگر خوب برقرار شود برای کودک یک ایمنی است که اعتماد به دنیای بیرونی را میسر می‌سازد احساس ایمنی شرط هر نوع پیشرفت بعدی است. در مرحله سوم بر حسب نظریه اریکسون ، تقویت شدن از سوی همسالان ، والدین و ‌تشویق‌هایی که کودک در اولین کوششهایش دریافت می‌کند می‌تواند به کودک در تشکیل تصویری مثبت از خود و همچنین ایجاد یک شخصیت مستحکم کمک کنند . در دوره نوجوانی ، اگر نوجوان در محیطی مناسب قرار گیرد، ورود وی به یک سطح رشد یافتگی معتدل و رضایت بخش تسهیل می‌گردد. او در برابر چندین تناوب قرار می‌گیرد و اگر مورد تشویقهای بجا قرار گیرد می‌تواند بزرگسالی مستقل با اغماض ، دیگر دوست و با اخلاق شود.(برک،۲۰۰۱،ترجمه سید محمدی،۱۳۸۴).

_ دیدگاه یادگیری اجتماعی – شناختی ^[۲۹]:

نظریه پردازان یادگیری اجتماعی – شناختی ‌به این عقیده رسیدند که بخش عمده تقویت در تجربه انسان ( دست کم پس از ( طفولیت ) ارتباط اندکی با نیازهای فیزیولوژیک و یا هیچ ارتباطی با آن ندارد . در عوض اکثر تقویت کننده هایی که برای افراد اهمیت دارند و تقویت اجتماعی پاسخهای تأیید کننده یا رد کننده سایر افراد هستند، تأیید بر این عقیده که تقویت کننده های عمده در تجربه انسان ماهیتی اجتماعی دارند – پذیرش ، لبخند ، آزار در آغوش گرفتن ، تحسین ، تأئید علاقه و توجه از سوی دیگران – اولین مفهوم از چند مفهومی است که این نظریه ها بدان مفاهیم نظریه های یادگیری « اجتماعی » هستند. در الگوی سرمشق گیری به نظر می‌رسد تأکید بر حمایت ابزاری و ملموس است .

_دیدگاه پدیدار شناختی^[۳۰]:

مازلو حمایت اجتماعی را یک نیاز اساسی برای رشد هر فرد می‌داند . او مشاهده کرد که اکثر افراد نوروتیک دارای سطوحی از حس فقدان امنیت ، تعلق خاطر ، عشق و توجه به حرمت نفس می‌باشند و هر یک از این ویژگی ها و نیازها ارتباط تنگاتنگی با تکامل شخصیت و خود شکوفایی فرد دارد. به اعتقاد مازلو افراد وابسته به محیط اجتماعی خود هستند و بدین روش نیازهای اساسی خود را رفع می‌کنند. و به احساسات و نیات دیگران حساس هستند. همه این ها شرایطی را فراهم می‌کند که شخص بتواند استعدادها و توانایی‌های بالقوه خود را شکوفا و به کمال برساند. لذا بر اساس نظریات مازلو افراد خود شکوفا نیاز اندکی برای حمایت اجتماعی دارند ، زیرا آن ها متکی به خود بوده و منبع حمایتی مثبتی برای دیگران محسوب می‌گردند (مازلو،ترجمه رضوانی،۱۳۷۶).

_دیدگاه شناختی :

در نظریه شناختی ، برخی از پژوهشگران از جمله لازاروس^[۳۱] ، فولکمن^[۳۲] بر این باورند که تنیدگی به شناخت فرد از خود و محیط بستگی پیدا می‌کند . از سوی این پژوهشگران به دو راهبرد اشاره می شود که توسط فرد برای کاهش اثرات تنیدگی استفاده می شود. راهبردهای مشکل مدار و راهبردهای هیجان مدار، راهبرد های مشکل مدار جهتشان به طرف اداره و رویارویی با مشکل است. صورتی که راهبردهای هیجان مدار جهتشان به سوی بهینه سازی پریشانی هیجانی است.به علاوه راهبردهایی وجود دارد که از هر دو کنش مشکل مدار و هیجان مدار استفاده می‌کند حمایت اجتماعی یکی از این راهبردهاست . حمایت اجتماعی راهبردی است که از دو کنش سود می جوید و بدین ترتیب ناظر بر حمایت اطلاعاتی ، عاطفی و ابزاری است ( قلاتی، ۱۳۸۰ ).

_دیدگاه تحولی :

تأثیر حمایت اجتماعی ریشه در تئوری دلبستگی بالبی^[۳۳] و راتر^[۳۴] دارد که وجود ارتباط میان کودک و اطرافیان وی را در رشد تحولی ضروری می دانند.از جنبه ارتباط حمایت اجتماعی با تئوری دلبستگی می توان گفت که مراقب به عنوان پایگاه امنی است برای نوزاد تا به شیوه ی مؤثری درمحیط به کشف و دستکاری بپردازد که در نتیجه آن حسی از شایستگی و مو ثر بودن را در خود رشد دهد و از این طریق منابع بالقوه فشار زا را کمتر تهدید کننده تفسیر می‌کنند و منجر به ایجاد اطمینان و اعتماد در فرد و دیگران می شود ( منصور و دادستان ، ۱۳۸۰).

۲۶-۲-منابع حمایت اجتماعی :

منابع حمایتی شخص مواردی همچون خانواده ، دوستان و همسالان ، افراد آشنا و نزدیک معلمان و حمایت عمومی را شامل می شود . در دوره نوجوانی به خاطر ویژگی های مخصوص این دوره شکل نیاز حمایت اجتماعی پیچیده تر می شود . نوجوانان از یک طرف به خاطر نیاز به استقلال حمایت اجتماعی را طرد می‌کنند و از طرف دیگر شدیداًً به آن نیاز مندند با این فشار درونی برای کسب استقلال ، نیاز به خصوصی برای جستجوی حمایت از منابع دیگر در آن ها به وجود می‌آید. از این جاست که شکل روابط آن ها نیز تغییر می‌یابد و در بسیاری از موارد نگرانی هایی را برای والدین به وجود می آورد . این مسائل معمولاً نوجوانان را به طرف گروه همسالان و دوستان سوق می‌دهند و نیاز به دریافت حمایتی از طرف آن گروه ها بیشتر می شود. همسالان نقش عمده ای را در رشد روانشناختی و اجتماعی نوجوانان بازی می‌کنند تعامل با همسالان فرض هایی را برای یادگیری نحوه کنترل رفتار اجتماعی ، رشد مهارت‌های مربوط به سن و علایق به وجود می آورد و باعث می شود نوجوان همسالان خود را در مشکلات و احساساتش سهیم بداند. همچنین نوجوانان در مقایسه با افراد کم سن و سال ، بیشتر به روابط همسالان وابسته اند زیرا در این دوره پایبندی به ارزش‌های والدین به تدریج سست می شود و نوجوانان بیشتر به استقلال و متکی به خود بودن می اندیشند.علاوه بر خانواده ،دوستان، همسالان ، معلمان نیز از منابع حمایتی مهم به شمار می‌آیند که از دوران تحصیلات ابتدایی به عنوان یکی از شبکه های حمایتی وارد عمل می‌شوند . اگر چه طی دوره نوجوانی نیاز به کسب استقلال تا حدودی ارتباط نوجوانان را با معلمان نیز سست می‌کند و حتی موجب عصیانهایی بر علیه معلمان می شود ولی هرگز نیاز به حمایت ایشان از بین نمی رود.(میچل دمونت.مارک آ.۲۰۰۷).

۲۷-۲-ابعاد حمایت اجتماعی :

حمایت اجتماعی دارای دو بعد یا جنبه ی اساسی است :

الف ) جنبه ی ذهنی : بعد ذهنی حمایت اجتماعی به تصوری اطلاق می‌گردد که فرد از افرادی دارد که قادرند به طور مؤثر در مواقع درماندگی و ناچاری وی را مساعدت نمایند.

ب) جنبه ی عینی : بعد عینی یا بالفعل حمایت اجتماعی به میزان واقعی ‌مساعدت‌ها و همیاری های ارائه شده به فرد بستگی دارد . هر نوع تغییر ناگهانی یا بروز مصیبت در زندگی ، از جمله منابع فشاری است که ممکن است موجب پریشانی و نگرانی شخص شود.

جنبه ذهنی درمیزان عملکرد فرد تأثیر فراوانی دارد و یافته های پژوهشی حاکی از آن است که هر چه ذهنیت فرد در برخورداری از حمایت دیگران ( حمایت بالقوه ) بیشتر باشد،میزان پاسخهای موفقیت آمیزی که به فشارهای روانی و موقعیتهای بغرنج نشان می‌دهد ، بیشتر است . به عکس اگر فرد احساس کند که از حمایت اجتماعی کافی اطرافیان برخوردار نیست ، احتمالاً آمادگی کمتری برای مقابله با خطر از خود نشان می‌دهد و ممکن است به جای رویارویی با مسایل ، اجتناب متوسل شود ( هاینزمن.کاپلان.۱۹۸۸)

با کمک حملات هوایی این نیروهای ضد طالبان توانستند راه خود را به سمت مراکز شهری عمده کشور باز کنند . در ۱۹ نوامبر مزار شریف اولین شهر افغانستان بود که از چنگال طالبان بیرون آمد . در روزهای بعد طالقان ، هرات و شیندانت آزاد شدند به دنبال آن کابل پایتخت افغانستان و جلال آباد ، قوندوز ، قندهار و در نهایت آخرین سنگرهای طالبان در ۲۵ نوامبر و ۷ دسامبر سقوط کردند . سپس نیروها ائتلاف به سمت غارهای افغانستان در ناحیه کوهستانی پوراپرا حرکت کردند جایی که رهبران طالبان و القاعده مخفی شده بودند . در طول نبردهای هوایی هیچ فعالیتی از نیروی هوایی افغانستان و فعالیت های ضد هوایی صورت نگرفت .

به دنبال موافقت نامه ای که در بون منعقد شد رئیس دولت موقت حامد کرزی و دولت جدید افغانستان که گرایشاتی به غرب داشت در ۲۲ دسامبر حکومت را به دست گرفت . در میانه مارس ۲۰۰۲ طالبان از قدرت بر کنار شده و شبکه القاعده در افغانستان تا حد زیادی از کار افتاد آغاز جنگ در افغانستان در ۷ اکتبر ۲۰۰۱ در پاسخ به حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ علیه ایالت متحده آمریکا بود و این عملیات جنگی در واقع برای حمایت مردم افقانستان علیه گروه تروریستی القاعده و رژیم طالبان اجرا نشد.

ب)بررسی ابعاد حقوقی حملات به افقانستان

در این رابطه معیار قوانین قرار دادی بشر دوستانه بین‌المللی و قابلیت استفاده از آن ها برای نبردهای مسلحانه بین‌المللی،چهار کنوانسیون ژنو ۱۹۴۹ و پروتکل الحاقی ۱۹۷۷ در ارتباط با حفاظت از قربانیان نبردهای مسلحانه بین‌المللی است . ایالات متحده و افغانستان طرفین کنوانسیون ژنو هستند اما نه آمریکا نه افغانستان پروتکل اول الحاقی را قبول نکرده اند . بریتانیا عضو کنواسیون های ژنو است و پروتکل اول را تصویب ‌کرده‌است . با این حال روش هایی که اخیراًً آمریکا به کار گرفته است نشان دهنده استقبال آن از کاربرد قوانین پروتکل اول الحاقی است .^[۲۷۴]

ژنرال کالوین پاول رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا در گزارش خود به کنگره در ارتباط با عملیات نیروهای ائتلاف در جنگ اول خلیج فارس ۱۹۹۱ به روشنی اذعان داشت که اصول پروتکل ۱ تا حد زیادی به عنوان قوانین مرسوم بین الملل قابل استفاده هستند . در نظر گرفتن قوانین بشر دوستامه مرسوم بین‌المللی توسط آمریکا در نبردهای هوایی افغانستان نیز مورد تأکید قرار گرفته است از هفتم اکتبر ۲۰۰۱ تا انتهای مارس ۲۰۰۲ ائتلاف هواپیماها به رهبری ایالات متحده آمریکا ۲۱ هزار قطعه بمب و مهمات را روی افغانستان فروریختند. نقش نیروی هوایی آمریکا در نبردهای هوایی قاطع بود در ۲ ماه و نیم اول عملیات آمریکا ۶۵۰۰ مأموریت هوایی را روی افغانستان انجام داده بود حدود ۱۷۵۰۰ قطعه مهمات علیه ۱۲۰ هدف ثابت و بیش از ۴۰۰ هدف خودرویی و توپخانه به کار گرفته شده بود. هواپیماهایی که از ناوهای هواپیمابر بلند شده بودند ۴۹۰۰ سورتی پرواز برای ۶۵۰۰ مورد حمله را انجام داده بودند که در مجموع ۵۷ درصد کل حملات را انجام می‌دادند. نیروی هوایی ۲۵٪سور تیر انجام داده بودو ۱۲۹۰۰ قطعه مهمات رابه کارگرفته بود که بیش از ۷۰ درصد کل مهمات به کار گرفته شده در افغانستان بود^[۲۷۵]

در خصوص آمار تلفات غیرنظامیان در این حملات اختلاف نظرات شدیدی وجود داشته است که طالبان اذعان نموده بیش از ۱۵۰۰ افغان در حملات هوایی هفته اول نبردهای هوایی کشته شدند اما مقامات آمریکایی این مسئله را تکذیب کرده و ‌بر اساس آمار منتظر شده از آژانس اطلاعات و امنیت بریتانیا در اوایل نوامبر ۲۰۰۱ کمتر از ۳۰۰ تن کشته شده اند^[۲۷۶]

پرفسور هرولو استاد اقتصاد دانشگاه نیوهمشایر (New Hampshire) پایگاهی از مقالات مربوط به جنگ افغانستان را از مطبوعات جهان به وجود آورده است در این پایگاه داده بیش از ۴۰۰۰ مورد مرگ غیرنظامیان از بمباران ۷ اکتبر ۲۰۰۱ تا ۱ ژانویه ۲۰۰۲ آورده شده است. ^[۲۷۷]

۱)رعایت اصل تناسب و اقدامات احیاطی

آنطور که به نظر می‌رسد حملات هوایی که توسط ائتلاف به رهبری آمریکا انجام شده است سیستم های دفاعی هوایی، هواپیماها مقرهای نظامی/ فرماندهی نظامی تأسیسات ارتباطی، اردوگاه های آموزشی نظامی پست های نظامی خط مقدم و فرودگاههایی که برای اهداف نظامی به کار گرفته می شدند را هدف قرار می‌دادند.^[۲۷۸]

از آنجا که حمله به افغانستان با هدف حذف طالبان و القاعده بوده این نیروها در برخی موارد قابل بازشناسی از افراد عادی نبوده اند مثلاً در دسامبر ۲۰۰۱ جمعی از غیرنظامیان در حمله علیه مجموعه مسکونی که تصور می شد اعضای القاعده در آن مستقر شده است در شهر قندهار باعث شد تلفات غیرنظامی سنگینی در منطقه مسکونی به بار آید این هدف قراردادن مناطق مسکونی، ریسک آسیب های جانبی را افزایش داده و عموماً کوچک‌ترین حاشیه خطا را در حملات هوایی به همراه خواهد داشت.^[۲۷۹]

با توجه به اصل تناسب یک سری اقدامات امنیتی یا اقدامات احتیاطی باید در ارتباط با حمله در نظر گرفته شده وباید تمام اقدامات امکان پذیر در جهت تأیید اهداف و ماهیت آن ها به کار گرفته شود . تمام اقدامات احتیاطی لازم برای انتخاب ابزارها و روش های حمله با توجه به اجتناب از ایجاد آسیب های جانبی به کار گرفته شود در طول نبردهای هوایی افغانستان اشتباه متعددی روی داد که دلیل ویژه داشتند : یکی بد کار کردن سلاح ها و دیگری موقعیت اشتباه اهداف نظامی .

در خصوص به کارگیری اقدامات احتیاطی نیز که مستلزم شناسایی دقیق هدف و کاربرد سلاح های مناسب با حمله است در افغانستان در ۲۰ اکتبر ۲۰۰۱ هواپیمای F14 نیروی دریایی آمریکا هدف خود را به اشتباه مورد اثبات قرار داد وفاصله خطای نیم مایلی ۵۰۰ پوند بمب را در یک منطقه مسکونی در شمال غرب کابل فرو ریخت روز بعد هواپیمای هورنت نیروی دریایی به اشتباه ۱۰۰۰ پوند بمب را در یک منطقه باز در خارج از هرات فرو ریخت که در برگیرنده برخی منازل مسکونی غیرنظامیان بود. در اینجا هدف مورد نظر ساختمان هایی بودند که خودروهای نظامی در یک سنگر در هرات پارک شده بود.^[۲۸۰]

آنچه در نبرد هوایی علیه افغانستان قابل توجه است مشکلات یافتن منابع اطلاعاتی روی زمین و اطلاعات غیرموسق است

با توجه به چهارچوب حملات برخی روابط اطلاعاتی به سرعت شکل می گرفت و فرصت برای گزینش منابع وجود نداشته و مکرراً نیروهای آمریکایی از طریق اطلاعات نادرست دست به حمله زده و موجب کشته و زخمی شدن تعداد کثیری از غیرنظامیان شده است ^[۲۸۱]

همچنین از آنجا که تاکنون پژوهشی ‌در مورد تاثیر آموزش راهبردهای مقابله ای بر خود کنترلی سلامت روان دانشجویان ‌بر اساس مدل لازاروس و آدلر صورت نگرفته است. لذا هدف از این پژوهش بررسی تأثیر راهبردهای مقابله ای بر خودکنترلی و سلامت روان در دانشجویان می‌باشد.

اهداف پژوهش

هدف کلی

هدف کلی

بررسی رابطه راهبردهایِ کنارآمدن با فشارِ روانی با خودکنترلی در مدل لازاروس

بررسی رابطه راهبردهایِ کنارآمدن با فشارِ روانی با سلامت روان در مدل لازاروس

بررسی رابطه راهبردهایِ کنارآمدن با فشارِ روانی با خودکنترلی از طریق علاقه اجتماعی بر اساس مدل آدلر

بررسی رابطه راهبردهایِ کنارآمدن با فشارِ روانی سلامت روان از طریق علاقه اجتماعی بر اساس مدل آدلر بر

فرضیه های پژوهش

راهبردهایِ کنارآمدن با فشارِ روانی بر اساس مدل لازاروس با خودکنترلی رابطه دارد.

راهبردهایِ کنارآمدن با فشارِ روانی بر اساس مدل لازاروس با سلامت روان رابطه دارد.

راهبردهایِ کنارآمدن با فشارِ روانی بر اساس مدل آدلر از طریق علاقه اجتماعی با خودکنترلی رابطه دارد.

راهبردهایِ کنارآمدن با فشارِ روانی بر اساس مدل آدلر از طریق علاقه اجتماعی با سلامت روان رابطه دارد.

تعاریف مفهومی و عملیاتی متغیرها

تعاریف مفهومی

راهبردهای مقابله ای

مقابله بر تلاش های شناختی و رفتاری برای تسلط، کاهش و تحمل مطالبات درونی و بیرونی منتج شده از تجارب استرس زا دلالت دارد. در الگوی فرایندی استرس، مفهوم مقابله دارای سه ویژگی متمایز است: اول، مقابله فرایند محور است یعنی، در مواجهه با یک رخداد خاص بر آنچه که یک فرد به واقع می اندیشد و انجام می‌دهد متمرکز است. دوم، مقابله مفهومی بافتی است یعنی، از ارزیابی فرد از مطالبات واقعی یک موقعیت تاثیر می پذیرد. سوم، درباره آنچه مقابله خوب و بد را از یکدیگر متمایز می‌کند، مفروضه قبلی وجود ندارد (فولکمن و لازاروس، ۱۹۸۰).

طبق پیشنهاد فولکمن و لازاروس (۱۹۸۵) مقابله دو کارکرد اصلی دارد: کنترل هیجانات (مقابله هیجان محور) و تمرکز یافتن بر مسأله ای در فراخوانی سطوح متمایز تجارب آشفتگی اثرگذار است (مقابله مسأله محور). مقابله هیجان محور مشتمل بر تلاش هایی است که بر پاسخ های هیجانی فرد به یک موقعیت استرس زا متمرکز است. در مقابل، مقابله مسأله محور دربردارنده راهبردهایی است که بر خود عامل استرس زا متمرکز است. بر اساس نوع رخدادهای استرس زا دو بُعد اصلی راهبردهای مقابله ای از یکدیگر تفکیک می‌شوند. چنانچه موقعیت استرس زا نیازمند کنترل تجارب هیجانی منفی است، به منظور تغییر در معنای پیامد رخداد استرس زا از راهبردهای مقابله ای هیجان محور استفاده می شود. در مقابله مسأله محور، رابطه آشفته فرد و محیط از طریق حل مسأله و تصمیم گیری کنترل می شود (لازاروس، ۱۹۹۳). ‌بنابرین‏، در رویارویی با موقعیت های استرس زا راهبردهای مقابله ای مورد استفاده افراد در یکی از دو ردیف تلاش های مقابله ای هیجان محور یا تلاش های مقاله ای مسأله محور قرار می گیرند.

خودکنترلی

خودکنترلی عبارت است از تعارض درون فردی بین منطق و هوس، بین شناخت و انگیزه و بین برنامه ریز درونی و عمل کننده درونی، که غلبه قسمت اول هر کدام از این زوج ها بر قسمت دوم است (داکورث و سلیگمن^[۱۸]، ۲۰۰۶). خودکنترلی شامل سه مرحله اصلی است که عبارتند از: شناسایی موقعیت مشکل و تعریف رفتار مطلوب قابل بهبود، شناسایی خودآموزی­هایی که قرار است در موقعیت مشکل از آن ها استفاده شود، استفاده از مهارت­ های رفتاری برای یاد دادن خودآموزی­ها (میچن بام^[۱۹]، ۱۹۸۵). خودکنترلی از طریق فرایند تنظیم هدف، در شرایط موجود تغییر ایجاد می‌کند.

سلامت روان

سازمان بهداشت جهانی^[۲۰] (WHO) سلامت روان را مرکب از دو بعد ذیل تعریف می‌کند: بعد منفی به عدم وجود اختلالات، نشانه ها و مشکلات روانی دلالت دارد و بعد مثبت به سلامت روان مثبت که در برگیرنده هیجانات و خصوصیاتی از قبیل عزت نفس، حس یکپارچگی، خودکارآمدی (لایونز و لانگیل^[۲۱]،۲۰۰۰). فرهنگ بزرگ لازاروس، سلامت روانی را چنین تعریف می‌کند «استعداد روان برای هماهنگ، خوشایند و مؤثر کارکردن برای موقعیت های دشوار، انعطاف پذیر بودن و برای بازیابی تعادل خود، توانایی داشتن» (گنجی،۱۳۹۳).

تعاریف عملیاتی

راهبردهای مقابله ای

منظور از راهبردهای مقابله ای نمره ای است که دانشجو در پرسشنامه راهبردهای مقابله ای توسط فولکمن و لازاروس (۱۹۸۵) کسب می‌کند. برای ارزیابی راهبردهای مقابله ای در موقعیت های استرس زا ساخته شد. این پرسشنامه دارای ۶۶ گویه است که تفکرات و فعالیت های افراد را زمانی که با موقعیت های استرس زا مواجه می‌شوند را، ارزیابی می‌کند.

خودکنترلی