۲-۲۴-برنامه‌ریزی استراتژیک منابع انسانی

به عقیده دوچینزو رابینز^[۳۹] برنامه‌ریزی منابع انسانی فرایندی است که به وسیله آن سازمان معین می‌کند که برای نیل به اهداف خود به چه تعداد کارمند، با چه تخصص و مهارتهایی برای چه مشاغلی و درچه زمانی نیاز دارد. هدف برنامه‌ریزی منابع انسانی تجزیه و بررسی تعادل عرضه و تقاضا با یک روش ساختاریافته است، این امر با یک تصویر روشن و با حرکت سریع با توجه به آینــده آغاز می‌گردد و مقصود آن است که زمینه‌های عملی را به عنوان یک نتیجه، تجزیه وتحلیل و تعیین کرد. در برنامه‌ریزی منابع انسانی ما به شناخت اعضا و مهارت‌های موردنیاز برای انجام وظایف روزمره و تغییراتی که ممکن است ظرفیت کار را در آینده و حجم فعالیت‌های تعهد شده را تغییر دهد نیازمندیم. این درک خوبی از استراتژی و برنامه های تجاری جزئی تر را دربرمی گیرد. بعد از آن ما باید وضعیت عرضه نیروی انسانی را ازنظر فهرست موجودی نیروی انسانی جاری و نیازهای آنان که چقدر باید تغییر کند را درنظر داشته باشیم. این موضوع بیانگر آن است که سازمان‌ها نیاز به شناخت دقیق از اعضا و ویژگی‌ها و روابط بین آنان با سازمان دارد.برنامه‌ریزی استراتژیک منابع انسانی فرایندی است درجهت برقراری اهداف منابع انسانی و توسعه استراتژی های منابع انسانی برای نیل به اهداف، سیاست‌ها ازطریق بسیج، توسعه و نگهداری منابع انسانی. برنامه‌ریزی منابع انسانی با مفاهیم محیط و عملیات سازمان در ارتباط بوده و شامل عوامل داخلی وخارجی می شود. عوامل خارجی همچون فشارهای اقتصادی، تغییرات تکنولوژی، قوانین و مقررات، وضعیت سیاسی، بازار نیروی کار و آموزش، عوامل داخلی شامل اهداف و مقاصد سازمان، فرهنگ، ساختار، منابع انسانی و ذینفعان می‌گردد( واکر ۱۹۹۶، به نقل از خدابخش۱۳۷۵ : ۲۸).

۲-۲۵-مروری بر پیشینه تحقیقات انجام شده

۲-۲۵-۱-مروری بر پیشینه تحقیقات انجام شده داخلی

– عربشاهی در سال۱۳۸۸ به بررسی مدیریت استراتژیک و ضرورت و موانع به کارگیری آن درسازمانها پرداخته است ، داشتن توان آینده نگری، شناسایی محیط و برنامه ریزی اثر بخشی جهت موفقیت در آینده در گروی دارا بودن تفکر استراتژیک است. اینکه چرا بعضی از شرکت‌های بزرگ و موفق در مدت زمان کوتاه با از دست دادن سهم بزرگی از بازار خود به موقعیتی معمولی و حتی تأسف بار تنزل یافته اند و اینکه چرا برخی شرکت های کوچک و گمنام یکباره به جایگاه ممتازی در صحنه رقابت بین الملل رسیده اند، بدین علت است که متخصصان علم مدیریت، آن را در مفهومی به نام استراتژی و مدیریت استراتژیک جستجو می‌کنند. دارا بودن تفکر و برنامه ریزی استراتژیک به مدیران کمک می‌کند برای سازمان خود نوعی مزیت رقابتی در محیط ایجاد کرده و به راحتی نوسانات سیاسی و اقتصادی و اجتماعی را تحمل کرده و حتی بر آن ها غلبه کنند. در این مقاله سعی شده است نگاهی گذرا به مدیریت استراتژیک و ضرورت و موانع به کارگیری آن در سازمان‌ها داشته باشیم.

– بیلویی (۱۳۸۹) به شناسایی رویکردهای نوین در مدیریت استراتژیک منابع انسانی پرداخت.مدیریت استراتژیک منابع انسانی، عبارت است از: مرتبط ساختن مدیریت منابع انسانی با ‌هدف‌های‌ کوتاه مدت و بلند مدت استراتژیک سازمان برای بهبود عملکرد آن و ایجاد فرهنگ سازمانی که بتوان انعطاف پذیری و خلاقیت را تقویت کرد.‌هدف‌های‌ سیستم مدیریت منابع انسانی متاثر از ‌هدف‌های‌ استراتژیک هر مؤسسه‌ است. از هر سیستم مدیریت منابع انسانی انتظار می رود که در عین توجه به منافع سازمان، منافع کارکنان را نیز در فرایند تصمیم گیری‌های استراتژیک مفحوظ دارد. اقدامات پراکنده سازمان‌ها در زمینه مدیریت و توسعه منابع انسانی، می‌تواند به طور منظم در راستای استراتژیهای سازمان برنامه ریزی شود. مدیریت استراتژیک منابع انسانی با معنای وسیع خود در دنیای امروزی می کوشد که آموزش و توسعه کارکنان، بهبود سازمانی و مسیر پیشرفت شغلی را در هم آمیزد تا افراد، گروه ها و سازمان‌ها به شیوه ای اثر بخش رشد کنند .

– راستین (۱۳۸۹) به بررسی نگرش موانع مدیریت استراتژیک بر مدیریت منابع انسانی پرداخت.

بهره وری در سازمان‌ها را بهمراه دارد. مقاله حاضر مفهومی بوده و نگاهی اجمالی به اجرای در ایران دارد. و عواملی را ارزیابی می‌کند که در ایران تأثیر می‌گذارند. همچنین نگاهی به فرهنگ در سطح ملی دارد که سبک مدیریتی در سازمان‌ها را متأثر ساخته است. و نیز به بررسی فقدان دسترسی به مدیران مناسب به ‌عنوان مانعی بر سر راه می پردازد و در نهایت با تأکید بر فرهنگ، مُدلی بهینه برای پیاده سازی نظام مند مدیریت منابع انسانی ارائه می‌دهد.

– صامعی (۱۳۹۰) در مقاله ای به بررسی استراتژیهای کارکردی مدیریت منابع انسانی پرداخت.نیروی انسانی یک سازمان، منبعی کلیدی برای کسب مزیت رقابتی پایدار و یکی از عوامل اصلی موفقیت سازمان‌ها، به حساب می‌آید. از این رو، مدیریت اثربخش منابع انسانی، به یکی از مهمترین مسائل پیش روی سازمان‌ها برای نیل به اهداف سازمانی تبدیل شده است. در چند دهه اخیر و در پی وقوف به اهمیت استراتژیک منابع انسانی، اتخاذ استراتژیهایی مناسب برای مدیریت این منابع، دغدغه اصلی مدیران ارشد سازمان‌ها محسوب می شود. در این نوشتار سعی بر آن است که ضمن تبیین مفهوم مدیریت استراتژیک منابع انسانی، به بررسی چگونگی شکل گیری استراتژیهای کلان منابع انسانی و حوز ه های کارکردی آن و همچنین بیان مسائل و چالش‌های اساسی مرتبط با این موضوع، پرداخته شود.

– درویش(۱۳۹۱) به بررسی شایستگی های منابع انسانی و رابطه آن ها با استراتژی های منابع انسانی و کسب و کار در شرکت ملی پتروشیمی پرداخت. این مقاله به بررسی رابطه شایستگی های منابع انسانی با استراتژیهای کسب و کار و استراتژی های منابع انسانی پرداخته است. در این راستا دفتر مرکزی شرکت ملی پتروشیمی در تهران به عنوان جامعه مورد مطالعه بوده که با بهره گرفتن از روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای تعداد ۲۱۸ نفر از مدیران و کارشناسان ارشد به عنوان نمونه انتخاب گردید. این تحقیق از نوع تحقیقات توصیفی- تحلیلی است که به منظور آزمون فرضیات تحقیق از آزمون های آماری رگرسیون و همبستگی استفاده گردید. با توجه به نتایج به دست آمده فرضیه اول تحقیق مورد تأیید قرار گرفت، ‌بنابرین‏ استراتژی های کسب و کار بر استراتژی های منابع انسانی تأثیر مثبت و مستقیم دارند. فرضیه های دوم و سوم تحقیق نیز پذیرفته شدند، در نتیجه استراتژیهای کسب و کار و منابع انسانی، شایستگی های منابع انسانی را به طور مثبت و مستقیم تحت تأثیر قرار می‌دهند. همچنین این تحقیق نشان داد که استراتژی تمایز در مقایسه با استراتژی رهبری هزینه با شایستگی های منابع انسانی رابطه قویتر و منسجم تری دارد. ‌بنابرین‏ بر اساس این یافته ها پیشنهاد می‌گردد که سازمان مربوطه استراتژیهای کسب و کار و منابع انسانی خود را همسو ساخته، ‌در جذب و مدیریت استعدادها دقت کند و به منابع انسانی خود برای کسب شایستگی های منابع انسانی کمک نموده و از آن ها حمایت نماید.

بر این اساس تغییر نگاه به وضعیت زنان در جامعه چه از سوی مردان و چه از سوی زنان شاید یکی از اساسیترین محور کاهش موالید باشد. زیرا با ورود زنان به عرصه اجتماعی و تغییر جایگاهشان به لحاظ فرهنگی، تحصیلی و اقتصادی و بعضا سیاسی در جامعه ایران زایش متعدد و خارج از عقلانیت مؤثر واقع شده است . این نوع جامعه پذیری بر تصمیمات فرزندآوری نقش مهمی دارد زیرا امروزه تصمیم برای امر فرزندآوری علاوه بر قاعده فیزیولوژیک در یک فرایند عقلانی و گفتمانی، والدین تصمیم به داشتن فرزند خواهند کرد .

مد گرایی

بدون تردید مد پدیده جهانی و موجود در طول تاریخ است و جامعه امروز ایران نیز ناگزیر از پذیرش این پدیده می‌باشد . اینکه چگونه پدیده مد بر فرزندآوری اثر دارد موضوعی قابل بحث می‌باشد . از آنجا دختران جوان امروزی که با بدنی به اصطلاح باربی و با انواعی از رژیم های غذایی و لاغری و انواعی از ‌جراحی‌های زیبایی ، سعی در حفظ ظاهری زیبا و جذاب دارند قاعدتا بارداری و تغییرات حاصل از آن چه در حین بارداری و چه پس از آن برای آن ها نگران کننده می‌باشد . به همین منظور اغلب نسل جوان که انتظار داشتن فرزند از آن ها می رود این امر را به زمان‌های بعد یا انصراف از این مقوله می‌دهند . مضافا اینکه نوع پوششهای مد امروز نیز در رواج عدم تمایل به باروری نیز مزید خواهد بود ‌بنابرین‏ در این پژوهش متغییر مد گرایی لحاظ شده تا نقش آن را در تمایل به باروری شناخته شود و تبعا در اینجا به بعضی از تئوری‌های مدگرایی اشاره می شود .

بوردیو: از دیدگاه بوردیو جامعه شناس معاصر، جامعه به منزله فضای اجتماعی بازنمای می شود . وی فضای اجتماعی را جایگاه رقابتی شدید و بی پایان می‌داند که در جریان این رقابت ها تفاوت های ظهور می‌کند که ماده و چهارچوب لازم برای هستی اجتماعی را فراهم می‌کند . بوردیو فضای اجتماعی را به میدان هایی تشبیه می‌کند مانند میدان سیاسی، میدان علمی و معتقد است میدان ، فضای روابط میان کنشگران است . میدان ها به واسطه اعمالی که در آن ها پی گرفته می شود شناسایی شده و از بقیه میدان ها متمایز می‌شوند . او میدان را اصولا به عنوان پایه نبرد در نظر می‌گیرد و معتقد است که میدان ، میدان کشمکش هاست . او می‌گوید میدان قدرتی است که تصمیمات شخصی خود را بر کسانی که وارد آن می‌شوند تحمیل می‌کند . در مرحله دوم صحنه کشاکشی است که کنشگران و نهادها از طریق آن در پی حفظ یا بر اندازی نظام موجود توزیع سرمایه هستند( واکووانت ،۱۳۷۹) .

با بررسی و تعمق در نظریه بوردیو می توان اینگونه تصور کرد که مد و مدگرایی می‌تواند به عنوان یک نوع سرمایه نمادین در عرصه فعالیت ای اجتماعی مطرح باشد. به عبارتی از دیدگاه بوردیو پرستیژ ، غرور و افتخار، جزو گونه های سرمایه نمادین قرار دارند که از منظری می‌توانند با مد گرایی ارتباط تنگا تنگی داشته باشند و به صورت متقابل بر یکدیگر تاثیر بگذارند. چرا که در نوع تفکر امروزی مد ، مدل های روز می‌توانند باعث پرستیژ ، غرور و افتخار اشخاص می­ شود و به دنبال آن در متمایز کردن جایگاه اجتماعی آن ها نقش بسزایی داشته باشد . اما بوردیو مفهومی دیگر را نیز در عرصه اجتماعی به چالش می کشد که می‌تواند ارتباط ویژه ای با مد و مدگرای داشته باشد و آن سلیقه است . بوردیو معتقد است که سلیقه یک عملکرد است که یکی از کارکردهایش این است که به افراد ادراکی از پایگاهشان در نظام اجتماعی می‌دهد . به عبارتی سلیقه آنهایی را که ترجیح های همسانی دارند به هم نزدیک می‌سازد و این افراد را از افراد دیگری که سلیقه های متفاوت با آن ها دارند متمایز می‌سازد . بدین سان انسان‌ها از طریق کاربرد ها و دلالت های علمی سلیقه چیزها را طبقه بندی می‌کنند و در این فراگرد خودشان را نیز طبقه ­بندی می‌کنند(ریتزر،۱۳۷۹) .

بوردیو معتقد است که سلیقه امری اجتماعی است و معتقد است که سلیقه به حیثیت اجتماعی و جایگاه افراد در جامعه بستگی دارد (دوریته ،۱۳۸۳) . او معتقد است که جدایی از برخی حس پذیری ها ی درونی منحصر به فرد و مشخص است . سلیقه یک توانایی اجتماعی است که از تربیت و پرورش طبقاتی ناشی می شود . وی معتقد است که سلیقه نشان دهنده پیوند میان بعضی محصولات و مصرف کنندگان آن ها در یک فضای اجتماعی طبقه بندی شده را نشان می‌دهد( جنکینز،۹:۱۳۸۵) . پس به عبارتی با بررسی نظریه بوردیو ‌در مورد سلیقه که آن را امری اجتماعی و مربوط به طبقه بندی اجتماعی می‌داند می توان به نگاه طراحان مد به ذائقه طبقات بالای جامعه معتقد تر شد . چرا که از منظر دیگر طبقات جامعه ذائقه یا سلیقه افراد طبقه بالا از مطلوبیت بیشتری بر خوردار است و به همین جهت نگاه طراحان مد و مدگرایی بیشتر به سلیقه طبقات بالا و مرفه جامعه معطوف خواهد بود و کاهش فرزند آوری نه تنها خود می‌تواند به عنوان مدی در زمانی مطرح شود این امر با توجه به طبقات اجتماعی مورد توجه می‌باشد .

اما بوردیو نظریه ای را ‌در مورد پدیده مصرف مطرح می‌کند و در کتاب تمایز می‌گوید: اقتصاد جدید طالب دنیای اجتماعی است که در آن مردم به همان اندازه که بر اساس ظرفیتشان در تولید ارزیابی می‌شوند بر حسب ظرفیتشان در مصرف نیز ارزیابی خواهند شد ( فاضلی،۱۳۸۲) . اگر مفهوم مدگرایی را با مصرف گرایی مترادف فرض کنیم به نظریه بوردیو درباره مصرف گرایی بیشتر نزدیک خواهیم شد چرا که بوردیو می خواست مفهوم منزلت اجتماعی و استفاده ای که ‌گروه‌های منزلتی از الگوهای خاص مصرف به مثابه راهی برای مجزا کردن روش زندگی یکی از دیگری کنند را با این ایده ترکیب کند که مصرف متضمن نشانه ها ، نمادها، و ارزش هاست . بوردیو معتقد است که مصرف را نباید به عنوان اعضای یک دسته از نیازها یی که از نظر زیستی ریشه دارد تحلیل کرد ( باکاک ،۱۳۸۱) .

با توجه به نظریه بوردیو تمایل به فرزندآوری بر اساس مد و سلیقه قابل تبیین می‌باشد . امروزه مدگرایی بویژه بین زنان در کاهش فرزندآوری می‌تواند به عنوان یک عامل مطرح شود زیرا مد ارتباط مستقیمی با نگاه زنان دارد .

زیمل: زیمل در مقاله ای تحت عنوان ( مد پدیده ای برای طبقه متوسط جامعه ) اشاره می‌کند که طبقات بالای جامعه به جهت اینکه آگاهانه محافظه کار هستند و همچنین طبقات بالای پایین به خاطر محافظه کاری آگاهانه اشان بسیار کمتر تابع تغییرات سریع در جریان مد هستند . این به آن معنا است که طبقه متوسط جامعه نسبت به دیگر طبقات پیروی بیشتری از مد دارند . زیمل معتقد است قشر کارگر جامعه به محض اینکه سطح زندگی خود را از سطح تامین ضروریات زندگی بالاتر ببیند ، مد مخصوص به خودشان را ایجاد می‌کند و این علامت تحرک اجتماعی است .

استدلال دیگری که می توان به آن اشاره نمود آن است که هنگامی که شارع عقود ومصادیق آن را معین نموده است ، وصف لزوم را جزء لاینفک عقود برنشمرده است چه آنکه بسیاری از عقود معین که درفقه ریشه دارد و دارای پیشینه است عقودی جایز بوده که در واقع وصف تزلزل جزء اوصاف اصلی آن ها به شمار می رود . عقودی همانند جعاله ، هبه وعده نکاح(نامزدی ) عقودی صرفا جایز بوده ^[۴۱] که اثری از اذنی بودن وعقود اذنی در آن به چشم نمی خورد .‌بنابرین‏ اگر قرار باشد که عقود اذنی به واسطه آنکه عهد موکد نبوده و به لحاظ دخالت اراده یکی از طرفین از بین می‌روند .خارج از ماهیت عقود باشند ،عقود جایزه نیز همین ویژگی ‌رادارها بوده وبنابراین با نظر به وحدت ملاک بایستی عنوان داشت که عقود جایزه نیز عقد نمی باشد ،سخنی که کمتر کسی آن را می پذیرد .

علی ایحال بانظر به منابع معتبر فقهی وحقوقی ،اعمال حقوقی چون ودیعه،عاریه ، شرکت ، وکالت ،مضاربه درزمره عقود آورده وبحث شده است و تمامی عقود موصوف در شمار عقود اذنی می‌باشند .هرچند در اکثر مواقع عبارت عقود جایزه واذنی مرادف با یکدیگر قرار گرفته اند وبه طور دقیق وجه افتراق آن دو لحاظ نگردیده است .اما با نظر به سیطره حاکمیت مفهوم عقود جایز بر عقود اذنی خدشه ای به مطلب فوق وارد نمی آید .

مطلب دیگری که باید مورد توجه واقع شود این است که علت آنکه عقود اذنی را عقد نمی دانند و با این وجود آن را در تقسیم بندی عقود آورده اند چیست ؟ قاعده چنین است که هریک از اقسام باید از مصادیق واقعی مقسم باشند ، مگر اینکه بگوئیم مراد از عقد که در تقسیمات عقود مقسم قرار گرفته هر گونه توافق مشتمل بر ایجاب ‌و قبول‌ است . همچنین در بحث ماهیت عقد، عقد را به عهد موکد تفسیر نموده اند ،لازم است متذکر شویم تفسیر عقد به عهد موکد مورد توافق فقهای امامیه نیست ((عده ای عقد را به مطلق عهد تعبیر نموده و برخی آن را هرنوع قرار معاملی دانسته اند ودسته ای دیگر نیز هر گونه توافق متضمن ایجاب ‌و قبول‌ را عقد محسوب کرده‌اند)) ^[۴۲] آیت الله نائینی در کتاب منیه الطالب فی الشرح المکاسب وجود ایجاب ‌و قبول‌ در عقود اذنی را همانند عقود جایز ^[۴۳] لازم دانسته است،که ازجمله عقود اذنی می توان به عقد وکالت اشاره نمود که در این خصوص غالب فقها در میان مذاهب اهل تسنن وکالت را عقد می دانند وایجاب ‌و قبول‌ را از ارکان آن به شمار می آوردند ^[۴۴] لذا آنچه با عث شده عقود اذنی را از ایقاعات متمایز بدانیم شرط قبول توسط قابل برای صحت این دسته از عقود می‌باشد . چراکه اراده اذن دهنده به تنهایی قادر به ایجاد عقد اذنی نیست بلکه اراده او از لحاظ تحلیل حقوقی نوعی ایجاب است که تا مورد قبول طرف مقابل واقع نشود اثر نهایی آن به وجود نمی آید هر چند که ممکن است ماذون ،گوینده ایجاب باشد وباقبول اذن دهنده عقد اذنی منعقد گردد^[۴۵]در این صورت نباید پیشنهاد ماذون را قبول تلقی نمود ومدعی شد که قبول ،مقدم برایجاب است ^[۴۶] زیرا : اولا، در عقود متداول است که ایجاب مقدم بر قبول است و قبول همیشه راجع بامرى است که قبلا محقق شده باشد و چون قبل از قبول، امرى موجود نبوده است، قبول قبل از ایجاب بلا اثر خواهد بود، زیرا قبول و موافقت، با امرى که بعداً پیدا می شود و در صورت تصریح بآن امر ممکن می‌باشد سازگار است.^[۴۷].ثانیاً،این امر که در عقود اذنی ،اذن دهنده گوینده ایجاب است مبتنی بر غلبه می‌باشد وقاعده مسلم ‌و خدشه ناپذیر است هر چند در عقد عاریه که از لحاظ قانون مدنی بی گمان قراردادی است اذنی .دراکثر قریب به اتفاق موارد ،این مستعیر است که گوینده ایجاب می‌باشد و بابیان نیاز خود به مال معیر از او می‌خواهد که عقد عاریه را منعقد سازد .

یکی از فقها ^[۴۸] عقود را به مفهوم واقعی عهد موکد می‌داند .یعنی عقدی که بر استحکام واستواری آن تأکید وجود داشته وقابل گسستن به صورت یک‌جانبه نباشد .همان مفهومی که قانون مدنی ایران در ماده ۱۸۵ ، اشاره داشته است . لذا با توجه به نظر موصوف رابطه حقوقی در صورتی می‌تواند مفهوم عقد را به خود بگیرد که قابل گسستن نباشد ، در نتیجه عقود اذنی ومعاطات که ازاین قاعده مستثنی بوده ، جایگاه آن ها در مصادیق عقود بی معنا است . منشاء این نظریه قاعده (اصاله اللزوم ) است که در آن ، عقود منعقده بین افراد دوام داشته ‌و هرگز نمی توان با اراده یک‌جانبه آن ها را برهم زد .حال اگر عقدی دارای این خصیصه نباشد .در واقع عقد به صورت ظاهری است وتخصصاً از بحث عقود خارج است .^[۴۹]

همچنین عقیده دارد که لزوم در عقد ، ناشی از تعهد انشائی طرفین است و در واقع هرعقدی دارای دو مفاد ‌و دلالت است : اول : دلالت مطابقی دوم : دلالت تبعی والتزامی .

دلالت مطابقی : دلالت لفظ ‌بر تمام معنا است ^[۵۰].برای نمونه هنگامی که عقد بیع منعقد می‌گردد مفاد عقد عبارت است از تملیک عین به عوض معلوم که همان دلالت مطابقی عقد بیع است .

دلالت التزامی ، دلالتی است برلوازم معنا که در مانحن فیه همان تعهدی است که طرفین در خود عقد سپرده اند مبنی بر اینکه ماهیت را دوام بخشیده وآن را برهم نزنند . بواقع عدم نقض ‌و الزام به دوام عقد را طرفین در تعهدات خود ،ضمن عقد قرارداده اند . حال آنکه در معاملات وعقود اذنی چنین امری لحاظ نمی گردد .آنچه که به تعبیری از نظریه فوق بر می‌آید آن است که دو تعهد در عقد وجود دارد :

الف)تعهد اولیه (تعهد وانجام امری که همان مفاد عقد است .)

ب) تعهد ثانویه (تعهد به عدم نقض تعهد بدوی است)

در حالی که عقد اذنی با فقدان تعهد ثانویه روبه رو بوده وازاین جهت است که تزلزل داشته وبه دلیل فقدان لزوم ،داخل در عقود نبوده ‌و اطلاق واژه عقد بر آن ها از حیث تسامح است .^[۵۱] در واقع تعهد انشائی طرفین ، لزوم را بر آن بار نموده و تمهید وحکم قانونی ، نقشی را ایفاء نمی نماید .

هر چند که ‌به این نظریه اشکالاتی وارد است که اهم آن عبارت است از اینکه :

اصل لزوم ناشی ازاراده طرفین وتعهد انشائی نبوده بلکه مبنای آن حکم عقلاست و یا ناشی از طبیعت عقد ، یعنی هرگاه که طرفین عقدی را منعقد می نمایند در ضمیر خود ، هرگز به التزام خود برای دوام یک عقد انشاء تعهد نمی نمایند بلکه آنچه که محسوس است اراده طرفین در به وجود آوردن ماهیت حقوقی عقد است .به عبارتی طرفین معاوضه عوض را اراده می نمایند و یا تعهد به انجام کاری را ، لذا هرگز چنین امری که متعهد می‌شویم عقد را برهم نزنیم ، به ذهن خطور نمی نماید .در واقع مبنای لزوم چنان که قبلا بیان نمودیم با حکم عقلاءاست و اثری که حکم عقلا ویا شارع بر قرارداد وضع نموده اند ، ناشی از طبع و نهاد عقد است چه آنکه اگر در تعهد ثانویه ، تعهد به عدم نقض را انشاء نمایند ، به ماهیت عقود جایز خدشه وارد گردیده و منجر به انحراف ذهن از هدف و اراده طرفین می‌گردد . لذا لزوم ‌و جواز از صفات عقد بوده ومسلما هر پدیده حقوق علاوه بر ماهیت دارای آثار ، صفت و ویژگی های خاص خود می‌باشد .

در قانون مدنی کشور مصر نیز صراحتاً به “عقد بودن” وکالت ،ودیعه وعاریه اشاره گردیده است و نهایتاً وجود دو اراده در تحقق این عقود را مورد نیاز دانسته ،در نتیجه موضوع ایقاع بودن عقود اذنی همچون وکالت و.. منتفی می‌باشد .

از آنجا که اکتساب ونگهداری مهارت های رفتاری و شناختی با سلامت روان شناختی انسان رابطه معناداری دارد ( ایدلسون و اپشتاین , ۱۹۸۲ ) , برنامه های آموزشی که معطوف ‌به این موارد هستند , احتمالاً به افزایش عملکرد فرد در خانواده و در نهایت افزایش کفایت عمومی انسان در موقعیت های زندگی منجر می‌شوند . با توجه ‌به این مطالب در پژوهش حاضر در صددیم تا دریابیم که آموزش های شناختی – رفتاری تا چه حد بر افزایش سطح رضامندی زناشویی زوجین تاثیر دارد .

نتایج پژوهش‌های انجام شده نشان داد که کلاس‌های آموزش خانواده به شیوه شناختی- رفتاری بر رضایت زناشویی زنان و مردان تاثیر گذار می‌باشد و در کل اثربخشی این آموزش‌ها به وضوح قابل درک می‌باشد . همچنین این نتایج حاکی از آن است که اثربخشی این آموزش‌ها بین زنان و مردان دارای تفاوت معناداری نیست .

فصل سوم

روش تحقیق

۳-۱- مقدمه

در این فصل به ذکر روش تحقیق پرداخته شده است . در ابتدا جامعه آماری تحقیق معرفی می شود و در ادامه نمونه انتخابی و روش نمونه گیری توضیح داده خواهد شد ، به دنبال آن ابزار تحقیق و عناوین جلسات مورد بحث قرار خواهد گرفت و در پایان روش اجرای تحقیق و روش آماری مورد استفاده بیان خواهد شد.

۳-۲- طرح پژوهش

روش تحقیق نیمه آزمایشی است و از طرح دو گروهی ( گروه آزمایش و گروه کنترل ) با پیش آزمون و پس آزمون استفاده شده است دیاگرام طرح تحقیق به صورت زیر است :

جدول ۱-۳ طرح تحقیق

پس آزمون

متغیر مستقل

پیش آزمون

انتخاب تصادفی

گروه ها

T2

X

T1

R

گروه آزمایش

T2

—

T1

R

گروه کنترل

۳-۳- جامعه آماری

جامعه آماری این پژوهش ، متشکل از کلیه زوج هایی ( والدین دانش آموزان دختر مدارس ابتدایی ) که در ناحیه ۲ آموزش و پرورش شیراز در سال تحصیلی ۸۸-۸۷ سکونت داشته اند ، می‌باشد . برای انتخاب نمونه این پژوهش از روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای استفاده شد . روند کار بدین صورت بود که محقق از میان ۳۷ مدرسه ناحیه ۲ شیراز به صورت تصادفی خوشه ای ۵ مدرسه را انتخاب و با فرستادن اعلامیه به والدین توسط دانش آموزان هدف و فرایند تحقیق را به اطلاع افراد رساند , سپس از میان ۴۶۰ نفر والدینی که برای تحقیق داوطلب شده بودند به روش تصادفی ساده ۳۰ زوج ( ۶۰ زن ومرد ) , انتخاب و با همین شیوه در دو گروه آزمایش و کنترل ( هر گروه ۱۵ زوج ) جایگزین شدند .

۳-۴- نمونه و روش نمونه گیری

با توجه به حجم جامعه آماری که ۴۶۰ نفرمی باشد تعداد ۳۰ زوج آن را که می‌تواند تعداد مناسبی جهت نمونه گیری باشد به صورت تصادفی خوشه ای نمونه گیری شد ، این نمونه شامل ۳۰ زوج ( ۳۰ زن و ۳۰ مرد ) است . که ۱۵ زوج آزمودنی ( گروه آزمایش ) و ۱۵ زوج گواه ( گروه کنترل ) می‌باشند .

۳-۵- ابزار تحقیق

در این پژوهش ، برای جمع‌ آوری اطلاعات ، به منظور بررسی فرضیه های تحقیق از پرسشنامه رضایتمندی زناشویی انریچ استفاده شد .

۳-۵-۱- مقیاس رضایتمندی زناشویی (انریچ) :

این پرسشنامه توسط دیویداچ . السون ، دیویدجی . فورنیز و جوئن ام . درانکمن ^[۷۸] تهیه شده است . السون و همکاران در سال ۱۹۸۹ برای بررسی رضایت زناشویی از این پرسشنامه استفاده نموده ومعتقدند که این مقیاس مربوط می شود به تغییراتی که در طول دوران حیات آدمی رخ می‌دهد . این پرسشنامه ۱۲ خرده مقیاس دارد که شامل : ۱- پاسخ قراردادی ۲- رضایت زناشویی ۳- موضوعات شخصیتی ۴- ارتباط زناشویی ۵- حل تعارض ۶- نظارت مالی ۷- فعالیت های مربوط به اوقات فراغت ۸- روابط جنسی ۹- ازدواج و بچه ها ۱۰- بستگان و دوستان ۱۱- نقش های مربوط به برابری زن ومرد ۱۲- جهت گیری عقیدتی می شود ( سلیمانیان ، ۱۳۷۶ ) .

به جز خرده مقیاس اول آن که ۵ سئوال دارد، بقیه خرده مقیاس‌ها شامل ۱۰ سئوال است. پاسخ به سؤالات به صورت ۵ گزینه‌ای(کاملاً موافق ـ موافق ـ نه موافق و نه مخالف ـ مخالف ـ کاملاً مخالف) است. به هر گزینه آن از یک تا ۵ امتیاز داده می شود .اولسون (۱۹۸۳) از این پرسشنامه برای بررسی رضاهت زناشویی استفاده نموده و معتقد است که هر یک از موضوع های این پرسشنامه در ارتباط با یکی از زمینه‌های مهم است . ارزیابی این زمینه ها در درون یک رابطه زناشویی می‌تواند مشکلات بالقوه زوج ها را بیان کند ، یا می‌تواند زمینه‌های نیرومندی و تقویت آن ها را مشخص کند . فرم اصلی با توجه به زیاد بودن سؤالهای پرسشنامه موجب خستگی بیش از اندازه آزمودنی ها می شد ، ‌بنابرین‏ سلیمان نژاد (۱۳۷۳) در پژوهشی تحت عنوان ” بررسی تفکر غیر منطقی در نارضایتی زناشویی ” فرم کوتاه از این پرسشنامه تهیه کرد که دارای ۴۷ سؤال است . نمره بالا در این پرسشنامه نشانه رضایت و نمره پایین نشانه نارضایتی از رابطه زناشویی است. اولسون و همکاران ( ۱۹۸۳) پایایی پرسشنامه را با روش ضریب آلفا ۰٫۹۵ گزارش کردند .

۱۲ مقیاس این پرسشنامه به شرح زیر توصیف شده‌است.

۱- پاسخ قراردادی^[۷۹] : این مقیاس تمایل شخص برای پاسخ متعارف به سؤالات پرسشنامه را اندازه‌گیری می‌کند.

۲- رضایت زناشویی^[۸۰]: این مقیاس رضایت و انطباق با ۱۰ جنبه رابطه زناشویی را که در زیر آمده‌است،اندازه‌گیری می‌کند.

۳- موضوعات شخصیتی^[۸۱] : این مقیاس درک شخص را از همسرش با توجه به رفتارها ویژگی‌ها و سطح رضایت یا عدم آن ، که مربوط ‌به این موضوعات می‌شود ارزیابی می‌کند. نمره بالا نشان دهنده یک سطح پائین از پذیرش یا فقدان راحتی با شخصیت و رفتار همسر و نمره پائین نشان دهنده سازگاری با همسر و رضایت از شخصیت همسر است.

۴- ارتباط زناشویی^[۸۲]: این مقیاس به احساسات ، اعتقادات و نگرشهای شخص، نسبت به نقش ارتباط در تداوم روابط وزناشوئی مربوط می‌شود. نمره پائین نشان دهنده آگاهی زن و شوهر و رضایت از سطح و نوع ارتباط در روابطشان و نمره بالا نشان دهنده فقدان رضایت در ارتباطشان است.

۵- حل تعارض^[۸۳]: این مقیاس نگرش‌ها،احساسات و اعتقادات شخصی همسر را دربه وجود آوردن یا حل تعارض ارزیابی می‌کند. موضوعها برروی روش‌هایی برای خاتمه دادن به بحث تمرکز دارند، نمره پایین نشان دهنده نگرشهای واقع‌گرایانه درباره تعارضهای اجتماعی در روابط زناشویی است. نمره بالا نشان دهنده عدم رضایت از روشی است که تعارضات حل می‌شوند.

1. 1. Barrett ↑

1. 1. Dagher ↑

1. 1. Diana ↑

1. 1. Spiga ↑

1. 1. Acquas ↑

1. 1. Feil ↑

1. 1. Zangen ↑

1. 1. Nitsche ↑

1. 1. Paulus ↑

1. 1. Hummel ↑

1. 1. Floel ↑

1. 1. Jiansong ↑

1. 1. Boggio ↑

1. 1. Meng ↑

1. 1. Liu ↑

1. 1. Yu ↑

1. 1. Ma ↑

1. 1. Urge to Smooking ↑

1. 1. Profil of Mood Scale ↑

1. 1. Visual Analoge Scale ↑

1. 1. Deltoid Moscule ↑

1. 1. Dasilva ↑

1. 1. Vols ↑

1. 1. Bikson ↑

1. 1. relapsing ↑

1. 1. drug craving ↑

1. 1. relapse ↑

1. 1. Fox & Talih & Malison & Anderson & Kreek ↑

1. 1. Franken ↑

1. 1. Badger ↑

1. 1. Mokri ↑

1. 1. Anton & Moak & Latham ↑

1. 1. Kosten ↑

1. 1. Franken ↑

1. 1. Mutasa ↑

1. 1. Friedmann ↑

1. 1. Brown ↑

1. 1. Elgeili ↑

1. 1. Jaffe & Strain ↑

1. 1. Davison ↑

1. 1. Jackal ↑

1. 1. Gossop ↑

1. 1. Pringle ↑

1. 1. Dekimpe ↑

1. 1. Brown ↑

1. 1. Zikler ↑

1. 1. asthenia ↑

1. 1. Addolorato ↑

1. 1. Leggio ↑

1. 1. Abenavoli ↑

1. 1. Gasbarrini ↑

1. 1. National Institute on Drug Abuse ↑

1. 1. Drummond ↑

1. 1. Skinner ↑

1. 1. Aubin ↑

1. 1. Self Report ↑

1. 1. Face validity ↑

1. 1. Wiggins ↑

1. 1. Gardner ↑

1. 1. Kashincky ↑

1. 1. Karter ↑

1. 1. Zeitlan ↑

1. 1. Weinstein ↑

1. 1. Anton ↑

1. 1. phenomenological ↑

1. 1. -Modell ↑

1. 1. Glaser ↑

1. 1. Cyr ↑

1. 1. Mountz ↑

1. 1. brain storming ↑

1. 1. Wikler ↑

1. 1. conditioning ↑

1. 1. Drummond ↑

1. 1. Cooper ↑

1. 1. Glautier ↑

1. 1. Paraphernalia ↑

1. 1. Marlatt ↑

1. 1. Gordon ↑

1. 1. cognitive social learning theory ↑

1. 1. Cepeda-Benito ↑

1. 1. Sayette & Hufford ↑

1. 1. Monti ↑

1. 1. Rohsenow ↑

1. 1. attentional bias ↑

1. 1. Waters & Feyerabend ↑

1. 1. Lang & Bradley & Cuthbert ↑

1. 1. Franken ↑

1. 1. Carter ↑

1. 1. Tiffani ↑

1. 1. cue reactivity ↑

1. 1. negative affectivity ↑

1. 1. Douglas, S. C. & Martinko, M , J. ↑

1. 1. Buss , D. ↑

1. 1. Gomes , M. ↑

1. 1. Higgins, C, A. ↑

1. 1. Lauterbach , K. ↑

1. 1. Arumugam , D. ↑

1. 1. positive affectivity ↑

1. 1. Isen, A. M. ↑

1. 1. Perrewe, P. L . & Spector, P. E. ↑

1. 1. Watkins, P, C. ↑

1. 1. Berry, D, S., & Hansen, J, SH. ↑

1. 1. Cue Induce Craving Test ↑

1. 1. Watson, Clark & Tellegen ↑

1. 1. Gruenewald, Ryff, Mroczek & Singer ↑

1. 1. Normal Saline ↑

1. 1. Ramp Up ↑

1. 1. .Kim ↑

1. 1. relapsing ↑

1. 1. drug craving ↑

1. 1. relapse ↑

1. 1. Fox & Talih & Malison & Anderson & Kreek ↑

1. 1. Nucleus Accumben ↑

1. 1. Amygdala ↑

1. 1. Anterior Cingulate ↑

1. 1. Orbitifrontal Cortex ↑

1. 1. Dorsolateral Prefrontal Cortex ↑

1. 1. Camprodon&Raga&Alonso-Alonso&Shih&Pascual ↑

1. 1. Boutros ↑

1. 1. Lang ↑

1. 1. Sundaresan ↑

1. 1. Ziemann ↑

1. 1. Amiaz ↑

1. 1. Camprodon ↑

1. 1. Politi ↑

1. 1. Strafella ↑

1. 1. Paus ↑

1. 1. Barrett ↑

1. 1. Dagher ↑

1. 1. Diana ↑

1. 1. Spiga ↑