فصل اول: در این فصل از گزارش به طوری که مذکور افتاد کلیات تحقیق مشتمل بر مقدمه کلی، بیان موضوع، بیان مسئله، اهمیت و ضرورت تحقیق، اهداف، پرسش ها و فرضیات تحقیق، روش کلی و قلمرو تحقیق و نهایتاً تعریف عملیاتی واژه ها و ساختار کلی گزارش تحقیق پرداخته شده است.

فصل دوم: نظریه­ های پیرامون موضوع پژوهش و مبانی نظری ‌در مورد متغیرهای پژوهش مورد بررسی قرار گرفته است. در ادامه، پیشینه پژوهش­های قبل در دو بخش پژوهش­های داخلی و پژوهش­های خارجی ارائه شده و در نهایت مدل تحلیلی پژوهش ارائه شده است.

فصل سوم: این فصل از گزارش تحقیق به متدولوژی یا روش شناسی تحقیق اختصاص یافته است. در ابتدا روش تحقیق، جامعه، نمونه آماری، کفایت حجم نمونه و روش نمونه گیری مطرح و در ادامه روش ها و ابزار گردآوری داده ها، پایایی و اعتبار ابزار تحقیق و در نهایت روش و ابزار تجزیه و تحلیل داده ها مشتمل بر روش های آماری و غیرآماری، مدل تحقیق و اجزای آن و نهایتاً نرم افزارهای مورد استفاده در پردازش داده ها مطرح شده است.

فصل چهارم: این فصل از گزارش تحقیق به تحلیل توصیفی و استقرایی داده های به دست آمده از نمونه تصادفی مورد بحث قرار گرفته است. پس از مقدمه و بیان ساختار فصل، توصیف جامعه و نمونه آماری مطرح سپس به توصیف یافته های تحقیق بر مبنای شاخص های آماری پرداخته شده است. در ادامه پیش فرض های استفاده از روش رگرسیون خطی مرکب مبتنی بر تحلیل داده های تابلویی به عنوان روش تعیین ارتباط بین متغیرها مشتمل بر نرمال بودن توزیع متغیرها و باقی ‌مانده‌ها، استقلال خطی متغیرهای مستقل و خطاهای در برآورد رابطه بین متغیرها، ثبات واریانس ها و نوع تحلیل تابلویی مورد استفاده، تشریح گردیده اند. در انتهای فصل بر مبنای استفاده از رگرسیون خطی مرکب مبتنی بر تحلیل داده های تابلویی به برآورد پارامترها، بین رابطه ریاضی بین متغیرها، تفسیر نوع ارتباط بین متغیرها، تعمیم رابطه برآوردی و اعتبار سنجی رابطه برآوردی پرداخته شده است.

فصل پنجم: این فصل از گزارش تحقیق به تلخیص یافته ها، نتیجه گیری و پیشنهادهای محقق اختصاص یافته است. در ابتدا پس از بیان مقدمه و ساختار فصل، خلاصه ای از یافته ها و مقایسه نتایج با تحقیقات مشابه مطرح و در ادامه نتیجه گیری پیرامون رد یا قبول فرضیات تحقیق مبتنی بر تحلیل یافته ها به شرح فصل ۴ پرداخته شده است. در ادامه پیشنهادهای محقق مبتنی بر نتایج تحقیق در دو بخش کاربردی و پیشنهاد برای تحقیقات آتی بیان شده و نهایتاً محدودیت هایی که اعتبار یا تعمیم نتایج به دست آمده از تحقیق را با تردید مواجه می‌سازد، عنوان شده است.

طی نمودار شماره ۱-۱ نمایی از ساختار گزارش تحقیق مبتنی بر محتویاتی که طی بندهای فوق بدان پرداخته شده، تصویر نموده است:

نمودار شماره ۱-۱: ساختار گزارش تحقیق

فصل پنجم

فصل دوم

فصل اول

ارائه مدل مفهومی

مبانی نظری و پیشینه پژوهش

یافته ­های پژوهش، ارائه پیشنهادات و محدودیت­ها

کلیات پژوهش

فصل چهارم

فصل سوم

روش شناسی پژوهش

وارد کردن داده ها به نرم افزار و تحلیل نتایج

منابع و مآخذ

به دست آوردن نتایج

منابع فارسی

منابع انگلیسی

فصل دوم

مبانی نظری و پیشینه تحقیق

۲-۱٫مقدمه

طی فصل اول کلیات تحقیق در ارتباط با مقدمه کلی تحقیق، تبیین موضوع تحقیق، اهمیت و ضرورت انجام تحقیق حاضر، بیان مسئله تحقیق، اهداف کاربردی تحقیق، پرسش های تحقیق، فرضیات تحقیق، تعریف عملیاتی واژه ها، روش کلی یا نوع تحقیق، قلمرو تحقیق در ابعاد مختلف و نهایتاً ساختار گزارش تحقیق مورد بحث قرار گرفته است.

در این فصل به مبانی نظری و پیشینه تحقیق اشاره شده است. در ابتدا به مفاهیم و تعاریف اساسی در ارتباط با متغیرها اشاره کرده و در ادامه به مدل ها و روش های مورد استفاده پرداخته شده است. پس از آن پیشینه تحقیق در ارتباط با تحقیقات مرتبط یا مشابه انجام شده مورد بحث قرار گرفته و در نهایت مدل مفهومی تحقیق بر مبنای ادبیات تحقیق، تدوین گردیده است. در ارتباط با تحقیقات مشابه یا مرتبط، روش تحقیق مذبور و نتایج حاصل از آن، مورد بحث قرار گرفته است.

نقش اصلی گزارشگری مالی انتقال اثربخش اطلاعات مالی به افراد برون سازمانی به روشی معتبر و به موقع است (هیات استانداردهای حسابداری مالی ۱۹۸۴). برای انجام این مهم مدیران از فرصت هایی برای اعمال قضاوت در گزارش گری مالی برخوردار شده اند. البته مدیران می‌توانند از دانش خود درباره فعالیت های تجاری برای بهبود اثربخشی صورت های مالی به عنوان ابزاری برای انتقال اطلاعات به سرمایه گذاران و اعتبار دهندگان بالقوه استفاده نمایند. با این حال چنانچه مدیران برای گمراه کردن استفاده کنندگان صورت های مالی (درون سازمانی و برون سازمانی) از طریق اعمال اختیارات خود در زمینه گزینش های حسابداری در گزارش های مالی انگیزه هایی داشته باشند احتمال می رود مدیریت سود رخ دهد. از طرف دیگر کیفیت حسابرسی، یکی از موضوعات با اهمیت در حوزه حسابرسی و بازار سرمایه است. به منظور شناخت مفاهیم و ابعاد مختلف کیفیت حسابرسی، مطالعات گوناگونی توسط محققان انجام شده است تا رابطه بین کیفیت حسابرسی و متغیرهای دیگر کشف شود. از آن جا که کیفیت حسابرسی در عمل به سختی قابل مشاهده است، تحقیقات در این زمینه همواره با مشکلات زیادی روبرو بوده است.

۲-۲٫مبانی نظری

۲-۲-۱٫جریان نقد عملیاتی

جریان نقد عملیاتی، وجه نقد ایجاد شده در نتیجه عملیات شرکت است که معمولاً با کسر شدن همه ی هزینه های عملیاتی از درآمدها به دست می‌آید، اما مجموعه ای از تعدیلات بر روی سود خالص صورت می‌گیرد یکی از روش های محاسبه ی جریان نقد عملیاتی به شرح زیر است: (ثقفی و هاشمی ۱۳۸۳).

مالیات ها – هزینه استهلاک + سود قبل از بهره و مالیات = جریان نقد عملیاتی

روش های دیگری هم برای محاسبه ی جریان نقد عملیاتی وجود دارد. صورت جریان وجه نقد تهیه شده ‌بر اساس اصول پذیرفته شده ی حسابداری آمریکا با سود بعد از مالیات و اقلام استثنایی آغاز می‌گردد و سپس تعدیلاتی بابت هزینه استهلاک دارایی‌های ثابت، سود (زیان) غیرعملیاتی فروش دارایی های ثابت، تغییرات سرمایه در گردش، تغییرات بهره ی پرداختنی و مالیات بر درآمد پرداختنی و درآمد سرمایه گذاری انجام می شود. در حالی که صورت جریان وجه نقد بر اساس استانداردهای گزارشگری مالی بین‌المللی با سود قبل از مالیات و اقلام غیرمترقبه و بر اساس استانداردهای حسابداری ایران با سود عملیاتی آغاز می شود. (ثقفی و هاشمی ۱۳۸۳).

برخی دیگر از حقوق­دانان مسئولیت عامل را قراردادی می­دانند، چون عامل ‌بر اساس قرارداد مزارعه موظف به کشت و کار بوده، باید در طى این مدت به تعهدش عمل مى‏کرد؛ اما اکنون که نقض تعهد ‌کرده‌است، باید خسارت را جبران کند و چون مبناى این خسارت، قرارداد است، خسارت را باید قراردادى دانست و در مسئولیت قراردادى، ضرر متعهدله با فرض انجام تعهد، محاسبه و تعیین مى‏شود. ‌بنابرین‏ در اینجا نیز باید عامل را ضامن قیمت سهم مالک از محصول، بر فرض کاشت دانست (کاتوزیان، ۱۳۸۳).

با استناد به مواد ۲۲۷ و۲۲۹ ق.م، در بحث قوه قاهره و عامل خارجی که مانع از انجام تعهد شخص متعهد در قرارداد می­گردد، ‌می‌توان چنین استنباط نمود که اگر عدم انجام زراعت در نتیجه قوه قاهره باشد عامل از پرداخت خسارت معاف ‌می‌باشد. ماده ۶۱۵ قانون مدنی مصر نیز عدم انجام زراعت در نتیجه دخالت قوه قاهره را باعث معافیت عامل از پرداخت خسارت می­داند (نوری، ۱۳۸۸).

ج) انقضای مدت و نرسیدن زرع

بعضاً اتفاق می ­افتد که به دلایل طبیعى یا اشتباه در برآورد مدت، زرع در مدت تعیین شده در عقد ثمره ظهور نمی­کند. در چنین حالتی، از یک‏ طرف با پایان گرفتن مدت مزارعه، هیچ تعهدى براى مالک باقى نمى‏ماند تا زرع را در زمین نگه دارد و از طرفی دیگر، زراعت مال مشاع او و عامل است. این امر مانع مى‏شود که مالک بدون در نظر گرفتن حق عامل، به ازاله زرع بپردازد.

برخی از فقها که از احکام اجاره در عقد مزارعه استفاده ‌می‌کنند، معتقدند که براى رسیدن زرع، زمان کاملاً مشخصى قابل تصور نیست؛ به‏گونه‏اى که زرع همیشه در زمان تعیین شده برسد؛ بلکه در غالب موارد، مدت رسیدن زرع به طول مى‏انجامد، ‌بنابرین‏ دادن حق ازاله به مالک، ضایع شدن حق عامل را درپى دارد، زیرا در آنچه حاصل شده است، زارع نیز حقى دارد. ‌بنابرین‏ این عده از فقها چنین استدلال ‌می‌کنند که همان طوری که اگر چنین حالتى در اجاره به وجود مى‏آمد، مالک حق ازاله آن را نداشت، در مزارعه نیز باید گفت که مالک مطلقاً حق ازاله زرع را ندارد (حلى، ۱۳۸۳).

ماده۶۱۷ قانون مدنی مصر: «در حالتی که عدم رسیدن زرع منسوب به مستأجر نیست، به مستأجر حق می­دهد که با پرداخت اجاره­بها به نسبت محصول، آن را در زمین نگه دارد تا برسد». (نوری، ۱۳۸۸). این ماده قانونی در بحث اجاره بیان شده است؛ ولی در بحث مزارعه نیز قابل استناد است. ‌بنابرین‏ وفق قانون مدنی مصر مدت عقد مزارعه منقضی شود و زرع نرسیده باشد، عامل می ­تواند با پرداخت
اجرت­المثل به عامل زرع را تا زمان برداشت نگه دارد.

اما نظر مشهور فقها ‌بر اساس قاعده تسلیط و روایت «الناس مسلطون على اموالهم». این است که مالک حق ازاله زرع را دارد؛ خواه این نرسیدن زرع در نتیجه تعدى و تفریط زارع باشد یا به سبب تغییرات جوى و دیر رسیدن آب و …، این عده معتقدند که چون مدت مقرر منقضى شده است، مالک تکلیفى به ابقاى زرع در زمین ندارد (احتشامی و قاسمیان مزار، ۱۳۹۲).

قانون­گذار نظر مشهور فقها را پذیرفته است و در ماده ۵۴۰ قانون مدنى مقرر داشته است که: «هرگاه مدت مزارعه منقضى شود و اتفاقاً زرع نرسیده باشد، مزارع حق دارد که زراعت را ازاله کند یا آن را با اخذ اجرت‏المثل ابقا نماید». از اطلاق این ماده استنباط مى‏شود که مالک حق ازاله زرع را دارد، اعم از اینکه زارع در تأخیر مقصر باشد یا عوامل قهر و جوّى موجب آن شده باشد و نمی­ توان آن را منحصر به زمانی دانست که عامل مقصر باشد.

حکم این ماده با سایر موضوعات مشابه مثل همین فرض در عقد اجاره که در ماده ۵۰۴ ذکر گردیده: «هرگاه مستأجر به موجب عقد اجاره مجاز در بنا یا غرس بوده، موجر نمى‏تواند مستأجر را به خراب کردن یا کندن آن اجبار نماید و بعد از انقضاى مدت، اگر بنا یا درخت در تصرف مستأجر باقى بماند، موجر حق مطالبه اجرت‏المثل را خواهد داشت و اگر در تصرف موجر باشد، مستأجر حق اجرت‏المثل بنا یا درخت را خواهد داشت». و همچنین با مورد مشابه در ماده ۴۸ قانون اجراى احکام مدنى، جایى که شخص بدون اجازه مالک و به صورت عدوانى اقدام به زراعت در ملک دیگرى مى‏کند، حق معدوم کردن زراعت را به مالک نداده است، فی­الواقع متفاوت ‌می‌باشد. در عقد مزارعه با اینکه زارع با موافقت مالک به زراعت در زمین اقدام مى‏کند، حق ازاله را قانو‏ن‏گذار صریحاً به مالک داده است.

با وجود این، برخى از حقوق‏دانان با استناد به واژه اتفاقاً که در متن ماده ۵۴۰ آمده است، حکم مندرج در ماده مذبور را منحصر به موردى دانسته‏اند که نرسیدن زرع اتفاقى باشد؛ مثل سرماى بیش از حد معمول؛ والّا اگر نرسیدن زرع در نتیجه دیر کاشتن بذر توسط عامل باشد، از شمول ماده ۵۴۰ خارج و مشمول ماده ۵۲۶ قانون مدنى که هریک از مالک و زارع می ­تواند در صورت غبن، معامله را فسخ کند، خواهد بود (عدل، ۱۳۷۳).

برخى دیگر از حقوق‏­دانان نیز ‌به این حقی که قانون‏گذار به مالک داده ایراد ‌گرفته‌اند و معتقدند که در رابطه میان مزارع و عامل تنها حقوق خصوصی آنان مطرح نیست و آنچه از ثمره به دست می ­آید، بخشی از نیازمندی‏های عمومی است و در حکم این ماده مصالح حیاتی به حساب نیامده است (کاتوزیان، ۱۳۹۱).

فصل سوم:

احکام و آثار عقد مزارعه در عملیات بانکی بدون ربا

۳-۱- مبحث اول: احکام عقد مزارعه در قانون عملیات بانکی بدون ربا و شناخت اوراق مزارعه بانکی

۳-۱-۱- گفتار اول: کلیات و احکام خاص عقد مزارعه در قانون عملیات بانکی بدون ربا

۳-۱-۱-۱- بند اول) کلیات

مزارعه عقدی است که به موجب آن یکی از طرفین، زمین مشخصی را برای مدت معینی به طرف دیگر می­دهد تا آن را زراعت نموده و حاصل را تقسیم کنند. طرف اول مزارع و طرف دیگر عامل نامیده می­ شود. این عقد یکی از روش­های تأمین عوامل تولید و نیازهای مالی کوتاه­مدت در بخش کشاورزی است که اعمال این روش باعث تشویق در امر کشاورزی و نتیجتاً موجب افزایش تولید محصولات کشاورزی خواهد شد.

جهت حفظ منافع بانک، با پیش ­بینی­های لازم، زمین موضوع مزارعه باید دقیقاً مورد مطالعه و بررسی قرار داده شود و با توجه به امکانات و شرایط اقلیمی، محصول کشاورزی نیز از نظر کمّی و کیفی مورد رسیدگی قرار گیرد تا بتواند سبب پیشرفت کشاوزی، افزایش محصول و تحقق اهداف بانک گردد.

در نتیجه، تحقیق را می توان تلاشی منظم و سازمان یافته برای بررسی مسئله ای خاص که به یک راه حل نیاز دارد توصیف کرد و شامل گام‌هایی است که طراحی و پیگیری می‌شوند تا پاسخ هایی برای مسئله مورد علاقه ما در محیط کاری به دست آید (سکاران، ۱۳۸۴).

تحقیق را به دو منظور متفاوت انجام می‌دهند. نخست حل مشکلاتی که در حال حاضر در محل کار وجود دارد و دوم، افزودن به مجموعه‌ دانش بشری در زمینه‌ی خاصی که مورد علاقه‌ محقق است.

در این فصل کلیه مراحل روش شناسی تحقیق شامل: روش تحقیق، جامعه آماری مورد مطالعه، نمونه آماری، ابزار جمع‌ آوری اطلاعات، اعتبار و روایی ابزار پژوهش، متغیرها، فرضیات پژوهش و روش تجزیه و تحلیل داده ها و آزمون­های آماری استفاده شده، مورد بررسی قرار گرفته است. در این فصل روش پژوهش، روش گردآوری اطلاعات، جامعه آماری، ابزار سنجش، روایی و پایایی پرسش­نامه، روش نمونه گیری و تعیین حجم نمونه و روش­های آماری که در انجام این پژوهش بکارگرفته ‌شده‌اند، مورد بررسی قرار ‌می‌گیرد.

۳-۱-روش شناسی تحقیق

برخی از صاحب‌نظران، برای پوشش‌دادن تمامی ابعاد پژوهش،‌ و جهت یکسان سازی تصویر ذهنی و ادبیات محققان در خصوص روش شناسی پژوهش،‌ تصویر زیر (شکل ۳-۱) با نام «پیاز پژوهش» ارائه کرده‌اند (دانایی فرد و همکاران، ۱۳۸۶: ۳).

شکل ۳-۱- پیاز پژوهش (رویکرد جامع به پژوهش) (دانایی فرد و همکاران، ۱۳۸۶: ۴)

با توجه ‌به این تصویر،‌ هر پژوهش،‌ جهت گیری^[۲۵] خاص خود را دارد. این جهت گیری می‌تواند بنیادی^[۲۶]، کاربردی^[۲۷] و یا ارزیابی^[۲۸] باشد(برخی از محققان،‌ جهت‌گیری‌های دیگر مانند پژوهش‌های توسعه^[۲۹] یا پژوهش‌های علمی^[۳۰] نیز نام برده‌اند (فرهنگی و صفرزاده ۱۳۸۷:‌ ۲۷۳)). هم چنین ‌بر اساس تصویر فوق،‌ هر پژوهشی می‌تواند بر یک یا تعدادی از فلسفه‌های پژوهش^[۳۱] نظیر اثبات گرایی^[۳۲]،‌ رئالیسم^[۳۳]،‌ ساخت‌گرایی^[۳۴] و تئوری انتقادی^[۳۵] استوار باشد. رویکرد یا رویکردهای قیاسی^[۳۶]، تطبیقی^[۳۷] یا استقرایی^[۳۸] را در پیش گیرد. ممکن است استراتژی‌های آزمایشی^[۳۹]،‌ پیمایش^[۴۰]،‌ مطالعات موردی^[۴۱]، تئوری مفهوم‌سازی بنیادی^[۴۲]، مردم‌نگاری^[۴۳] یا اقدام پژوهی^[۴۴] را در پیش گیرد. اهداف پژوهش می‌تواند اکتشافی^[۴۵]،‌ توصیفی^[۴۶] و یا آزمون فرضیه^[۴۷] باشد. پژوهش ممکن است در افق زمانی مقطعی^[۴۸] صورت گیرد و پژوهشگر می‌تواند برای گردآوری داده ها از ابزارهای مشاهده^[۴۹]،‌ پرسشنامه^[۵۰]، مصاحبه^[۵۱] و یا بررسی اسناد و مدارک استفاده کند (دانایی‌فرد،‌ الوانی و آذر ۱۳۸۶، ۵). نحوه انجام پژوهش را می‌توان به طرق مختلف طبقه بندی کرد. که از این دسته بندی‌ها،‌ تقسیم نحوه انجام تحقیق به دو دسته پژوهش‌های کمی و کیفی است. نکته متمایز کننده این دو روش، توجه به بستر اجتماعی،‌ فرهنگی و … پدیده‌ها است که این مسئله در هنگام کمی سازی نادیده گرفته می‌شود (فرهنگی و صفرزاده ۱۳۸۷: ۳۲۸).

با توجه به اینکه محقق در تحقیق حاضر به دنبال ” شناسایی و رتبه بندی عوامل مؤثر بر تعیین نرخ ارز در ایران” است، ‌بنابرین‏ می بایست یک رابطه علت معلولی مورد بررسی قرار گیرد، لذاتحقیق ازنوع همبستگی می‌باشد.همچنین چون محقق به بررسی وضعیت موجود می پردازد (آنچه هست) ‌بنابرین‏ از نوع توصیفی می‌باشد و چون محقق از ابزار پرسش نامه استفاده می کند که در بین جامعه آماری توزیع و جمع‌ آوری می شود، ‌بنابرین‏ تحقیق از نوع می‌دانی است و به علت اینکه تحقیق به صورت مطالعه موردی(بانک توسعه صادرات) انجام می شود و نتایج نیز قرار است در جامعه آماری کاربردی شده و مورد استفاده قرار گیرد، تحقیق حاضر از نوع کاربردی است.

۳-۲-فرایند تحقیق

این تحقیق به صورت کتابخانه ای و می‌دانی انجام گرفته، و با انجام مراحل زیر به فرضیات تحقیق پاسخ داده شده است:

۱) بررسی تحقیقات مشابه

۲) مطالعات علمی پیرامون موضوع با بهره گرفتن از کتب و مقالات فارسی و لاتین

۳) تعیین روش تحقیق و تعیین اندازه نمونه

۴) تهیه و تنظیم پرسشنامه بر اساس ادبیات موضوع

۵) جمع‌ آوری اطلاعات

۶) تجزیه و تحلیل داده های آماری با بهره گرفتن از نرم افزار لیزرل

۷) نتیجه گیری و ارائه پیشنهادات لازم.

شکل ۳-۲- مدل ۱) مراحل روش علمی(کیوی و کامپنهود، ۱۳۸۵)

۳-۳-روش و ابزار گرد آوری اطلاعات

روش­های گردآوری اطلاعات به طور کلی به دو دسته تقسیم می‌شوند:

الف) روش‌های کتابخانه‌ای: در این پژوهش، جهت جمع‌ آوری اطلاعات از روش­های مطالعات کتابخانه ای با ابزار­های: کتب، پایان نامه­ های دانشگاهی، مقالات علمی- پژوهشی و مجلات و پایگاه های اینترنتی استفاده شده است.

ب) روش‌های می‌دانی: در این پژوهش به منظور تحلیل کمی اطلاعات و نیز آگاهی از نگرش مدیران و کارشناسان اقتصادی بانک توسعه صادرات درباره موضوع مورد مطالعه از طریق ابزار پرسش­نامه، اطلاعات جمع‌ آوری شده است.

۳-۴-جامعه­ آماری

یک جامعه آماری عبارت است از مجموعه‌ای از افراد یا واحدها که دارای حداقل یک صفت مشترک باشند. صفت مشترک صفتی است که بین همه عناصر جامعه آماری مشترک و متمایز کننده جامعه آماری از سایر جوامع باشد. (آذر و مومنی، ۱۳۸۷). جامعه آماری تحقیق حاضر شامل مدیران و کارشناسان بانک توسعه صادرات ایران می‌باشند که تعداد آن ها برابر با ۲۸۶ نفر می‌باشد. لذا جامعه آماری دارای ساختاری متجانس و یکپارچه می‌باشد.

۳-۵-نمونه آماری

از آنجا که تعداد کارکنان جامعه مورد مطالعه زیاد است بنابر­این محقق نمونه گیری را امری ضروری دانسته ، چرا که انجام هر تحقیق مستلزم صرف هزینه و زمان است و امکان بررسی کل جامعه به صورت سر­شماری وجود ندارد ، لذا پژوهشگر با توجه به چنین واقعیتی از طریق نمونه گیری، اطلاعاتی که با بهره گرفتن از تحلیل داده ­ها پیرامون نمونه به دست آورده را از طریق استنباط آماری، به جامعه اصلی تعمیم خواهد داد.

جهت تعیین حداقل حجم نمونه لازم، از فرمول ککران برای جامعه محدود استفاده گردید:

که در آن:

n = حداقل حجم نمونه لازم

N= حجم جامعه آماری (که در این تحقیق ۲۸۶ نفر می‏ باشد)

p= نسبت توزیع صفت در جامعه

z/2= مقدار به دست آمده از جدول توزیع نرمال استاندارد (در این تحقیق و با در نظر گرفتن مقدار خطای ۰۵/۰، مقدار به دست آمده از جدول توزیع نرمال استاندارد ۹۶/۱ می‏ باشد).

d= خطای پذیرفته شده توسط محقق یا بازه قابل تحمل از برآورد پارامتر مورد نظر (معمولاً در علوم اجتماعی برابر ۰۵/۰ در نظر گرفته می‏ شود.) ( رفیع پور، ۱۳۷۸).

۲-۴- چهار منظر ارزیابی متوازن

ارزیابی متوازن برای برقراری ارتباط بین اهداف مرتبط و چند گانه، که دست یابی به آن ها برای رقابت بر پایه توانایی ها و نوآوری ها مهم هستند، توسعه پیدا کرد. ارزیابی متوازن، هدف اصلی و استراتژی شرکت را به اهداف و معیارهای سازمان یافته در چهار منظر مالی، مشتری، فرایند درون سازمانی و فراگیری رشد، تبدیل می‌کند(Kaplan and Atkinson,2007:pp.368-369).

۲-۴-۱- منظر مالی

معیارهای مالی، نتایج اقتصادی قابل اندازه گیری عملیات از قبل انجام شده، را ارزیابی می‌کند. معیارهای عملکرد مالی مشخص می‌کند، که آیا استراتژی شرکت اجرا می شود و آیا باعث بهبود سود شرکت می شود، یا نه؟اهداف مالی معمولاً با قابلیت سود دهی شرکت اندازه گیری می شود. برای مثال سود عملیاتی، بازده سرمایه، رشد سریع فروش، ایجاد جریان‌های نقدی واخیراً ارزش افزوده اقتصادی، از معیارهای مالی هستند(Ibid,p.370).

۲-۴-۲- منظر مشتری

این منظر دومین مجموعه اهداف در شرکت است، که به فراموشی سپرده شده است. قبل از تدوین اهداف، با بهره گرفتن از این منظر، پاسخ به سوالات زیر ضروری به نظر می‌رسد(الهیاری،۱۳۸۶: ۴۰):

بازار هدف شما چیست؟

مشتری شما چه کسی است ؟

چه کسانی را مشتریان ما می دانند؟

برای رسیدن به مشتری با چه کسی باید رقابت نمود ؟

مشتری کنونی چه ارزشی را برای سازمان متصور می شود ؟

در صورت عدم وجود سازمان ما، چه کسی متاثر می شود؟ و چه خواهد کرد؟

اغلب ممکن است مشتری امروز ما، مشتری مطلوب فردا نباشد. چه انتظاراتی مشتریان از تغییرات سازمانی دارند؟ برای مشتری شما چه چیز ارزش است ؟

ارزش، اصطلاحی است، که دائماً به وسیله افراد فعال در بازاریابی و تجارت مورد استفاده قرار می‌گیرد و برای بسیاری از مردم به عنوان یک تعریف، معانی زیادی دارد. ارزش پیشنهادی، نوعی بازتاب نمادین فیزیکی و احساسی است، که در مشتری – چه فرد و چه یک سازمان – در هنگام خرید محصولات یا خدمات و در ازای پرداخت هزینه آن به وجود می‌آید(Nair.2004:p.49). سازمان ها معمولاً از میان جنبه‌های استراتژیک زیر، مضمون مورد نظر خود را در منظر مشتری انتخاب می‌کنند(بختیاری،۱۳۸۶ :۲۰):

1. 1. برتری عملیاتی

1. 1. مشتری مداری

1. رهبری محصول

استراتژی های پایدار بر مبنای برتری یکی از سه مضمون گفته شده، با حفظ استانداردهای مربوط به دو مضمون دیگر قرار می‌گیرد. شرکت هایی که استراتژی برتری عملیاتی را دنبال می‌کنند، نیازمند برتری در قیمت های رقابتی، کیفیت محصول، انتخاب محصول، دوره زمانی تولید و تحویل به موقع هستند. لازمه ی مشتری مداری، تأکید سازمان بر کیفیت روابط خود با مشتریان، شامل خدمات اضافی و جامعیت راه حل های پیشنهادی به مشتریان است. شرکتهایی، که استراتژی رهبری محصول را دنبال می‌کنند، می بایست بر کارآمدی، ویژگی ها و عملکرد محصولات و خدمتشان متمرکز گردند. منظر مشتری، عموماً شامل چندین معیار اصلی یا کلی از نتایج موفق استراتژی است، که خوب فرموله و اجرا شده است. در این منظر از ارزیابی متوازن، مدیران بخش هایی از بازار و مشتری، که شرکت در آن بخش ها رقابت خواهد کرد را، شناسایی کرده و معیارهای عملکرد مربوط به آن ها را، مشخص می‌کنند(الهیاری،۱۳۸۶: ۴۱). معیارهای عملکرد اصلی، شامل رضایت مشتری، حفظ مشتری، جذب مشتریان جدید، سود آوری مشتری و سهم بازار است(Kaplan and Atkinson,2007:p.369).

۲-۴-۳- منظر فرایندهای درون سازمانی

شرکت ها به ندرت به دلیل استراتژی نادرست شکست می خورند، بلکه دلیل شکست آن ها عدم داشتن روش‌هایی، برای دستیابی به تدابیر و فنونی است، که یک استراتژی را احاطه می کند. منظر داخلی به ما پیش زمینه‌های کار را، که به وسیله ی اهداف نهایی و مورد نظر هدایت می‌شوند و برای رسیدن به اهداف مالی و مشتری لازم می‌باشند، یادآور می شود. فرایندهای داخلی، آداب، رسوم، فرهنگ و رویه ها در تمام بخش ها و واحد های تجاری از ارزش پیشنهادی مربوط به اجزاء بازار هدف حمایت می‌کند(Nair,2004:pp.49,50). هدف سازه و فرایندهای داخلی که معمولاً پس از تعیین سازه‌های مالی و مشتری اتخاذ می‌گردد، این است، که راه های کاملاً جدیدی به جای اصلاح روش های موجود، جهت افزایش ارزش شرکت برای سهام‌داران و افزایش رضایت مشتریان ارائه نماید. تکنیک ها و ابزارهایی، که در این زمینه کمک می‌کنند، JIT,ABC می‌باشند(نمازی، ۱۳۸۲: ۱۰). منظر داخلی شرکت، فعالیت‌های سازمانی حیاتی را در چهار گروه زیر طبقه بندی می‌کند(بختیاری، ۱۳۸۶: ۱۶۸):

1. 1. ایجاد فرانشیز(مزیت آفرینی) از طریق ترغیب نواوری جهت توسعه محصولات و خدمات جدید و نفوذ به بازارها و مشتریان جدید،

1. 1. افزایش ارزش پیشنهادی به وسیله ی توسعه و تعمیق روابط با مشتریان موجود،

1. 1. کسب برتری عملیاتی به وسیله اصلاح مدیریت زنجیره عرضه، فرایندهای داخلی، مصرف دارایی، مدیریت ظرفیت، منابع و سایر فرایندها،

1. مبدل شدن به شهروندی خوب از طریق برقراری ارتباطات مؤثر با ذینفعان برون سازمانی.

۲-۴-۴- منظر یادگیری و رشد

با توجه به تجربیات سازمان‌های پیشرفته در زمینه مدیریت دانش، ترکیب مدل‌های شبکه، فلسفی و انجمنی به همراه استفاده از مدل شناختی، ترکیبی مناسب برای مدیریت دانش در سازمان است و محرک‌های اصلی در این راستا، ارتباطات و روابط، اعتماد، همدلی، انجمن، گفتگوی دو جانبه عمیق و تکنولوژی برای دست‌یابی به گفتگو و برقراری ارتباط با ثبات هستند.

گروه‌بندی از منظر نوع دانش ( ضمنی/ آشکار)

چنان‌که ذکر شد، به طور کلی دانش را به دو دسته، آشکار و ضمنی تقسیم کرده‌اند:

دانش آشکار به راحتی مورد تجزیه و تحلیل و طبقه‌بندی قرار می‌گیرد. اما دانش ضمنی، در روحیه، روان و درک انسان‌ها نهفته است، از این رو تجزیه و تحلیل و طبقه‌بندی آن دارای دشواری‌های خاص خود است. با توجه به اهمیت و نقش هر یک از این دو نوع دانش، عده‌ای از این منظر، روش‌های به کارگیری مدیریت دانش در سازمان را به چهار دسته : دینامیک ، انسان محور، سیستم محور و منفعل تقسیم کرده‌اند.

در این دسته‌بندی ، سطح دانش آشکار، بستگی به درجه کد گذاری و نگهداری اطلاعات مورد نیاز یک فرد و سطح دانش ضمنی نیز به سطح تقسیم دانش از طریق نحوه روابط میان افراد بستگی دارد در شکل زیر جایگاه این روش‌ها با توجه به نوع و سطح دانش ضمنی و آشکار، نمایش داده شده است.

پویا

نظام محور

انسان محور

منفعل

کم

زیاد

تمرکز بر سطح آشکاری

کم

زیاد

تمرکز بر سطح ناآشکاری

شکل۲- ۵ ارتباط نوع مدیریت دانش و نوع دانش (Egbu et al, 2005)

روش منفعل: سازمان‌هایی که ازاین روش استفاده می‌کنند، تمایل کمی به مدیریت دانش دارند و به صورت روشی نظام‌مند اداره نمی‌شوند. در این سازمان‌ها، تعریف مناسبی از دانش وجود ندارد، از این رو، اثربخشی در سازمان‌های فوق در طول مدت زمان کاهش می‌یابد.

روش نظام محور: سازمان‌هایی که از روش نام برده استفاده می‌کنند. تأکید بیشتری بر کدگذاری و استفاده دوباره از دانش (آشکار) دارند ‌به این ترتیب، تأثیرپذیری خود را از طریق فناوری اطلاعات افزایش و در مقابل، پیچیدگی‌های دسترسی به اطلاعات و استفاده از آن را کاهش می‌دهند. ‌بنابرین‏ در این روش، هزینه اندک تبادل اطلاعات و جواب سریع‌تر به مشتری امکان‌پذیرتر است و معمولاً دانش آشکار بهتر تقسیم می‌شودونیز می‌توان از استفاده دوباره اطلاعات کدگذاری شده به سطح مناسب‌تری از دانش دست یافت. همچنین برنامه های آموزشی استاندارد و گروهی این روش، توانایی‌های سازمان‌ها را بالا برده، نیاز به داشتن اطلاعات گسترده را در میان اعضای یک سازمان کاهش می‌دهد.

روش انسانی محور:تأکید بر روش انسان‌محور، بر پایه تقسیم دانش‌های ضمنی است. در این روش، اطلاعات از راه شبکه های فردی غیررسمی توزیع می‌شود و افراد می‌توانند. روش‌های مناسب‌تری را شناسایی کنند. چرا که روش مذبور در ارتباط میان اعضای یک سازمان بسیار با ارزش است.

روش پویا: سازمان‌هایی که از روش دینامیک استفاده می‌کنند. از هر دو نوع دانش ضمنی و آشکار، بهره می‌گیرند و آن ها را به بهترین نحو، مورد توجه و استفاده قرار می‌دهند (Wallace et al, 2011).

نتایج بررسی‌های انجام شده بر روی سازمان‌هایی که روش‌هایی نامبرده را به کار برده‌اند. نشان می‌دهد که روش دینامیک، نسبت به دیگر روش‌ها، کارآمدی بیشتر دارد. زیرا به هر دو نوع از دانش (ضمنی و آشکار) توجه دارد.

با توجه به نکات بالا و از نگاهی دیگر، می‌توان چنین نتیجه گرفته که روش‌های مطرح در مدیریت دانش، شامل سه گروه زیر است.

روش‌های مبتنی بر رمزگذاری: استفاده دوباره از دانش‌ها، تبالد مستندات دانش بر پایه تکنولوژی تمرکز بر فناوری اطلاعات و ارتباطات.

روش‌های مبتنی بر مبنای فرد: بر پایه کار فردی- تبادل دانش بین فردی و در نتیجه تمرکز بر مدیریت منابع انسانی.

روش‌های مبتنی بر اجتماعی نمودن: بر پایه سازمان‌، تبالد و تولید دانش از طریق ارتباطات، سازماندهی دوباره و در نتیجه تمرکز بر ساختار.

همچنین می‌توان چنین جمع‌بندی کرد که در اصل، باید هر سه روش در کنار یکدیگر به کار گرفته شوند، تا اثربخشی بهتری به دست‌اید. چرا که تاکنون بسیاری از سازمان‌هایی که فقط یکی از این روش‌ها را با توجه به تعریف و برداشت‌شان از مدیریت دانش و فرهنگ سازمانی خود محور قرار داده‌اند. نتوانسته‌اند به خوبی مدیریت دانش را در سازمان‌شان به کار گیرند، اما برعکس سازمان‌هایی که ترکیبی از این سه روش را به کار گرفته‌اند، مدیریت دانش موفقی را در سازمان خود تجربه کرده‌اند (جعفری مقدم، ۱۳۸۲).

۲-۱۱-۱- گروه‌بندی دانش بر مبنای استراتژی دانش

در ادامه به مرور برخی از مدل‌های مهم استراتژی مدیریت دانش پرداخته می‌شود.

۲-۱۱-۲- مدل کلی ساختار نظام‌های مدیریت دانش

این مدل نمای گسترده‌ای از نظام‌های مدیریت دانش ارائه و نشان‌دهنده وابستگی بالای این‌گونه نظام‌ها بر تعاملات بین افراد است. بر اساس این مدل نظام‌های مدیریت دانش به وسیله استراتژی سازمان شکل می‌گیرد. و در نتیجه چگونگی تبدیل این استراتژی‌ها به دانش سازمانی را تسهیل می‌کند. کاربران دانش خود را به ناظم می‌افزایند و در مقابل با تقویت دانش خود، از این نظام منتفع می‌شوند. علاوه بر این، نظام‌های مزوبر با در اختیار گذاردن امکان دسترسی به دانش، این مهم را برای کاربران فراهم می‌کنند که دسترسی به نظام‌های فنی نیز فراهم شود. دیگر نظام‌های مرتبط با سیستم مدیریت دانش، از عملکردهای مهم سازمانی مانند نظام‌های مالی و منابع انسانی بر گرفته می‌شوند در چنین نظام‌هایی از مدیریت دانش، محتویات و اطلاعاتی که وارد نظام می‌شوند، مورد بررسی قرار می‌گیرند تا از صحت، امنیت و قابلیت دسترسی آن ها اطمینان حاصل شود. لذا آخرین خروجی و کاربرد نهایی نظام‌های مدیریت دانش، حمایت کارآمد و اثربخشی از گروه دانش^[۳۷] است (Debowski, 2006). این گروه دانش عبارت است از کاربران نهایی نظام و اولویت‌های کلی دانش سازمان. مهم‌تر از هر چیز این‌که، نظام‌های مدیریت دانش بدون توجه به جایگاه سازمانی افراد، ارتباط تنگاتنگی بین آن ها ایجاد می‌کند. شکل زیر ساختار کلی ناظم‌های مدیریت دانش را در این مدل نشان می‌دهد.

شکل۲- ۶ مدل ساختاری مدیریت دانش

۲-۱۱-۳- مدل استراتژی مدیریت دانش میلتون

مدل میلتون^[۳۸] بر اساس دو نگرش نسبت به مدیریت دانش شکل گرفته است: برقراری ارتباط^[۳۹] و جمع کردن^[۴۰]. این دو نگرش مکمل هم بوده و ارزش‌ آن ها در به کارگیری متعادل و موازی آن ها با یکدیگر است (Milton, 2002).

برقراری ارتباط: برقراری ارتباط، به معنی مرتبط کردن افراد با یکدیگر و ایجاد شبکه هایی در سازمان و با دیگر سازمان‌هاست. به طوری که افراد بتوانند دانش خود را دیگران تسهیم کنند.