یکی دیگر از ابزارهای جمع­آوری اطلاعات، پرسشنامه های محقق ساخته­ای بود که به منظور بررسی روایی امتحانات، به چند نفر از دبیران متخصص و با تجربه به صورت ایمیل و حضوری تحویل داده شد. علاوه بر این، از طریق مصاحبه تلفنی و پرسشنامه از دبیران مصحح اوراق امتحانی درباره وضعیت تصحیح اوراق امتحانی نظرخواهی شد.
روش اجرای تحقیق
ابتدا از دانشگاه معرفی­نامه­ای برای اداره کل آموزش و پرورش استان لرستان جهت همکاری گرفته شد که با توجه به مسائل حفاظتی اوراق نهایی، از طرف اداره مذکور به مرکز سنجش وزارت آموزش و پرورش ارجاع داده شد. سپس از طرف این مرکز به حراست مرکزی وزارت آموزش و پرورش معرفی و با اعلام بلامانع بودن این کار از طرف مرکز نامبرده، جهت موافقت نهایی به مرکز سنجش وزارت آموزش و پرورش ارجاع گردید. بعد از دریافت مجوز از سوی این مرکز با مراجعه به اداره کل آموزش و پرورش استان لرستان و مرکز سنجش آن، هماهنگی­های لازم صورت گرفت. سپس به نواحی یک و دو آموزش و پرورش شهرستان خرم­آباد معرفی گردیده که به دلیل عدم موافقت ناحیه دو، کار جمع­آوری داده ­ها پس از طی مراحل اداری در حوزه تصحیح ناحیه یک صورت گرفت. بدین­منظور اطلاعات اوراق امتحانی ۶۰۰ دانش ­آموز رشته تجربی در دروس ادبیات فارسی و زیست­شناسی خرداد ماه ۹۰ استخراج گردید. این اطلاعات در فرم­های محقق ساخته ثبت و سپس در نرم افزار spss وارد شدند.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

برای آماده ­سازی داده ­ها جهت انجام تحلیل کلاسیک، میانگین نمراتی که ارزیابان مختلف به هر سوال داده بودند، محاسبه و جایگزین نمره­ی فرد در هر سوال شد. همچنین، برای آماده ­سازی داده ­ها جهت انجام تحلیل IRT، مراحل زیر صورت گرفت؛
ابتدا داده ­ها بر اساس قرارداد زیر به ۰ و ۱ تبدیل شدند.
به پاسخ صحیح سوال، ۱ و به پاسخ غلط، ۰ تعلق گرفت.
برای سوالی که بارم یا ریز بارم آن ۵/ ۰ بود، نمره­ی ۲۵/۰ و بالاتر به یک تبدیل شد.
برای سوالی که بارم یا ریز بارم آن ۷۵/۰ بود، نمره­ی ۵/۰ و بالاتر از آن به یک تبدیل شد.
برای سوالی که بارم یا ریز بارم آن ۱ بود، نمره­ی ۵/۰ و بالاتر از آن به یک تبدیل شد.
در مرحله بعد، جمع نمرات داده شده توسط مصححان به هر سوال محاسبه شد. سپس، برای اینکه داده­هایمان را به داده ­های دو ارزشی (جهت آماده سازی ورود به نرم افزار بایلوگ) تبدیل کنیم، مطابق قرارداد زیر نمره­ی هر سوال مجدداً به ۰ و ۱ کدگذاری شد.
برای داده­هایی که ۳ مصحح آن­ها را تصحیح کرده بودند؛ نمرات ۳ و ۲ به یک و نمرات ۱ و ۰ به صفر تبدیل شد. همچنین برای داده­هایی که ۲ مصحح آن ها را تصحیح کرده بودند؛ نمرات ۲ و ۱ به یک و ۰ به صفر تبدیل گردید.
روش تجزیه و تحلیل اطلاعات
به منظور بررسی روایی امتحانات نهایی، این امتحانات از نظر ساختار، محتوا، توزیع طبقه ­بندی سوالات و میزان پوشش محتوای کتاب با بهره گرفتن از نظرات متخصصان موضوعی که با اصول اندازه ­گیری آشنایی داشتند و از طریق پرسشنامه ­های محقق ساخته مورد ارزیابی قرار گرفتند. این قسمت از کار در واقع یک ارزیابی کیفی محسوب می­شد. لذا جهت تحلیل اطلاعات به دست آمده از روش­های آمار توصیفی استفاده گردید.
برای بررسی سوالات از نظر ساختار، اگر حداقل ۷۰ درصد (ملاک ۷/۰) متخصصان موضوعی سوال را دارای اشکال تشخیص دهند آن سوال از نظر ساختاری نامناسب تشخیص داده می­ شود.
به منظور ارزیابی محتوایی سوالات آزمون، از روش لاشه برای تعیین ضریب روایی محتوایی استفاده شد. آماره­ی آن، نسبت روایی محتوایی (CVR) تبدیل خطی از نسبت تعداد ارزیابانی که سوال را ضروری تشخیص می­ دهند به تعداد کل ارزیابان شرکت کننده در پنل است که دامنه ی آن از ۱ تا ۱- می­باشد. شیوه­ محاسبه ی آن بدین صورت بود که ۵ نفر از متخصصان موضوعی در هر درس، هر یک از سوالات را بر روی یک مقیاس سه نقطه­ای (ضروری، مفید اما غیر ضروری و غیر ضروری) درجه­بندی کردند. سپس CVR برای هر سوال محاسبه گردید و ملاک­های ۶/۰و ارزش­های بحرانی CVR (ویلسون، پان و چامسکی، ۲۰۱۲) در نظر گرفته شد. اگر مقدار محاسبه شده بزرگتر یا مساوی ملاک تعیین شده باشد، می­توان گفت که آن سوال ضروری محسوب می­ شود و از روایی برخوردار است.
برای بررسی سوالات از نظر طبقه ­بندی شناختی، اگر بیش از ۵۰% متخصصان موضوعی در تخصیص دادن سوال به یکی از سطوح شناختی طبقه ­بندی بلوم توافق داشته باشند، آن سوال متعلق به آن سطح در
نظر گرفته می­ شود.
به منظور چگونگی توزیع سوالات در فصل­های مختلف، ملاک­های مختلفی وجود دارد که در این تحقیق برای بررسی اینکه سوالات امتحانات نهایی، تمام فصول کتاب را به طور منطقی پوشش داده­اند یا خیر، تعداد صفحات هر فصل در نظر گرفته شده است. تعداد سوالات هر فصل که از طریق فرمول زیر محاسبه شد با تعداد سوالات هر فصل که در امتحان طرح شده بود، مقایسه گردید.
= تعداد سوالات هر فصل
از آنجا که تعداد اوراق تصحیح شده توسط هر یک از مصححان برابر نبود و مصححان اوراق امتحانی متفاوتی را تصحیح کرده بودند، در صورت استفاده از طرح­های کاملا متقاطع جهت بررسی اعتبار امتحانات، خیلی از اطلاعات موجود کنار گذاشته می­شد. از این­رو، در این پژوهش از طرح­های ترکیبی استفاده گردید.
نکته­ای که باید به آن اشاره شود، این است که در تعیین اعتبار با بهره گرفتن از طرح­های GT، نمرات مصححان دوم لحاظ نگردیده است. همچنین، جهت تحلیل داده ­ها از نرم افزار EDUG 5.0 استفاده گردید.
وب و شیولسون (۱۹۸۱) بیان نمودند که اصل تقارن^[۱۶۴] کاردینت^[۱۶۵] و همکارانش منجر به تمایز میان ۴ مرحله از مطالعه اندازه ­گیری شده است که عبارتند از:
طرح مشاهده^[۱۶۶]
طرح برآورد^[۱۶۷]
۳) طرح اندازه ­گیری
۴) طرح بهینه سازی^[۱۶۸].
در GT دو نوع مطالعه وجود دارد؛ مطالعه­ تعمیم­پذیری (مطالعه­ G) و مطالعه­ تصمیم (مطالعه­ D). مطالعه­ G، سه مرحله­ اول را شامل می­ شود و مطالعه­ D، همان مرحله­ چهارم است. در این پژوهش، برآورد ضرایب اعتبار داده ­های امتحانات نهایی در قالب ۳ طرح اندازه ­گیری و مطابق با مراحل مذکور صورت گرفته است.
اولین مرحله یک مطالعه اندازه ­گیری، مشخص کردن طرح مشاهده است که شامل انتخاب رویه­ ها، سطوح
و محاسبه­ی میانگین مجذورات است. جهان مشاهدات قابل قبول در این پژوهش، شامل ۴ رویه است که عبارتند از: دانش ­آموزان(S)، سوالات (I)، مصححان ®، جنسیت دانش ­آموزان(G). رویه­ی سوال در دروس ادبیات­فارسی و زیست­شناسی به ترتیب ۶۱ و ۷۸ سطح دارد. رویه­­ی مصحح در دروس ادبیات فارسی و زیست­شناسی به ترتیب ۹ و ۷ سطح دارد. همچنین، رویه­های دانش ­آموز و جنسیت هر کدام دارای ۳۰ و ۲ سطح می­باشند. کاردینت، جانسون و پینی^[۱۶۹](۲۰۱۰) مطرح می­ کنند، محقق باید روابط میان رویه­ ها با یکدیگر را نیز مشخص کند. در مطالعه­ حاضر، ارتباط رویه­های اندازه ­گیری بدین قرار است: دانش ­آموزان درون جنسیت و جنسیت درون مصححان آشیانه کرده ­اند که با نماد S:G:R نشان داده شده است. همچنین، رویه­ی سوال متقاطع با رویه های مذکور × S:G:R Iمی­باشد.
کاردینت و همکاران (۲۰۱۰) مطرح می­ کنند، تعداد سطوح رویه­ی آشیانه شده باید برای هر سطح از رویه­ای که در آن آشیانه کرده است، برابر باشد. در این پژوهش، تعداد یکسانی از دانش آموزان (۳۰ نفر) در هر سطح از جنسیت قرار داده شده و سطوح جنسیت برای هر مصحح به طور یکسان در نظر گرفته شده است.
در ادامه، منابعی که به طور بالقوه در تغییر­پذیری نمرات دروس مورد مطالعه سهیم بوده، مشخص شد. با این کار می­توان واریانس کل را به منابع واریانس مختلفی تقسیم نمود. در این پژوهش، ۷ منبع واریانس مشخص شده است: مصححان، جنسیت(درون مصححان)، دانش آموزان(درون جنسیت)، سوالات، اثرات تعاملی مصححان – سوال، جنسیت – سوال، دانش آموزان – سوال و اثر باقیمانده.
مشخص کردن طرح برآورد، دومین مرحله یک مطالعه اندازه ­گیری است. در این مرحله، وضعیت نمونه گیری از رویه­ ها باید مشخص شود. به بیانی دیگر، این مرحله شامل تصمیم ­گیری در مورد رویه هاست که آن­ها محدود یا نامحدود و تصادفی یا ثابت در نظر گرفته شوند. همچنین در این مرحله مؤلفه­ های واریانس برآورد می­شوند. در مطالعه­ حاضر، رویه­های مصححان، دانش ­آموزان و سوالات به عنوان رویه­های تصادفی با جهان­های نامحدود در نظر گرفته شده ­اند. به عبارتی دیگر، مصححان مورد مطالعه یک نمونه تصادفی از تمام مصححان مشابه ممکن محسوب می­شوند و نیز دانش ­آموزان و سوالات. جنسیت دانش ­آموزان یک رویه­ی ثابت است.
گفتنی است، مدل اندازه ­گیری به کار رفته در این پژوهش، مدل ترکیبی است. زیرا ترکیبی از رویه­های ثابت و تصادفی در آن وجود دارد. نمودار طرح برآورد پژوهش حاضر، در صفحه­ی بعد ارائه شده که رویه ثابت جنسیت در آن با نقطه چین نشان داده شده است.
S:G:R
I
R
RI
(G:R)I
(S:G:R)I)
G:R
نمودار ۳-۱: تقسیم بندی واریانس برای طرح برآورد I(S:G:R)
در مرحله­ سوم یک مطالعه اندازه ­گیری، باید مشخص شود کدام رویه­ ها تفکیکی هستند و کدامیک ابزاری. منظور از رویه­ی تفکیکی^[۱۷۰]، رویه­ای است که هدف و تمرکز اندازه ­گیری قرار گرفته است.کاردینت و
همکاران(۲۰۱۰) مطرح می­ کنند که واریانس حاصل از این رویه مترادف با مفهوم واریانس نمره­ی واقعی در
نظریه کلاسیک آزمون است. همچنین، منابع بالقوه خطا که در هر مطالعه اندازه ­گیری وجود دارد، رویه­های ابزاری^[۱۷۱] محسوب می­شوند. کاردینت، تورنر و الل^[۱۷۲] (۱۹۷۶) مطرح کردند؛ برخلاف تمرکز سنتی روی افراد، هدف اندازه ­گیری ممکن است بسته به هدف خاص تصمیم­گیرنده تغییر کند و تفاوت­های فردی ممکن است به عنوان منبع خطا در نظر گرفته شوند. در پژوهش حاضر، رویه­های دانش ­آموزان، سوالات و مصححان هر کدام به تنهایی و در تحلیل­های جداگانه به عنوان رویه­های تفکیکی در نظر گرفته شدند. برای ادامه­ تحلیل در این مرحله، نیاز است که نوع تصمیم (نسبی یا مطلق) مشخص شود و به دنبال آن واریانس­های خطا و ضرایب تعمیم­پذیری برآورد شوند. در پژوهش حاضر، هر دو نوع ضریب تعمیم­پذیری (نسبی
و مطلق) به همراه خطای استاندارد مربوطه گزارش شده است.
مرحله­ چهارم در یک مطالعه­ اندازه ­گیری، طرح بهینه­سازی است که مطالعه­ تصمیم (مطالعه D) را
شامل می­ شود. باید در نظر داشت که افزایش یا کاهش سطوح رویه­ ها و یا تغییر ماهیت آن­ها برای دستیابی به یک طرح اندازه ­گیری مطلوب مستلزم در نظر گرفتن یک سری ملاحظات منطقی و عملی است. در این پژوهش برای هر یک از طرح­های اندازه ­گیری، مطالعه­ D با تغییر سطوح رویه­ ها – نه تغییر ماهیت آن­ها – و در قالب یک سوال انجام گرفت. همچنین در طراحی چنین مطالعه­ ای، جهان تعمیم باید تعریف شود. در این پژوهش، جهان تعمیم مربوط به رویه­های دانش ­آموزان، مصححان و سوالات نامحدود در نظر گرفته شد.
جهت محاسبه ویژگی­های روان­سنجی سوالات بر اساس CTT؛ ابتدا ضریب اعتبار کل آزمون با بهره گرفتن از فرمول آلفای کرونباخ به دست آمد. سپس اعتبار آزمون با بهره گرفتن از روش لوپ با کمک نرم افزار spss محاسبه شد، به طوریکه با حذف هر سوال میزان اعتبار آزمون مجدداً مورد بررسی قرار گرفت. در صورتی که حذف سوال میزان اعتبار را کاهش دهد، می­توان نتیجه گرفت که آن سوال مناسب بوده و نقش موثری در هماهنگی با سایر سوالات دارد و در صورتی که با حذف سوال میزان اعتبار آزمون افزایش یابد، بیانگر این است که آن سوال نامناسب بوده و تجانس کمتری با سایر سوالات دارد و بهتر است از آزمون حذف شود. سوالاتی که با حذفشان در میزان اعتبار تغییری نمی­دهند، می­توانند جهت ترغیب آزمودنی برای پاسخ­گویی به سایر سوالات مفید باشند. در مرحله­ بعد، شاخص­ های آماری سوالات (درجه دشواری و ضریب تمیز سوال) براساس داده ­های خام و کد­گذاری شده محاسبه شد. محاسبه براساس داده ­های خام با بهره گرفتن از روش نیتکو و با اکسل انجام گرفت. همچنین، محاسبه بر اساس داده ­های کدگذاری شده به این شکل بود که ابتدا داده ­های خام بر اساس قرارداد به ۰ و ۱ تبدیل شدند. سپس با بهره گرفتن از نرم افزار بایلوگ، درجه دشواری و ضریب تمیز سوالات بر اساس CTT به دست آمد.
محاسبه ویژگی­های روان­سنجی سوالات بر اساس IRT به این شرح بود؛ ابتدا مفروضات اولیه و اساسی این نظریه (تک بعدی بودن و استقلال موضعی) مورد بررسی قرار گرفتند. برای سنجش تک بعدی بودن آزمون روش­های متعددی پیشنهاد شده است که در این پژوهش، از نمودار اسکری استفاده گردید. بر این اساس نموداری برحسب تعداد عامل­ها و مقادیر ویژه مشخص می­ شود که می­توان تعداد عامل­هایی را که مقادیر ویژه آن ها بزرگتر از یک است، تعیین کرد. در این نمودار مقادیر ویژه بر اساس اهمیت، از بزرگ تا کوچک رسم می­ شود. طبق گفته­ی لرد (۱۹۸۰)، وقتی که مفروضه تک بعدی بودن برقرار است، استقلال موضعی نیز حاصل می شود از این حیث این دو مفهوم با هم معادل اند(به نقل از همبلتون و همکاران، ۱۹۹۱، ترجمه ی فلسفی نژاد، ۱۳۸۹).
بعد از اینکه نتایج نشان از برقراری مفروضات داشت، با بهره گرفتن از نرم افزار BILOGMG3 مقادیر پارامترهای سوال به همراه آزمون خی دو و سطح معناداری در مدل­های یک پارامتری و دو پارامتری برآورد گردید. لازم به ذکر است که با توجه به نامعلوم بودن پارامتر­های سوال و توانایی، جهت برآورد همزمان آن­ها از روش بیشینه­ی درست­نمایی حاشیه­ای استفاده گردیده است. در این روش با مشخص کردن یک توزیع برای پارامترهای توانایی، آن­ها را از تابع درست نمایی خارج ساخته و پارامترهای سوال برآورد می­گردند. در مرحله­ بعد با پارامترهای برآورد شده سوال به عنوان معلوم برخورد شده و توانایی آزمودنی­ها برآورد می­گردد. روش بیشینه­ی درست­نمایی حاشیه­ای یک روش از سرگیرانه است. سپس میزان برازندگی تک تک سوالات با مدل­های یک پارامتری و دو پارامتری در سطوح آلفای ۰۱/۰ و ۰۵/۰ بررسی شد. چنانچه در مدلی، سطح معناداری سوال از مقدار آلفای مورد نظر بیشتر باشد، گفته می­ شود سوال با آن مدل برازش دارد؛ در غیر این صورت نشان دهنده عدم برازش سوال با مدل است. بر اساس ملاک­های توصیف و تفسیر، مقادیر برآوردشده­ی پارامترها به تفکیک مدل تحلیل شدند. همچنین، منحنی ویژگی سوالات به تفکیک مدل­ها، منحنی ویژگی و تابع آگاهی یک سوال نمونه ترسیم و مقادیر بیشینه آگاهی و تتای ماکسیمم سوالات برآورد گردید.

۳۴

۲

Min 5 / ˚۷۲

–

–

۱

۳

۳-۳-۵- الکتروفورز محصولات PCR
یکی از ساده ترین روش های تأیید محصولات PCR، الکتروفورز می باشد. “الکتروفورز” (Electrophoresis) به حرکات ذرات، در یک محیط مایع یا نیمه جامد، تحت میدان الکتریکی گویند. به سبب این که ماکرو مولکول های زیستی مانند DNA و پروتئین ها، باردار هستند می‌توان با قرار دادن آن ها در یک میدان الکتریکی، آن ها را بر اساس خواص فیزیکی مانند شکل فضایی، وزن مولکولی و بار الکتریکی، تفکیک کرد. برای این منظور از روشی به نام الکتروفورز استفاده می‌شود ]۲۱[.

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

مطالعه الکتروفورز DNA در سال ۱۹۶۴، زمانی که ۳ گروه از محققان حرکت در محلول آزاد را با بهره گرفتن از روش های محدود و مرزی اندازه گیری کردند، آغاز شد. آن ها دریافتند که حرکت برای مولکول های DNA بزرگتر از ۴۰۰ جفت باز، مستقل از اندازه بود. در حدود همان زمان، با الهام گرفتن از روش جدایی پروتئین ها در ماتریکس ژل مصنوعی، محققان دیگر، شروع به استفاده از ماتریکس های مشابه برای جداسازی مولکول هایDNA و RNA براساس جرم مولکولی نمودند. ماتریکس جدایی شامل: پلی آکریل آمید، آگاروز، آگار و ترکیب ژل های آگاروز- آکریل آمید می باشد ]۴۵[.
در الکتروفورز ژل، از یک محیط نیمه جامد به عنوان فاز ثابت استفاده می‌شود. این نوع الکتروفورز برحسب نوع ژل به کار گرفته شده به دو نوع الکتروفورز ژل پلی ‌آکریل آمید (PAGE) و الکتروفورز ژل آگاروز تقسیم می‌شود. مولکول هایDNA در یک میدان الکتریکی از سمت کاتد (منفی) به سمت آند (مثبت) حرکت می نمایند. قطعات بزرگتر، کندتر و قطعات کوچکتر، به سرعت حرکت می کنند. بنابراین در این ژل‌ها، مولکول‌های کوچک‌تر در مقایسه با مولکول‌های بزرگ‌تر سریعتر حرکت کرده و مسافت بیشتری را طی می‌کنند ]۳ و ۲۱[.
۳-۳-۵-۱- ژل آگاروز
ژل آگاروز، یک پلیمر متناوبی از ترکیبات “β-D گالاکتوز” و “انیدرو α- L گالاکتوز” می باشد. مولکول های آگاروز در حالت محلول، یک ساختار سیم پیچ تصادفی را در دماهای بالا ایجاد می کنند. پس از سرد شدن محلول، زنجیره های آگاروز دسته های فیبری مارپیچی را تشکیل می دهند که توسط پیوند های هیدروژنی به یکدیگر متصل شده اند ]۴۵[.
برای تفکیک اسیدهای نوکلئیک در صورت امکان از ژل آگاروز استفاده می‌شود. زیرا علاوه بر این که غیر سمی می باشد، تهیه ژل مزبور به مراتب سریع تر و آسان تر از ژل پلی آکریل آمید بوده و هزینه کمتری را در بر می‌گیرد و همچنین برای جداسازی قطعات بزرگDNA مناسب می باشد.
درصد آگاروزی که استفاده می شود، وابسته به سایز قطعهDNA می باشد. غلظت آگاروز، به عنوان درصد آگاروز به حجم بافر (w/v)در نظر گرفته می شود و به طور معمول از ۲/۰% تا ۳% مورد استفاده قرار می گیرد. در جدول ۳-۵ غلظت ژل آگاروز با توجه به اندازه قطعاتDNA مورد استفاده نشان داده شده است ]۳۷[.
جدول ۳-۴- نسبت غلظت آگاروز به سایز قطعاتDNA
۳-۳-۵-۲- بافر الکتروفورز
بافرهای مختلفی برای الکتروفورز آگاروز استفاده می شود. دو نوع از متداول ترین بافرهایی که برای اسیدهای نوکلئیک به کار برده می شوند، TAE (Tris Acetate EDTA) و TBE (Tris Borate EDTA) می باشند. قطعات مختلفDNA ، با سرعت های متفاوتی در این دو نوع بافر، به علت تفاوت در قدرت یونی شان حرکت می کنند. بافرها نه تنها ایجادکننده ی pH ایده آل هستند، بلکه یون های لازم برای رسانایی و هدایت را فراهم می نمایند ]۲۰ و ۳۷[.
به طور کلی، بافرها برای برقراری جریان الکتریکی کاربرد دارند. بنابراین بافر ایده آل باید رسانایی خوبی داشته باشد، حرارت کمتری تولید کند و همچنین دارای نیمه عمر بالایی باشد. بافر TAE ، شفافیت و وضوح خوبی برای DNAهای بزرگی که نیازمند زمان بیشتر و ولتاژ پایین تر هستند را فراهم می نماید ]۳۷[. در این طرح، از بافر TAE برای مخلوط کردن و به غلظت رساندن پودر آگاروز و نیز در تانک الکتروفورز استفاده گردید.
۳-۳-۵-۳- شناسگر وزن مولکولی DNA
برای ارزیابی سریع و درستی از حرکت DNA در میان ژل از شناسگرهای سایز DNA استفاده می شود. یک روش سریع و مناسب برای ارزیابی اندازه DNA، مقایسه موقعیت باندها با رشته های DNA است، که مخلوطی از قطعات DNA با سایزهای مختلف و تعریف شده می باشند، این رشته ها را نردبان یا Ladder می نامند، که همزمان با محصولات DNA در چاهک اول بارگذاری می شود. اندازه ی باندهای این نوع شناسگرها قبلا مشخص شده است. اگرچه، تخمین سایز DNAبه وسیله مقایسه با این Ladderها می تواند با حداقل خطای ۵% صورت بگیرد، اما برای بسیاری از اهداف رضایت بخش بوده است ]۲۱[. در این مطالعه، یک نوع شناسگر، به نام Gen Ruler TM DNA Ladder,100 bp or 1kbp شرکت “بیوتک پیشگام مورد استفاده قرار گرفته است (شکل ۳-۴).
شکل۳-۴- شناسگر وزن مولکولی DNA
۳-۳-۵-۴- طرز ساخت ژل آگاروز و بافر TAE
در این پژوهش، ابتدا بافر۱X TAE آماده می گردد. برای این کار از ۵۰X TAE استفاده نموده، و ml1 از آن با ml49 آب دوبار تقطیر، مخلوط می گردد تا محلول یکنواختی ایجاد شود. با افزایش رقت بافر ۵۰X TAE، بافر۱X TAE می توان تهیه نمود.
سپس ژل آگاروز را تهیه نموده، به طوری که پودر آگاروز را با ترازو اندازه گیری کرده و مقدار مناسبی از آن را با توجه به تعداد نمونه ای که قصد بارگذاری داریم با بافر TAE مخلوط نموده و مخلوط را در ۳ دور متوالی با زمان ۳۰ ثانیه داخل مایکروویو گرم کرده به طوری که بین هر ۳۰ ثانیه ارلن حاوی مخلوط خارج و تکان داده می شود تا مخلوط یکنواخت شود. پس از گرم کردن، محلول را روی شیکر قرارداده تا همزمان با حل شدن کامل و یکنواخت، محلول تا حدودی سرد شود.
اندکی پس از خنک شدن، محلول را داخل تانک یا سینی الکتروفورز ریخته و شانه (Comb) مخصوص تانک را داخل آن قرار و مدت ۳۰ دقیقه زمان داده تا ژل به صورت نیمه جامد درآید. پس از سفت شدن ژل ، Comb به آرامی برداشته و چاهک های ایجاد شده در ژل مشاهده می شود. سپس بافر TAE را روی ژل و داخل تانک ریخته تا سطح ژل را کاملا بپوشاند، با این کار از ته نشین شدن و فرو رفتن نمونه ها در چاهک ها جلوگیری می گردد. در این مرحله تانک الکتروفورز آگاروز آماده بارگذاری محصولات DNA می باشد. در این تحقیق از ژل آگاروز ۵/۱ % استفاده شده است.
۳-۳-۵-۵- بارگذاری محصولات PCR
پس از آماده سازی کامل تانک و ژل ، در خانه اول از سمت چپ، µl 5 از سایز مارکرDNA یا نردبان را ریخته و در خانه دوم نیز µl 5 نمونه کنترل منفی که حاوی پرایمرهای REVERSE ،FORWARD ، آب ۲ بار تقطیر و Master Mix، می باشد قرار داده می شود.
سپس µl5 از محصولات PCR به آرامی با سمپلر داخل چاهک ها قرار داده و درپوش تانک گذاشته و به منبع تغذیه متصل می شود. ولتاژ لازم برای تانک ۱۲۳ ولت می باشد. در این حالت بهترین جریان ایجاد شده حدود ۵۵ میلی آمپر است.
برای ایجاد باندهای DNA و حرکت آن ها به سمت آند ۳۰ دقیقه زمان نیاز است. پس از سپری شدن زمان مورد نظر، باندها به رنگ قرمز مشاهده می شوند. این رنگ به دلیل رنگی است که در مستر میکس موجود می باشد. DNA Ladderها ، نیز به رنگ آبی طراحی و مشاهده می گردد.
۳-۳-۶- رنگ آمیزی و مشاهده باندهای DNA
مکان DNA، درون ژل آگاروز را به طور مستقیم می توان از طریق رنگ آمیزی با Gel red و مشاهده آن زیر نور فرا بنفش (UV)، تعیین نمود. ژل بلافاصله پس از رنگ آمیزی با یک لامپ ماوراء بنفش، معمولا با قرار دادن آن در دستگاه UV Trans luminator، مشاهده می گردد و برای ثبت تصاویر آن، می توان از ژل عکس تهیه نمود. تصاویر معمولا به صورت سیاه و سفید می باشند ]۳۷[.
قراردادن اسیدهای نوکلئیک در معرض نور UV باید به سرعت انجام گیرد و اطلاعات مربوطه ثبت شود، زیرا اسیدهای نوکلیئک با قرار گرفتن طولانی مدت در نور تخریب شده و وضوح باندها ازبین خواهد رفت ]۳۷[.
در این طرح، پس از حرکت و ایجاد باند DNA ، ژل را از تانک الکتروفورز خارج کرده و به اتاق Gel Doc منتقل می گردد و درون ظرف رنگ آمیزی DNA STAIN قرار و مدت زمان ۳۰ دقیقه زمان داده می شود. رنگ مذکور و مورد استفاده در این طرح ، سمی نبوده و پس از رنگ آمیزی نیاز به شستشوی ژل نمی باشد. پس از ۳۰ دقیقه ژل داخل دستگاه UV Trans luminator قرار داده و تصاویر باندها مشاهده می شود و برای ثبت آن، تصاویر سیاه و سفید گرفته و چاپ می گردد.
۳-۳-۷- تعیین توالی محصولات PCR (Sequencing )
روش تعیین توالی اولیه ای که برای ژنوم انسان و بسیاری از ژنوم های دیگر به کار برده شد، روش Sanger یا خاتمه زنجیره است که برای اولین بار در اواسط دهه ۱۹۷۰ توسط Fred Sanger ارائه گردید. این شیوه براساس مهار تصادفی طویل شدن زنجیره استوار است که بدین طریق رشته های DNA جدید سنتز شده با طول های گوناگون ایجاد می شوند که بر حسب اندازه قابل تفکیک است.
در روش پیشرفته ی امروزی، تعیین توالی به صورت خودکار توسط دستگاه انجام می گیرد. دستگاه های تعیین توالی خودکار DNA که در آن، DNA با بهره گرفتن از فلوئورسانس، نشان دار می شود، در اوائل دهه ۱۹۹۰ ارائه گردیدند. در این روش، از ۴ رنگ فلوئورسان متفاوت در چهار نوع واکنش مختص به باز، استفاده می شود. با انتخاب رنگ فلوئورسنت دارای طول موج نشری متفاوت، می توان هر چهار واکنش را داخل یک چاهک واحد بر روی ژل بارگذاری نمود. در طی پروسه الکتروفورز، قطعات DNA از کنار یک منبع تحریک، نظیر لیزر عبور نموده و همزمان با عبور DNA از یک نقطه ثابت در ژل، یک مانیتور سیگنال فلوئورسانس را آشکارسازی و ثبت می کند. بدین طریق یک خروجی به فرم پروفایل شدت برای هریک از فلوئوروفورهای دارای رنگ متفاوت به دست آمده و به طور همزمان اطلاعات نیز به صورت الکترونیکی ذخیره می شود ]۱[. واکنش تعیین توالی نتایج PCR این پژوهش از طریق شرکت “دانا ژن پژوه” به کشور کانادا ارسال و تعیین توالی گردید.
فصل چهارم:
نتایج
۴-۱- بررسی نمونه ها

بسیط در مقابل مرکب، چیزی است که دارای اجزاء نباشد، نه اجزاء خارجی همچون ترکیب جسم از ماده و صورت مثل: ترکیب ماهیّت از جنس و فصل یا هر نوع ترکیب دیگری که مربوط به وجودات امکانی و محدود میشود؛ همچون ترکیب از وجود و فقدان. بنابراین (بسیط) چیزی است که از هر جهت فاقد ترکیب باشد. جناب صدرا در بحث از احکام وجود، بساطت را از احکام وجود دانسته و ادلهای برای اثبات آن بیان میکند، ازحمله این که اگر حقیقت وجود، بسیط نبوده و مرکب از جنس و فصل باشد، جنس آن یا وجود است یا غیر وجود که هر دو فرض باطل است؛ پس حقیقت وجود حقیقتی بسیط است.^[۲۴۹]
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

امّا اینکه تنها وجود دارای حکم بساطت است نه غیرآن، بهخاطر اصالت وجوداست که غیر وجود چیزی اصالت نداشته که بخواهد حکم بساطت بر آن حمل شود. و اگر در تحلیل عقلی و ذهنی نیز در نظر گرفته شود و ماهیت را بهعنوان حدود اشیاء درنظر بگیریم، باز حکم بساطت بر آن حمل نمیشود؛ چراکه ماهیت نیز مرکب از جنس و فصل است. به همین جهت است که وجود را ابسطالبسائط دانسته و بیان میکنند تعریف حقیقی برای وجود قابل ارائه نیست چرا که وجود جنس و فصل ندارد.
امّا در مقام مصداق و واقعیت نیز، به غیر از وجود، همانگونه که بیان شد چیزی نیست که بخواهد حکم بساطت بر ان حمل شود، بنابراین بساطت حقیقی منحصر به حقیقت وجود بوده و صرف هستی دارای حکم بسیطالحقیقه میباشد. و مقصود از وجود نیز در این قاعده، وجود در حدّ و مرتبهای است که هیچنوع ترکیبی حتّی ترکیب از وجود و فقدان آن نیز در آن تصور نشود، یعنی وجود محدود نباشد و این حکم بساطت صرفاً بر واجب حمل میشود که لاحدّ بوده و از آن تعبیر به و جود نامتناهی و فوقالتمام و … یاد میکنند. چرا که در جهان ممکنات، بسیط حقیقی وجود ندارد و ممکن دستکم از جنس و فصل (ترکیب اعتباری) برخوردار خواهد بود. جناب صدرا در مقام اثبات بساطت ذات واجب بیان میکند:
«اگر ذات واجب دارای اجزاء باشد باید وجود جزء بر او مقدم بوده و ذات نیز باید در وجودو تحقق خویش متوقف بر اجزایش باشد، زیرا تقدم وجودی جزء بر کل ضروری است؛ و نیز کل در تحقق یافتن متوقف بر اجزای خویش میباشد، درحالیکه توقف وجود واجب بر غیر، درعین واجب بودن محال است چون موجودات ممکن هستند که درذات خویش نیازمند اجزاء بوده و با تحقق اجزاء محقق میگردند».^[۲۵۰]

-«کلالأشیاء بودن بسیط حقیقی»:

وقتی چیزی فاقد اجزاء و بسیط حقیقی شد بدین معناست که کثرت در او راه نداشته و واحد میباشد و فقدان اجزاء در آن نیز به معنای فقدان حدّ در ذات شیء بسیط است. بنابراین وقتی ذات بسیط حقیقی بیحد و نامتناهی باشد، باید به نحو کلّی وسعی شامل تمام اشیاء باشد، چرا که صفت (عدم تناهی) از لوازم کلیّت است که شامل تمام موارد غیر خودش میشود؛ چون اگر فاقد یک امر وجودی باشد مرکب از حیثیت وجدان و فقدان خواهد بود و این معنا با بسیط حقیقی مخالف است.

-(ولیس بشیء منها):

این عبارت بیانگر این مطلب در مورد بسیط حقیقی است که گرچه بسیط حقیقی شامل همهی امور وجودی و کمالات به نحو سعی و کلّی است امّا از نواقص و امور عدمی و محدودی که ماسوای واجب از آن برخوردارند، منزّه میباشد، به عبارت دیگر بسیط حقیقی در عین اینکه کلالأشیاء است امّا هیچیک از آنها نیست. و ذکر این عبارت در قاعده، بهخاطر توجه بهنوع حملی است که در قسمت اول قاعده مطرح میگردد و آن ایناست که باعبارت (بسیطالحقیقه کلالشیاء) نوع حملی که مدّنظر است، حمل حقیقت و رقیقت میباشد، بدین معنا که هر کمالی از کمالات وجودی که ماسوا دارد، رقیقهای از کمال حقیقی واجبالوجود است و در این نوع حمل، تنها به جنبه های وجودی توجه شده و از خصوصیات سلبی غفلت شدهاست؛ لذا برای تکمیل قاعده و دفع توهم ا زنقصان و محدود بودن واجب، عبارت (لیس شیء منها) را ذکر کرده، ^[۲۵۱] جناب صدرا در این مورد میفرماید:
«لکنّ البرهان قائم علی أنّ کلالأشیاء الوجودیّه إلّا مایتعلّق بالنقائص و الأعدام و الواجب تعالی بسیطالحقیقه واحد من جمیعالجهات فهوکلالوحود و کلّهالوجود».^[۲۵۲]

ب) ربط قاعدهی بسیطالحقیقه با واجب تعالی:

جناب صدرا با بهره گرفتن از این قاعده، ابتدا درصدد اثبات واجب به عنوان تنها مصداق بسیطالحقیقه میباشد؛ چراکه هیچ نوع ترکیبی در او راه نداشته، نه اجزاء وجودیّه عینیّه و نه ذهنیّه. چون عقل هرچه را که مرکب بوده و دارای اجزاء محقق نمیداند، لذا در وجود نیازمند به غیر میشود و این با معنای واجبالوجوب مغایر است.^[۲۵۳]
تعبیر بساطت حقیقی واجب با ضرورت ازلی و مطلق بودن و عدم تناهی او تناسب دارد، در واقع زمانی که ضرورت ازلیه و مطلق بودن را برای ذات واجب به اثبات برسانیم از آن معنایی جز بساطت حقیقی فهمیده نمیشود، لذا برای فهم بهتر قاعده به عنوان حدّوسط در اثبات بسیطالحقیقه بودن واجب تعالی، نیاز به توضیح این دو اصطلاح میباشد:
الف- ضرورت ازلی واجب تعالی: زمانیکه واجبالوجود بهدرستی تحلیل و تصور شود چیزی جز ضرورت ازلی از آن فهمیده نمیشود، بدین معنا که واجب بدون احتیاج به هیچچیزی در ذات، موجود بوده و چیزی بهعنوان شرط یا مانع وجودی او تصوّر نمیگردد؛ لذا واجبالوجود بالذّات بوده و از هرجهت مستغنی است و این وجود نیز برای ذات وی ضروری است به ضرورت ازلیه چرا که هیچ قیدی در آن اخذ نشده حتّی قید ترکیب از وجود و عدم.
و این همان معنای بسیط حقیقی است که قبلاً گفته شد، و اگر واجبالوجود دارای چنین ضرورت و بساطتی نباشد، یعنی ضرورت وی ازلی نبوده بلکه فقط ضرورت ذاتیهی مادامالذات داشته باشد، محدود خواهد بود و مرکب از اجزائی میشود که در وجودش مادامالذات بدان نیازمند است و احتیاج صفت ممکنات است نه واجب.^[۲۵۴]
لذا از تحلیل ضرورت ازلی، جز به بساطت مطلق سبحانه نمیرسیم.
ب- مطلق بودن واجب تعالی: اصطلاح (مطلق) و (مقید) نزد حکما در مورد مفاهیم ذهنی است امّا عرفا آن را در مورد وجود به کار گرفته و موجود مطلق را موجودی می دانند که محدود و محصور به هیچ حدّی نبوده و همان حقیقت خارجی نامحدودی است که جایی برای غیرباقی نگذاشته؛ امّا وجود مقیّد، موجودات خارجی محدود و ناقص میباشند. مقصود از وجود مطلق نزد عرفا بنا بر بیان استاد آشتیانی:
«اصل وجود صرف عاری از کافهی تعیّنات که واجد شخصی است و مطلق و معرّا از کلیهی قیود است و حاق حقیقت آن قبول قید نمینماید».^[۲۵۵]
«و این همان مقام ذات واحدیّت وجود است که به آن حق اطلاق شده و حقیقتی است که گویند: من حیثالذات لایقبلالعدم…».^[۲۵۶]
و وجود لابشرطی است که از آن به (لابشرط مقسمی)یاد شده، بدین معنا که ذات واجب از هر گونه لحاظ، اعتبار، شهود و قیدی منزّه بوده، نه اینکه مشروط به قید اطلاق باشد-که این همان مرتبه نفس رحمانی است که ساری در جمیع موجودات می باشد-.
جناب صدرا در اثبات بساطت واجب تعالی از اطلاق ذاتی واجب بهره گرفته و در برخی تعبیرات خود، وجودمطلق را معادل بسیطالحقیقه میداند^[۲۵۷]وی در استدلال بر اثبات بساطت از اطلاق و عدم تناهی واجب استفاده کرده و بیان میکند که وجود مطلق یا نامتناهی از هرجهت، در هیچ بخشی از هستی غائب نبوده و شامل کلّ هستی است و این همان معنای واجبالوجود به ضرورت ازلی و بسیط حقیقی است که پیش از این بیان شد که وقتی واجب مقیّد و متعیّن به هیچ قید و تعیّنی نبوده و بنابر قول عرفا مطلق از هر قید و شرطی، حتی شرط اطلاق باشد (لابشرط مقسمی) عین بساطت بوده و از این تعبیر نیز میتوان درقاعدهی بسیطالحقیقه کلالأشیاء بهره برد، چنان که صدرا در چند مورد از این تعبیر در قاعده استفاده کردهاست.^[۲۵۸]
استاد شهابی دربارهی بساطت واجب تعالی میگوید:
«کامل مطلق نمیتواند جز بهنحو بسیط باشد، زیرا ترکیب مناط افتقار است، به این دلیل گفتهاند: (کل ممکن زوج ترکیبی) … لذا کامل مطلق به معنی بسیط حقیقی است».^[۲۵۹]

ج) اثبات وحدت وجود از طریق قاعده:

همانگونه که بیان شد تنها مصداق بسیط حقیقی، حق سبحانه است که جناب صدرا با تعابیر مختلفی مثل واجبالوجود، وجود نامتناهی، وجود مطلق، فوقالتمام و … از آن یاد کرده و با استفاده ازاین قاعده در صدد اثبات وحدت شخصی وجود برآمده و بیان میکند:
«وجود حقیقتی عین کلّ اشیاست در ظهور، نه عین اشیاء است در ذاتشان، که حق تعالی از ذات اشیاء منزّه و متعالی است بلکه او، اوست و اشیاء اشیاء».^[۲۶۰]
ودر جای دیگر بیان میکند که مقصود از وجود حقیقی، حق سبحانه است:
«…وجود خدای تعالی حقیقت وجود است، پس او کلّ وجود و وجود کلّ اوست ».^[۲۶۱]
وقتی بساطت حقتعالی بهعنوان صغرای قیاس اثبات شد، میتوان (کلالأشیا) بودن را برآن حمل کرده و قاعده را اینگونه تفسیر کرد که وقتی شیئی حقیقتاً بسیط و نامتناهی باشد، پس فرض ثانی و غیر برای او وجود نداشته و اصلاً جا برای غیر باقی نمیگذارد، در غیر اینصورت مرکب از وجدان و فقدان و محدود خواهد شد که این خلاف فرض است؛ لذا وقتی تنها بسیطالحقیقه مصداق وجود حقیقی باشد، (کلالأشیا بودن) آن بدین معناست که او واجد همهی وجود است و همهی اشیاء و کمالات را در برمیگیرد بدون پذیرش هیچ قید یا حدّی. تعبیر جناب صدرا در این زمینه چنین است:
«واجبالوجود فردانیّ الذات تامالحقیقه لایخرج من حقیقته شیء منالأشیاء».^[۲۶۲]
و استاد جوادی در توضیح قاعده مینویسند:
«…اگر غیر از واجب تعالی وجود یا وجودهای دیگری باشد که حقیقتاً به حمل شایع موجود بوده و واجب عین آنها را داشته باشد، در این حال ترکب واجب از آنها لازم میآید و این امر با بساطت او ناسازگار است و اگر واجب تعالی تنها کمالات آنها را داشته باشد و از نقصها و کاستیهای آنان منزّه باشد، به این معنا که واجب تعالی هر چه را که دیگران دارند، به نحو احسن ّواتمّ دارا باشد؛ در این حال کثرت تشکیلی وجود حفظ میشود و وجود واجب در طول دیگر وجودها در نظر گرفته میشود و بر این معنا وحدت وجود جز بر وحدت شهود نمیتواند حمل شود.
و امّا برهانی که بر اشتمال واجب بر جمیع اشیاء اقامه میشود، این تقریر را دفع میکند، زیرا اگر واجب عین همهی کمالات را دارا نباشد و غیر آنها را که در کمال مثل آنهاست واجد باشد، فاقد متن کمالات اشیاء محدود و مقیّد خواهد بود و در این حال متناهی بودن ذات واجب و ترکّب آن از دو حیث فقدان و وجدان لازم میآید. شیئی که بسیط محض است ناگزیر باید نامحدود و نامتناهی باشد، نامتناهی بودن وجود، حدّوسطی است که وحدت شخصی وجود و حصرآن در واجب و نفی هرگونه وجودی را برای غیر واجب اثبات میکند».^[۲۶۳]
در نظر عارف (کلالاشیاء) بودن به (عینالاشیاء) بودن واجب تعالی درآمده و به معنای عینیّت حقتعالی و ماسوا و به تعبیری عینیّت ظاهر و مظهر بایکدیگر میباشد که همان مقام غیبالغیوبی و اندماج کثرات در وحدت میباشد. و باتعبیر (لیس شیء منها) توهم تماثل و اتحاد را برطرف کرده و بیان میدارد با وجود اینکه حقتعالی عین اشیاء است امّا هیچیک از آنها نبوده و در مقام ظهور با یکدیگر متفاوتاند. جناب صدرا نیز همین معنا را از قاعده استنباط کرده و بیان میکند:
«وجود حقیقی و هستی مطلق، عین اشیاء است امّا هیچیک از آنها نیست بلکه در مقام ظهور است و عینیّت در ظهور، به لحاظ هر دو جهت سلب و ایجاب نیست. حقتعالی نه در ذات، بلکه در ظهور، عین اشیاء است و عینیت او نیز در ذات اشیاء نیست تا آنکه جهت سلبی اشیاء، ظهور او را مقیّد گرداند».^[۲۶۴]
لذا حقتعالی به جهت نامحدودبودن ذاتش، موضوع برای هیچ حملی واقع نشده و چیزی بر او بهنحو ایجابی یا سلبی حمل نمیگردد؛ چراکه سبب نقص و ترکیب در ذات وی میشود.
بنابراین تنها در مقام ظهوراست که موضوع برای (کلّالاشیاء و لیس بشیء منها) واقع شده و ذات وی در مقام ظهور عین همهی اشیاء بوده در حالیکه هیچیک از اشیاء نیست. عینیّت حقتعالی در مقام ظهور نیز در عبارت ابنعربی مشهود است ؛آنجا که خداوند سبحان را تسبیح کرده و فرموده: “سبحانالذی أظهرالأشیاء و هوعینها” بنابراین مرار بحث (عینیت واجب با اشیاء) از وجود به ظهور بازمیگردد.
و با این تعبیر و تفسیر از قاعده، وحدت واجب در مقام وجود اثبات میگردد و ماسوی بهعنوان شئون او و پرتوی از سعهی رحمت و فیض وچودی او مطرح است:
«حقتعالی غنیبالذات و به ذات خود مبدأ کل اشیاء و واسع و منبسط بر هستی عالم است. ممکن نیست وجود چیزی خارج از سعهی وجود بسیط و علم او که عین ذاتش است فرض شود؛ و وجود اشیاء نسبت به ذات او واجب است هرچند به نفس خویش ممکن است، هرگاه(بسیطالحقیقه بودن) اول تعالی به ثبوت برسد، واجب است بر وجه اعلی و اشرف دارای وجود کل باشد. پس جمیع موجودات آثار ذات او هستند و در حقیقت، وجودی نیست جز پرتوی از وجود او و هر ممکنی از حیث وجودش شأنی از شئون حق و وجهی از وجوه اوست».^[۲۶۵]

۳-۱-۲-۴ بساطت علت و معلول :

استاد جوادی آملی، ذیل بحث علیت در اثبات وحدت شخصی، دلیلی را ذکر می کنند که از طریق بساطت ذات معلول و علت، وحدت شخصی اثبات می شود . ایشان بیان می کنند:
« تحلیل نهایی علت و معلول به این مطلب بر می گردد که علت حقیقتی ذاتی جز علیّت ندارد و معلول حقیقی نیز واقعیتی جز معلولیّت ندارد . همین مطلب را می توان از راه دیگر اثبات نمود و حد وسط را بساطت علت و معلول قرار داد . یعنی اگر بسیط محض، علت یا معلول واقع شد، ذاتی جز علیّت و یا معلولیّت نخواهد داشت .
علت نخست واجب الوجود بالذات و و اجب بالذات در تمام جهاتی ذاتی واجب است، یعنی هر کمالی را که در مقام ذات داراست به نحو ضرورت ازلی واجد می باشد و چون واجب بالذات دارای کمال علیّت است، پس علیت او برای او به نحو ضرورت ازلی ثابت است، قهراً باید علیت او کافه و تامه باشد، نه ناقصه و گرنه تتمیم آن به نحو امکان است . پس خود به نحو ضرورت ازلی نیست، بنابراین واجب بالذات از لحاظ علیّت تام نیز دارای ضرورت ازلی می باشد و چون بسیط الحقیقه است هرچه را که واجد است به تمام ذات بسیط عین او خواهد بود، بنابراین علیّت کافی و تمام، تمام ذات واجب و متن هویّت او می باشد، یعنی ذات اوعین علیّت کافی و تام است چه این که عین حیات، علم، قدرت و سایر کمال های ذاتی است … ».
ودر مورد تحلیل معلول به نحوی که معلولیّت عین ذات آن باشد می فرماید:
« تحلیل معلولیّت بحته ما سوای خداوند از راه بساطت آن به این شرح است، گرچه امکان فقری نشانه آن است که هر وجودی غیر ازواجب چیزی جز ربط محض نیست و راهی که صدرالمتألّهین پیموده است در فصل کنونی ( فصول پایان بحث علیّت ) تام می باشد، لیکن از راه بساطت معلول نیز می توان ثابت کرد که او چیزی جز معلولیت نخواهد بود، زیرا معلول یا مرکب است یا بسیط، اگر بسیط بود، مجعول بود نه خارج از اوست و نه جز او بلکه عین او می باشد . اما خارج از شی بسیط هرگز ارتباطی به آن بسیط مجعول مفروض ندارد و اما جزء دانستن با بساطت مفروض تناسب ندارد، زیرا موجود بسیط منزّه از جزء می باشد .، پس موجود بسیط اگر معلول بود، تمام ذات او عین مجعولیّت و معلولیّت خواهد بود و اگر معلول مرکب بود، حتماً دارای بسائط می باشد و به آنها منحل می گردد، زیرا مرکب را بسائط تشکیل می دهد و اگر بسیط موجود نباشد، هرگز مرکب پدید نمی آید، چه این که اگر واحد موجودنباشد، هرگز کثیر یافت نمی شود و چون هر بسیطی عین معلولیّت می باشد، در نتیجه حقیقت مرکب چیزی جز معلولیت محض نخواهد بود، زیرا واقعیت مرکب چیزی غیر از بسائط نمی باشد^[۲۶۶]».
بنابراین اگر معلول چیزی جز معلولیّت وفقر نباشد، شأنیت ووجود مستقل نخواهد داشت وتنها وجود مستقل –بلکه تنها وجود-وجود علت خواهد بود.

۳-۱-۲-۵ صرف الوجود بودن واجب تعالی :

در بین شارحین حکمت متعالیه نیز افرادی بوده اند که درصدد اثبات وحدت شخصی از طریق ( صرف الوجود بودن واجب تعالی) برآمده اند از این دلیل برخی بنفسه و مستقل وحدت واجب را به اثبات رسانده و برخی واسطه ای را به عنوان حدو وسط برای تمام شدن این استدلال قرار داده اند، که به توضیح آن ها می پردازیم :
مقصود از صرف الوجود بودن ذات باری تعالی این است که حقیقت وی، بنابر اصالت وجود، وجود محض بوده و دارای ماهیت نباشد، چرا که اگر واجب را ذاماهیت فرض کنیم نه اقتضای وحدت دارد و نه اقتضای کثرت واین لا اقتضایی، با واجب الوجود بودن سازگاری ندارد، بنابراین، این وجود صرفی که متن واقعیت را پر کرده و احد است نه کثیر، که کثرت از لوازم ماهیت می باشد .

ساعات آفتابی (ساعت)

۹/۲۴۹

۱/۱۷۷

۸/۱۳۲

۹/۱۸۴

۲/۱۹۶

۸/۱۷۴

۰/۲۲۶

۳/۱۶۵

۴/۲۸۶

۶/۳۶۰

۹/۳۳۳

۵/۳۱۵

۳-۲- خصوصیات طرح آزمایشی و عملیات زراعی
این آزمایش به صورت فاکتوریل و در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا گردید. فاکتورهای آزمایش شامل سایهاندازی در مراحل مختلف رشد (مرحله رویشی، مرحله زایشی وکل دوره) و مقادیر سایهاندازی (بدون سایهاندازی، ۲۵، ۵۰، ۷۵ و ۱۰۰ درصد) بود.
۳-۳- مراحل اجرای آزمایش
مراحل اجرای آزمایش به ترتیب شامل آماده سازی زمین، کشت، اعمال سایهاندازی، کنترل علفهای هرز و آفات و نهایتاً برداشت بود.
۳-۳-۱- آماده سازی زمین
مزرعه انتخابی برای اجرای آزمایش در تاریخ ۱۲/۰۸/۱۳۹۱ با بهره گرفتن از گاوآهن برگرداندار شخم زده شد و پس از آن شیارهایی با فاصله ۲۵ سانتیمتر جهت کشت ایجاد گردید، سپس مزرعه بلوکبندی و کرتبندی شد.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۳-۳-۲- کاشت
در این تحقیق از نخود رقم ILC482 استفاده شد.کشت پاییزه نخود در تاریخ ۱۲ آبان ماه ۱۳۹۱ صورت گرفت. طول هر کرت ۵/۲ متر و عرض آنها ۲ متر بود.کشت بذور به صورت ردیفی با فاصله بین ردیف ۲۵ سانتیمتر و روی ردیف ۱۰ سانتیمتر ( تراکم ۴۰ بوته در متر مربع) با عمق کشت ۵-۴ سانتیمتر صورت گرفت.
۳-۳-۳- اعمال سایهاندازی
سایهاندازی توسط تسمهی بستهبندی با عرض ۱ سانتیمتر و نصب آنها به نسبتهای ۲۵، ۵۰ و ۷۵ درصد بر چهار چوبهای چوبی و سپس قرار دادن این چهار چوبها بر روی هر کرت انجام شد. برای تیمار ۱۰۰ درصد سایهاندازی از بنر و نصب آن بر همان چهار چوبها استفاده شد. برای اندازه گیری میزان نور موجود در زیر سایهانداز از دستگاه Sun Scan (مدل SS1-UM-2.0 ساخت شرکت Delta-T Devices انگلستان) با فاصله زمانی هر ۱۴ روز یک بار و یک ساعت قبل از بعدازظهر خورشیدی (حدود ساعت ۱۳-۱۲) استفاده شد.
جدول ۳-۳- میزان نفوذ نور در زیر سایهانداز در طول دوره رشد گیاه نخود (میکرومول بر مترمربع بر ثانیه) با بهره گرفتن از دستگاه سان اسکن

شدت
سایهاندازی

تاریخهای اندازه گیری

۲۲/۱۲/۱۳۹۱

۰۵/۰۱/۱۳۹۲

۱۸/۰۱/۱۳۹۲

۳۱/۰۱/۱۳۹۲

۱۴/۰۲/۱۳۹۲

۲۷/۰۲/۱۳۹۲

۱۰/۰۳/۱۳۹۲

۱۰۰ درصد

۶/۱۲۹

۶/۷۲

۸/۶۱

۷/۱۵۵

۱/۱۴۹

۲-۳-۵ پیامدهای مثبت اشتغال بانوان
موارد زیر را می‌توان از پیامدهای مثبت اشتغال بانوان برشمرد.
۱- کاهش نرخ رشد جمعیت به لحاظ آگاهی‌های فردی و اجتماعی زنان و محدود شدن تعداد افراد خانواده که منجر به افزایش سطح خدمات آموزشی، اقتصادی و تربیتی خانواده به فرزندان خواهد شد.
۲- افزایش آگاهی و بینش اجتماعی و نهایتاً ایجاد روحیه اعتماد به نفس و استقلال فکری و روحی در زنان.
۳- شکوفایی استعداد و ابراز وجود به صورت مثبت، داشتن خود پنداری مثبت، رشد و پرورش شخصیت و رفع نیازهای روانی.
۴- کمک به جبران بخشی از هزینه‌های زندگی و تأثیر آن بر ارتقاء سطح بهداشت، آموزش و… خانواده و استحکام یافتن خانواده از طریق تأمین نیازهای ضروری.
۵- تقویت روحیه مقاومت و اتکاء به خود در بین بچّه‌ها و آماده سازی آن‌ها برای جامعه و زندگی آینده‌ی خودشان.

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

۶- ارتقاء پایگاه حقوقی و حفظ منزلت زن به نحو قابل توجه.
۷- ارتقاء و آگاهی نسبت به مسایل و مشکلات اجتماعی، فرهنگی و سیاسی جامعه و ایجاد روحیه مشارکت جدی در رفع آن‌ها در سطح خانواده و اجتماع.
۸- آشنایی بیشتر با روش‌های ارتقاء بهره وری از امکانات مادی و معنوی خانواده و جامعه و نیز تلاش در جهت افزایش بهره وری.
۹- توانمند شدن زنان در کمک به حل مشکلات آموزشی، اخلاقی و تربیت فرزندان.
۱۰- ارتقاء توان مدیریت و ایجاد زمینه جهت اعمال آن در خانواده در تصمیم گیری‌های اساسی خانواده.
۱۱- کمک به رشد و توسعه فرهنگی – اجتماعی کشور از طریق تخصص و مهارت‌های بانوان.
۱۲- استفاده از اوقات فراغت و جلوگیری از آسیب پذیری اجتماعی.
۱۳- تأمین اجتماعی زنان در مواقع بروز بحران‌های مختلف درسنین پیری، بیماری و از کار افتادگی (لطیف‌پور، ‌۱۳۸۸: ۱۰۱).
۲-۳-۶- پیامدهای منفی اشتغال بانوان
از جمله پیامدهای منفی اشتغال بانوان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
۱- تحمیلی طاقت فرسا بر زنان: به نظر می‌رسد پذیرش اشتغال برای زنان به معنای زیر بار مسئولیتی مضاعف رفتن و قبول نقش‌های متعدد و احیاناً متعارض است؛ زیرا زنان بنابر تعهد عاطفی و اخلاقی خودشان، هیچ گاه از زیر بار مسئولیت‌های همسری و مادری شانه خالی نمی کنند، لذا اشتغال برای آنان تحمیلی فوق طاقت است و می‌تواند اضطراب، فشار روانی و… را به دنبال داشته باشد. برخی از جامعه شناسان تصریح می‌کنند که اشتغال مادران در خارج از منزل بر مسئولیت آنان به طور ناعادلانه افزوده است (روان شناسی رشد با نگرش به منابع اسلامی ، ج ۲ ، ص ۸۶۳).
۲- سست شدن کانون خانواده: رابطه اشتغال زنان و طلاق از مباحثی است که باید بیشتر مورد دقت قرار گیرد. در بررسی عوامل زمینه ساز جدایی و گسیختن خانواده، به سستی و سردی روابط عاطفی از مدت‌ها قبل از طلاق بر می‌خوریم، افزون بر این، خستگی ناشی از کار و پیامدهای آن مزید برعلت می‌شود و به صورت تدریجی خانه‌ای که قبلاً آرامشگاه و محل تأمین نیازهای متقابل زن و شوهر بود، اکنون مبدل به استراحتگاه دو کارمند می‌شود که ساعت هایی را صرفاً برای آماده شدن کار فردا در زیر یک سقف و چه بسا در دو اتاق جداگانه به سر می‌برند و بالاخره جدایی روانی، طلاق و جدایی فیزیکی را به دنبال دارد.
۳- تأثیر اشتغال زنان بر بیکاری مردان وتأخیر در ازدواج آنها: تأخیر در ازدواج و بیکاری دو مشکل عمده فرهنگی و اجتماعی کنونی ماست. این دو مشکل، علل و عوامل متعددی دارد، یکی از عوامل مؤثر در ایجاد این دو مشکل، اشتغال زنان می‌باشد، زیرا با اختصاص یک فرصت شغلی توسط یک زن، طبیعتاً یک مرد از بدست آوردن یک فرصت شغلی بازمی ماند ( البته شغل هایی که خاص زنان نباشد مثل مامایی و… ) و مرد بیکار امکان ازدواج برایش فراهم نمی شود و از طرف دیگر توقعات زنان شاغل زیاد می‌شود و اکثریت قریب به اتفاق آنان حاضر به ازدواج با مردان بیکار نیستند. پیامد آن، معضلات، مفاسد و مشکلات فراوان فرهنگی و اجتماعی است که دامنگیر جامعه و به خصوص جامعه‌ی زنان می‌شود زیرا آثار منفی روحی و روانی تأخیر در ازدواج بیشتر متوجه زنان و دختران است تا مردان و پسران. بنابراین اگر اینگونه فرصتهای شغلی به مردان اختصاص داده شود هم مشکل بیکاری مردان که خود را مسئول تأمین هزینه زندگی می‌دانند و هم مشکل ازدواج جوانان تا حدود زیادی حل می‌شود (روان شناسی رشد با نگرش به منابع اسلامی ، ج ۲، ص۸۶۴).
۴- مشاغل تمام وقت و طولانی، فرصت ارتباط با اعضای خانواده را کاهش داده و در سنین کودکی که فرزندان نیازمند ارتباط‌های کلامی و حسی می‌باشند باعث بروز محرومیت‌های عاطفی و سوء تغذیه روانی می‌گردند، مگر آنکه این نقیصه را از طریق سازمانهای مکمل، نظیر مهدکودک‌های نزدیک به محل کار یا از طریق بستگان نزدیک نظیر مادربزرگ‌ها بتوان جبران نمود. ( این گونه نگهداری هم مشکلات خاص خود را در بر خواهد داشت).
۵- گسترش اختلافات خانوادگی در صورت فقدان هماهنگی لازم بین زن و مرد و ایجاد عدم تعادل میان نوع شغل و مسئولیت‌های مادری و همسری.
۶- خستگی جسمی و روحی زنان شاغل به واسطه تلاش مضاعف آنان برای برآورده کردن انتظارات خانوادگی و اجتماعی (جزنی، ۱۳۸۰).
۷- موضع گیری و حساس شدن زوجین نسبت به یکدیگر در منزل به علت فروخوردن خشم ناشی از تبعات کار بیرون از منزل وکاهش توان و ظرفیت جسمی و روحی آنان.
۸- عدم درک متقابل زن و مرد نسبت به حدود وظایف و مسئولیت‌های یکدیگر و فقدان سازمان‌های زیر بنایی و مکمل که بتواند جانیشن مادر شوند.
۹- کم ارزش قائل شدن برای نقش خطیر خانه داری و تربیت فرزندان و عدم توانایی زن درآن‌جام توأمان کار بیرون و داخل خانه.
این موارد از جمله پیامدهای منفی اشتغال بانوان هستند که باید با برنامه ریزی دقیق از بروز عوارض ناشی از آن‌ها جلوگیری کرد (جزنی، ۱۳۸۰).
۲-۴- تعارض شغلی – خانوادگی اشتغال زنان
کار و خانواده دو نهاد اجتماعی مهم برای فرد و جامعه اند و نخستین لازمه‌ی حفظ نظم و ثبات اجتماعی و سلامت فرد، عملکرد موزون و کار آمد این دو نهاد است. این امر در جامعه‌ی امروزی که امکان گسترش نقش‌های متفاوت اجتماعی برای هر یک از اعضای جامعه به نسبت فراهم است واقعیتی اجتناب ناپذیراست. اما گاهی وقت نقش‌ها به علت عدم ایفای هم زمان توسط کنشگر دچار تعارض می‌شوند که پیامدهای منفی به دنبال خواهد داشت.
تعارض نقش در جائی که شخص ملزم به آن‌جام نقش‌های اجتماعی متعدد، و رفتارهای ناهماهنگ است اتفاق می‌افتد. هنگامی که دیگران ادراک یا توقعات مختلف از نقش یک شخص دارند، آن شخص به سوی تعارض نقش کشیده می‌شود، زیرا دشوار است که به یک دسته از چشم داشت‌ها پاسخ گفت بی آنکه دسته‌ی دیگر را مد نظر قرار نداد نگاهی به این تعاریف معلوم می‌کند که نقش ها، هیچگاه فی نفسه و به طور مطلق، جدای از کنشگرانی که آنها را ایفا می‌کنند با هم تعارضی ندارند،… اما اغلب تعارض بین نقش‌ها زمانی رخ می‌دهد که کنشگر در موقیعتی است که قادر نیست به صورت هم زمان دو نقش را ایفا کند، به زبان ساده تر چون کنشگر درمی یابد که ایفای وظایف وتکالیف ناشی از پاسخ به توقعات یک نقش با نقش دیگر، تزاحم و تخالف دارد او بی آنکه پاسخ به انتظار یک نقش معین را فرو گذارد یا نسبت به آن تساهل ورزد، قادر به ایفای وظایف خود در نقش دیگر نیست، دچار تعارض می‌شود، زیرا می‌بایست میان این دو نقش دست به انتخاب زد، حال آنکه از او انتظار می‌رود به هر دو نقش پاسخ بگوید. تعارض نقش‌های شغلی و خانوادگی نوع ویژه‌ای از تعارض بین نقش‌هاست که فرد را به طور هم زمان با تقاضاهای متفاوت ناسازگار ناشی از مسئولیت‌های کاری و مسئولیت‌های خانوادگی درگیر می‌سازد (خالد، ۱۳۸۵ش ، ص ۱۵، به نقل از مجله (Davis,bid, p451)).
۲-۵- مشاغلی که حضور زنان در آن، مفید تر است
قبل از واردشدن به موضوع مشاغل لازم و ضروری برای زنان دو سؤال مطرح می‌شود:
۱-آیا آفرینش و طبعیت جسمی و روانی زن برای کار بیرون از خانه سازگاری دارد؟
۲- آیا زن باید درصنعت ،کشاورزی، تجارت و امورخدماتی حضوری فعال داشته باشد؟
روشن است که مهمترین وظیفه‌ی زن ایفای نقش مادری و تربیت فرزندان و تدبیر امور منزل است. کاری که از ازل برای وجود و بقای جامعه، امری ضروری و حیاتی بوده است. بنابراین بهتر است اشتغال زن متناسب با شئونات زنانه طراحی گردد، به گونه‌ای که به روح و جسم او آسیب نرسد ،البته این حرف به معنای دور کردن زن از اجتماع نیست چون در آن صورت دیگر نباید به ایجاد تسهیلات برای اشتغال زنان بیندیشیم، اگر آنگونه که اسلام مقدر کرده است، یک مرد در محیط خانه، با زن معاشرت به « معروف» داشته باشد و جامعه‌ی اسلامی و قوانین حقوقی، شغل خانگی زن را نه تنها از لحاظ معنوی، بلکه از جنبه‌ی مادی به رسمیت بشناسد بسیاری از زنان شاغل ترجیح می‌دهند در محیط خانه کار کنند و از کار کردن در بیرون از منزل صرف نظر نمایند. برخی معتقدند مشاغل زنان به دلیل مسئولیت‌های ناشی از وظایف خانوادگی که به لحاظ تقسیم جنسیتی کار، وظیفه اصلی و اولیه زنان بشمار می‌رود، نوعاً محدود و منحصر به شغل هایی است که حداکثر تطابق وکمترین تعارض را با وظایف آنها به عنوان همسر و مادر داشته باشد. در واقع، این امر به صورت یک باور فرهنگی، این انتظار را در عموم اعضاء جامعه و از جمله زنان برمی انگیزد که «زنان به سوی مشاغلی گرایش پیدا کنند که بتواند انتظار جامعه را به عنوان یک زن خانه دار در عین کسب درآمد برای خانواده برآورده نماید، بدین ترتیب فضای فرهنگی جامعه در مورد اشتغال زنان، مهم ترین وظیفه زن را خانه داری [و تربیت فرزند] می‌داند. انتظار دارد که در صورت عدم تمایل شوهر، زن کارش را رها کند. انتخاب شغل نیز با هدف اصلی کمک به اقتصاد خانواده صورت می‌گیرد و شغل‌های پسندیده برای زنان به ترتیب اهمیت معلمی و پزشکی است.( خالد ، خانواده ، کار- جنسیت – ، ۱۳۸۵ش ، صص ۲۱۶و۲۱۵).
در نظام ارزشی اسلام، ارزش مطلق، اطاعت و بندگی خدا است، لذا اگر زن در راه اطاعت خدا و برای کسب رضایت الهی آن‌جام وظیفه نماید بالاترین ارزش‌ها نصیب وی خواهد شد و به کمال خواهد رسید. آیت اله جواد آملی می‌فرماید: « قضاوت ومرجعیت منصب است نه کمال، وخداوند کارهای اجرائی را متناسب با ساختار وجودی انسان تقسیم کرده است. حتی نبوت و رسالت کارهای اجرائی است… اما شغل‌ها و مناصب و فعالیت‌های اجتماعی، که به هیج وجه نمی تواند نمایانگر کمال باشند، برحسب ساختار بدن و شرایط و نیاز تقسیم می‌شود. (جوادی آملی ، زن در آینه جلال وجمال ، ۱۳۸۷ش، ص ۳۲۳).
علامه طباطبائی (ره) این مطلب را چنین تبیین فرموده اند: « اسلام محرومیت زنان را از بعض مناصب مهمل نگذاشته، وآن را جبران کرده است و مزایا و فضایلی به آن‌ها داده که در آن افتخاراتی حقیقی هست، خدایی که ارزش هر یک از فضایل را آن طور که هست می‌شناسد، و برای سلوک هر انسانی مسلکی را معین نموده و او را به پیمودن آن مسلک تشویق نموده ،و برای پیمودن خطی که برایش ترسیم کرده بها و ارزشی معین کرده ،و در نتیجه هیچ خطی برخط دیگری برتری ندارد، و فضیلت آن مردی که در معرکه قتال حاضر می‌شود و با کمال سخاوت خون خود را ایثار می‌کند، از فضیلت زنی که وظیفه شوهرداریش را آن‌جام می‌دهد برتر نیست [همان گونه که پیامبر اکرم (ص) فرمود: جهادُ الْمَرْئهَ حُسْنُ التَّبَعُّلْ ] (حر العاملی ، وسائل الشیعه ۱۴۰۹ق ، ج ۱۴ ، ص ۱۶۲)و نیز آن مرد حاکمی که سرپرستی جامعه را برعهده گرفته، و چرخ جامعه را می‌چرخاند، وآن مردی که بر مسند قضا تکیه زده، هیچ برتری نسبت به زنی که کودکش را تر و خشک می‌کند ندارد.چون این منصب‌ها زمانی ارزش پیدا می‌کند و زمانی اثر خود را می‌بخشد و وقتی تعبد به آن برای صاحبش صحیح و مشروع می‌گردد، که صاحبش در پذیرفتن آن نوعی ایثارکرده باشد، و به خاطر رضای خدا این بار سنگین را به دوش بکشد و اگر به زن بگویند تو باید در خانه بمانی و نسل را تربیت کنی، او نیز به خاطر خدا قبول کند ،هیچ تناقضی هم در این دو قسم حکم نمی بیند.( طباطبائی ، تفسیر المیزان ، ج۴ ، صص ۵۵۵ تا ۵۵۸ با تلخیص).
در این قسمت به تعدادی از مشاغلی که با طبیعت روحی و جسمی زنان سازگاری دارد و در واقع ادامه‌ی نقش‌های سنتی آن هاست اشاره می‌کنیم:
۱- آموزش و تعلیم: در هیچ آیینی به اندازه دین مقدس اسلام بر فضیلت علم اندوزی و آموزش آن تأکید نگردیده است. یکی از اهداف رسالت پیامبر اعظم(ص) تعلیم علم و حکمت بود(… وَ یُعَلّمَهُمُ الْکتابَ والحکمَه…).( جمعه ، آیه ۲). احادیث مهم ومشهوری از رسول اکرم(ص) در این زمینه به ما رسیده که برای نمونه به چند مورد اشاره می‌کنیم: « اِنّی بُعِثتُ مُعَلَّماً » (به درستی که من معلم برانگیخته شده ام). آن حضرت تعلیم و تعلم را به هیچ مکانی محدود نکرده است همانگونه که فرمود: « طَلَبُ الْعِلْم وَ لَوْ بِالصّین » ( به دنبال علم بروید حتی اگر در چین باشد) همچنین طلب علم را محدود به زمان خاصی نکردند همچنان که فرمودند: : « طَلَبُ الْعِلْم مِنَ الْمَهْد اِلَی اللَحْد» ( از گهوار تا گور به دنبال علم اندوزی باشید) یعنی از زمان تولد تا مرگ از آموختن علم دست برندارید، وهمچنین طلب علم را محدود به جنسیت خاصی نکردند همانطور که فرمودند: « طَلَبُ الْعِلْم فَریضَهٌ علی کلَّ مُسلمٍ و مُسلِمه » (مجلسی ، بحار الانوار ، ۱۳۷۴ ش ، ج ۱، ص۱۷۷ )دانش اندوزی بر هر مرد و زن مسلمان واجب است. بنابراین تعلیم و تعلم در هر شرایطی و در تمام موضوعاتی که برای کمال انسانی و جامعه اسلامی لازم و ضروری باشد بر همه‌ی مسلمانان اعم از زن و مرد واجب است.
۲- بهداشت و درمان: ضرورت و لزوم حضور زنان در این بخش بیشتر از دیگر بخش‌ها احساس می‌شود، زیرا اهمیت و نیازمندی و حساسیت این بخش بیشتر است چون پزشکی زنان ابعاد بسیار گسترده‌ای دارد و در بعضی موارد مستلزم تماس زن با مرد نامحرم است که در چنین مواردی وجود پزشک، پرستار یا مامای زن لازم و ضروری است. با توجه به اینکه همه احکام و مسایل فقهی ما براساس جلب مصلحت و دفع مفسده است ،اگر در چنین رشته هایی شرایط را برای تحصیل زنان و دختران فراهم ننماییم در بسیاری از موارد دچار مشکل خواهیم شد. با توجه به اینکه نیازهای اصلی انسان روز به روز گسترده تر و پیچیده تر می‌گردد لذا در هر زمانی باید با توجه به مقتضیات زمان به این نیازها پاسخ داد.
۳– بخش خدمات: سومین بخشی که لازم است زنان حضور داشته باشند بخش خدمات است. این بخش اهمیتش کمتر از بخش‌های دیگر نیست. مانند: دفاتر اداری ویژه زنان، ورزش که بسیار برای سلامتی زنان لازم است، مکان‌های تفریحی و رستوان‌های ویژه زنان، فروشگاه‌های وسایل آرایشی بانوان، خیاطی، آرایشگری، عکاسی و فیلم برداری ویژه زنان، تاکسی ویژه بانوان و ده‌ها خدمات دیگر. برای توجه به ضرورت کار زنان در این بخش و از باب مثال مطرح می‌کنیم که: آیا صحیح است که زنان ما لوازم آرایشی و بهداشتی و لباس زیر خود را ازمردان نامحرم تهیه کنند؟ عکس‌ها و فیلم‌های زنان را مردان نامحرم ظاهر کنند ؟ یا چون امکانات لازم توسط زنان در بخش‌های متخلف ارائه نمی شود خود را از استفاده بسیاری از امکانات محروم نمایند ؟ از باب رعایت حریم عفاف که از لوازم دین ماست باید نسبت به پاسخگویی به این سؤالات خود را مسئول بدانیم(جزنی، بررسی موانع و مشکلات موجود در اشتغال زنان در بخش‌های دولتی، تهران، معاونت پژوهشی دانشگاه شهید بهشتی، ۱۳۸۰).
لذا حمایت دولت در فرهنگ سازی این امر و ایجاد امکانات رفاهی ویژه بانوان،‌ضروری و لازم است تا از آسیب پذیری زنانی که در این بخش‌ها آن‌جام وظیفه می‌کنند جلوگیری به عمل آید.
فصل سوم:
مبانی فقهی اشتغال زنان
۳- مبانی فقهی مشروعیت اشتغال زنان
۳-۱- قرآن کریم و اشتغال زنان
با بررسی آیات قرآن کریم متوجه این مطلب می‌شویم که قرآن کریم به طور مستقیم و بی‌واسطه به طرح مسئله اشتغال زنان و مردان نپرداخته است. یعنی هیچ دلیل ایجابی مبنی بر اشتغال و فعالیت اقتصادی برای مردان و منع زنان از اشتغال در قرآن وجود ندارد ولی با توجه به برخی از آیات می توان اباحه کار و فعالیت زنان را به دست آورد.