۲-۸-۲ بررسی عوامل ایجاد انگیزه

برای ایجاد انگیزه در کارکنان ابتدا باید عوامل آن را مورد شناسایی قرار داد تا بتوان از آن ها استفاده مناسبی نمود. در یک تحقیقی که در این رابطه انجام شده، عوامل گوناگونی مانند امنیت شغلی، دستمزد بالا، علاقه به کار، رشد و ترفیع در سازمان، شرایط کاری مناسب و غیره مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که علاقه به کار مهمترین عامل ایجاد انگیزه در کارکنان بوده و حتی بالاتر از عواملی مانند دستمزد بالا، امنیت شغلی و غیره قرار می‌گیرد. ‌بنابرین‏ پرواضح است که هر عاملی که باعث ایجاد و تقویت این امر (یعنی علاقه به کار) شود انگیزه کارکنان را تقویت خواهد کرد ( مقدسی، ۲۰۰۷). از دیگر پارامترهای مربوط به روانشناسی انسان که می توان در این ارتباط از آن ها استفاده بهینه نمود عبارتند از تمایل به صلاحیت داشتن، میل به موفقیت، میل به مورد وثوق بودن، تمایل به مختار بودن و … . با عنایت به مطالب مطرح شده، در این جا به ده مورد راهکار عملی برای ایجاد و تقویت انگیزه در کارکنان که مبتنی بر بنیانهای علمی است اشاره می شود.

راهکارهای عملی برای ایجاد انگیزه در کارکنان

۱- ایجاد انگیزه در خود: ابتدا باید انگیزه را در خود ایجاد کرد! کارفرمایی که خود با بی انگیزگی و دلسردی در محل کار حاضر شده و وظایفش را به درستی انجام نمی دهد نمی تواند از کارمندانش انتظار بهتری داشته باشد. برای مثال حضور به موقع و حتی پیش از دیگران در محل کار بسیار حایز اهمیت است چرا که کمتر چیزی برای کارکنان دلسردکننده تر از آن است که مدیرشان را پس از خود در محل کار حاضر ببینند. علاوه بر این نوع رفتار و حتی حرکات کارفرما در انجام کارها و چگونگی ابراز علاقه عملی وی در انجام وظایفش تاثیر غیرقابل انکاری بر انگیزه پرسنل می‌گذارد. ‌بنابرین‏، مدیر باید با رفتار و عمل، میزان علاقه و توجه خود به مؤسسه‌ و اهداف آن را نشان دهد. به عنوان یک قاعده کلی، به همان میزان که از دیگران انتظار داریم که وظیفه خود را به شایستگی انجام دهند از خودمان نیز باید متوقع باشیم ( مقدسی، ۲۰۰۷).

۲- اعطای اختیارات لازم در حیطه کاری: اعطای اختیارات کافی به کارکنان در محدوده وظایف کاریشان، حس صلاحیت داشتن و اعتماد به نفس در آن ها را تقویت کرده و انگیزه کاریشان را بالا می‌برد. برعکس، نیاز به کسب اجازه برای تصمیمات معمول و روزمره به شدت احساس سرخوردگی و بی کفایتی در آنان ایجاد می‌کند. ‌به این ترتیب، تبدیل از یک انجام دهنده صرف به یک تصمیم گیرنده متفکر می‌تواند علاقه کارکنان را بسیار بالا برد. البته اعطای اختیارات کامل و بدون محدودیت به کارکنان (مثلا در زمینه تعیین قیمت‌ها)، یکی از سخت ترین چالشهایی است که کارفرمایان با آن روبرو می‌باشند. ولی به هر حال یک تصمیم متعادل و منطقی در این مسئله می‌تواند بسیار راهگشا باشد.

۳- انعطاف پذیری در نحوه تنظیم برنامه های کاری: انعطاف نشان دادن در تنظیم برخی از برنامه های کاری و پذیرا شدن شرایط خاصی مانند گرفتاریهای شخصی پرسنل، نقش مهمی در ایجاد اعتماد متقابل و افزایش وفاداری و تعهد حرفه ای در کارکنان ایفا می‌کند. ‌به این ترتیب کارکنان متوجه خواهند شد که تکیه اصلی شما بر انجام کار است نه بر زمان حضور آن ها در محل کار.

۴- امکان مشارکت پرسنل در کارهای مختلف مؤسسه‌: با مشارکت دادن کارکنان در کارهای مختلف مؤسسه‌ که مرتبط با وظیفه اصلی آن ها نیست می توان قابلیت‌های آنان را در زمینه‌های دیگر مورد ارزیابی قرار داد و چه بسا آن ها بتوانند وظیفه جدید را با توانایی بالاتری انجام دهند. ‌بنابرین‏ هم برای کارکنان رضایت بیشتری را همراه خواهد داشت و هم ‌مسئولیت‌ها بهینه تر تقسیم بندی می شود.

۵- درنظر گرفتن امر آموزش کارکنان: مسئله آموزش کارکنان در حین کار و یادگیری مهارت‌های کاری می‌تواند هم در ارتقای سطح عملکرد کارکنان و هم در بالا رفتن سطح اعتماد به نفس مؤثر باشد. باید توجه داشت که اگرچه آموزش ممکن است هزینه هایی نیز به همراه داشته باشد اما تاثیر آن بر کیفیت کار و بهبود انگیزه کارکنان غیر قابل انکار است.

۶- اعمال روش های ابتکاری برای پاداشها: با به خرج دادن ابتکار در نحوه اعطای پاداشها می توان از هزینه ای که برای این امر اختصاص می‌یابد حداکثر استفاده بهینه را نمود. باید توجه داشت که پاداشهایی که با زمانبندی مشخص و در مواقع معینی اعطا می‌شوند دیگر برای کارکنان جنبه پاداش نداشته و از نظر آنان به عنوان حق و حقوقشان تلقی می‌گردد. به عنوان مثال پاداشها می‌تواند پس از موفقیت‌های کاری یا گذراندن موفقیت آمیز دوره های آموزشی اعطا شود تا تاثیر مثبت انجام دادن درست کار برای آن ها مشخص شود. اختصاص بخشی از مبالغ پاداشها برای فرزندان کارکنان (مثلا برای آموزش آن ها) این تصور را برای کارکنانتان ایجاد می‌کند که شما برای خانواده هایشان ارزش قایلید و در پی آن، انگیزه و تعهد کاری آن ها را افزایش خواهید داد.

۷- انعطاف پذیری درمورد اشتباهات: باید همواره این نکته را در نظر داشت که وقوع اشتباه از هرکسی محتمل است و نوع برخورد کارفرما با اشتباهات کارکنان و نادیده گرفتن برخی از آن ها تاثیر روحی و روانی انکارناپذیری داشته و حتی می‌تواند از اشتباهات و خطاهای آینده نیز پیشگیری کند.

۸- ایجاد ارتباطات آزاد در محل کار: ایجاد ارتباطات آزاد در محل کار و امکان گفتگوی مستقیم کارکنان با مدیرشان اهمیت زیادی دارد. ‌به این ترتیب اولا کارکنان احساس بهتری از موقعیت کاری خود داشته و ثانیاً مدیر می‌تواند مستقیما از نقطه نظرات کارکنان خود در بهبود انجام کارها بهره گیرد. در واقع عدم وجود ارتباط مستقیم و بی واسطه میان کارکنان و کارفرما ممکن است ناشی از ترس پرسنل و یا غرور بیجای مدیر باشد که در هر دو حالت نابجا است.

۹- رعایت عدالت و انصاف در برخورد با کارکنان: کارفرما باید در رعایت این مورد نهایت دقت خود را مبذول دارد. اگر کارمندی احساس کند که به کوشش‌های وی ارج داده نشده و میان او و کارمند دیگری که به وظیفه اش درست عمل نمی کند تفاوتی قایل نمی شوند، انگیزه کاریش را تا حد زیادی از دست خواهد داد.

1. 1. اگر سهام‌داران شرکتی عادت به دریافت سود سهام داشته باشند مشکل است به یکباره سود سهام را متوقف نمود.

   

1. 1. افزایش تورم باعث می شود که سود فعلی از دریافت آتی ارزشمندتر باشد.

1. 1. عدم پرداخت سود ممکن است باعث تبلیغات تهاجمی رقبا علیه شرکت شود.

1. 1. برخی از مقررات قانون تجارت و مالیات های مستقیم شرکت ها را از انباشتن غیرضروری و بیش از حد سود تقسیم نشده منع می کند.

1. سهام‌داران از طریق دریافت سود یا حتی انتظار دریافت سود است که بازده سرمایه شان را به دست می آورند یا شانس این را پیدا می‌کنند که سهام خود را به قیمت بالاتری بفروشند.

سهام‌داران نیز سود تقسیم شده را بر منفعت سرمایه ترجیح می‌دهند. عوامل متعددی وجود دارد که سهام‌داران سود تقسیم شده را ترجیح می‌دهند که ۳ دلیل عمده آن در زیر بیان می شود:

1. 1. کاهش عدم اطمینان- قول دادن منفعت سرمایه در آینده یا توزیع سود در آینده دارای عدم اطمینان بیشتری از توزیع سود در زمان حال می‌باشد.

1. 1. سود تقسیمی نشان دهنده قدرت شرکت است- اعلام و پرداخت سود نقدی بیانگر اطلاعاتی است مبنی بر اینکه شرکت به طور معقولی قوی و با پشتوانه است. به عبارت دیگر سود سهام دارای محتوای اطلاعاتی است.

1. 1. نیاز برای درآمد جاری شان- تعدادی از سهام‌داران درآمد سرمایه گذاری خود را برای پرداخت هزینه های جاری خود نیاز دارند. این سرمایه گذاران شاید مایل به پرداخت سهام خود برای کسب سود نباشند. سود تقسیم شده نشان دهنده درآمد جاری برای اینگونه سرمایه گذاران است بدون اینکه تأثیری بر اصول سرمایه گذاری یا سرمایه شان داشته باشد.

۲-۵- اهمیت تقسیم سود

سود تقسیمی از دو جنبه حائز اهمیت است:

اول به دلیل خاصیت علامت دهی اش و دوم به دلیل مفاهیم نقدینگی و مالیاتی که برای سهام‌داران به همراه دارد. مرتون میلر و فرانکو مودیلیانی علی‌رغم آگاهی نسبت به هر دو جنبه بیشتر به بحث روی جنبه دوم آن پرداخته­اند.

(لینتر^[۴] ۱۹۵۶،۹۹) خاصیت علامت دهی سود تقسیمی را به وسیله ارتباط بین سود تقسیمی و درآمد تشریح کرد و به علاوه مشاهده نمود مدیرانی که اطلاعات خاصی درباره درآمد آتی شرکت دارند، تمایلی به قطع و کاهش سود تقسیمی ندارند. او ‌به این نتیجه رسید که تغییرات سود تقسیمی، اطلاعاتی را در خصوص درآمد آتی شرکت انتقال خواهد داد و اعتقاد به تغییرات غیر منتظره درآمدهای آتی، بر قیمت سهام تأثیر می­ گذارد. مدل لینتر در خصوص ارتباط بین سود تقسیمی و درآمد توسط (فاما و بابیاک^[۵]۱۹۶۸،۱۱۳۷) با بررسی داده ­های ایالات متحده مورد حمایت قرار گرفت. طرفداران نظریه علامت دهی معتقدند که بازار سهام عکس العمل مثبت نسبت به تقسیم سود یا افزایش آن و عکس العمل منفی نسبت به حذف و یا کاهش سود تقسیمی از خود نشان می‌دهد.

فرضیه علامت دهی پیش بین می‌کند که اگر سود (درآمد) افزایش یابد (رو به زوال گذارد) متعاقب آن سود تقسیمی نیز افزایش می­یابد (کاهش می‌یابد).

از طرف دیگر سود تقسیمی به دلیل مفاهیم نقدینگی و مالیاتی نیز موضوع قابل بحثی است. اثر مشتری به ما می‌گوید که به دلیل هزینه­ های مبادلاتی و مالیات، سیاست تقسیم سود شرکت ها می بایست به نحوی طراحی شود تا از یک طرف نیازهای نقدینگی سهام‌داران را برآورده سازو و از طرف دیگر هزینه­ ها را به حداقل ممکن برساند. بویژه، رفتارهای مالیاتی مختلف سود تقسیمی و سود سرمایه، بر بازده پیش از مالیات سهام‌داران تأثیر می­ گذارد (التون وگروبر۱۹۷۰،۶۸) (لیتزنبرگ^[۶]و راماسوامی۱۹۷۹،۱۷۰).

اینکه شرکت­ها چگونه سیاست تقسیم سودشان را تعیین می‌کنند، سال­ها به عنوان یکی از مهمترین مسائل اقتصاددانان مالی مطرح بوده است ( میلر و مودیلیانی^[۷] ۱۹۶۱، ۴۲۰). نشان دادند که تحت شرایط خاصی، پرداخت سود نقدی نمی بایست تأثیری بر قیمت سهام داشته باشد. میلر و مودیلیانی فرض کردند که سرمایه گذاری های شرکت ثابت است و صرف نظر از سیاست تقسیم سود شرکت، همه پروژه های دارای ارزش خالص تأمین مالی می­شوند و نتیجه این است که جریان نقدی آزاد آنی شرکت به سیاست تقسیم سود آتی شرکت ارتباطی ندارد، به طوری که سود تقسیمی، جریان نقدی آزاد باقیمانده شرکت است.

برخی از تحقیقاتی که در جهت توضیح سیاست تقسیم سود واقعی بسط داده ‌شده‌اند، قسمتی از فرضیات میلر و مودیلیانی را نادیده گرفته اند. به طور مثال، ( برنان^[۸] ۱۹۸۸،۱۰۴) فرض مالیات مساوی را در مدل خود نادیده گرفت، به طوری که در مدل برنان سود تقسیمی بالا، جریمه مالیاتی بالایی دارد. میلر و مودیلیانی پیشنهاد دادند که تغییرات سود تقسیمی می‌تواند تأثیر اطلاعاتی داشته باشد. مطالعات بعدی توسط (واتز^[۹] ۱۹۷۳) ‌به این نتیجه رسید که تقسیم سود نقدی، قیمت سهام را افزایش می‌دهد و قطع سود تقسیمی عموما منجر به کاهش قیمت سهام می شود. با افزایش تفکیک مالیات از کنترل، مدیران اغلب با نظارت کمتری روبرو هستند و در این راستا، تعهد به پرداخت سود تقسیمی بالا، فرصت طلبی مدیران را کمرنگ تر می‌کند و شرکت ها را مجبور به تعامل بیشتر با بازار سرمایه می‌کند.

پیام مهم مدل نابرابری اطلاعات اینکه پرداخت سود تقسیمی از دو جنبه حائز اهمیت است: اول اینکه وسیله ای برای کاهش هزینه های نمایندگی است و از طرف دیگر علامتی در خصوص انتظارات مدیران از وضعیت سودآوری آتی مؤسسه است. هر دو جنبه در مطالعات لینتر قابل مشاهده است که معتقد است سیاست تقسیم سود واقعی شرکت ها متمایل به یک فرایند تعدیل جزئی و مستمر است.

۲-۶- روش­های پرداخت سود سهام

اصطلاح سود تقسیمی معمولا به پرداخت نقدی درآمدها اشاره دارد. اگر پرداخت از منابعی به غیر از سود انباشته و سود فعلی صورت گیرد اصطلاح توزیع^[۱۰] بجای سود تقسیمی به کار می رود. با وجود این، قابل قبول این است که به توزیع از محل سود، سود تقسیم می­گویند و به توزیع از محل سرمایه شرکت سود تقسیمی سرمایه­ای گویند.

تصمیم ­گیری ‌در مورد سود تقسیمی به عهده هیئت مدیره شرکت است و مجمع عمومی می ­تواند آن را پذیرفته یا رد نماید. بعضی از شرکت­ها برای توزیع سود از قاعده خاصی استفاده می نمایند و بعضی دیگر از تمامی امکانات خود برای توسعه شرکت بهره گرفته و سود پرداخت نمی کنند. هنگامی که سود تقسیمی اعلام شده است تبدیل به بدهی شرکت می شود و نمی تواند به آسانی لغو شود. بعضی مواقع بعد از اینکه سود تقسیمی اعلام شد در زمان خاصی بین سهام‌داران توزیع می شود. معمولاً مقدار سود تقسیمی بر حسب ریال هر سهم (DPS) بیان می شود.آن همچنین به صورت درصدی از قیمت بازار سهم (بازده سود تقسیمی) یا به صورت درصدی از درآمد حاصل یا سود هر سهم نیز بیان می شود.

۲-۶-۱ سود تقسیمی نقدی

عمده ترین نوع توزیع۸ سود سهام، به صورت نقدی می‌باشد که ممکن است در هر زمانی انجام گیرد، ولی معمولا در پایان یک دوره ۳ ماهه پایان سال مالی انجام می پذیرد. مجمع قبل از اتخاذ تصمیم ‌در مورد توزیع سود نقدی دو مسأله را مد نظر قرار می‌دهد: سود کسب شده و وجوه نقدی موجود. مقدار سود کسب شده موجود وجوه نقد را در شرکت تضمین نمی کند. شرکت ممکن است مطالبات داشته باشد یا طی دوره وجوه نقد را تبدیل به سایر دارایی ها کرده باشد و یا حتی از محل این دارایی ها، بدهی های خود را پرداخت نموده باشد.

کلیات پژوهش

۱-۱ مقدمه

در دنیای امروز شاهد تغییرات و تحولات شگرف در زمینه‌های مختلف هستیم. از این حیث جهانی شدن بازارها، دانش اقتصاد، تجارت الکترونیک و معرفی فناوری ­های جدید چالش­های متعددی برای سازمان­ها صرف نظر از اندازه­ آن­ها درجهت پایداری در محیط رقابتی ایجاد ‌کرده‌است. سازمان­ها برای رقابت مؤثر در بازارهای جهانی نیازمند انعطاف و ‌پاسخ‌گویی‌ سریع به تمایلات مشتریان هستند و این مهم صورت نمی­پذیرد مگر سازمان محیط خود را شناخته و برای رسیدن به اهداف خود برنامه­ ریزی انجام دهد. این برنامه­ ریزی باید برای عواملی صورت پذیرد که برای صنعت حیاتی بوده و می ­توانند جهت پایداری و رقابت سازمان­ها در بازار مزیت رقابتی ایجاد نمایند.

در این فصل پژوهشگر ابتدا با توجه به موضوع پژوهش به بیان مسئله اصلی پژوهش، ضرورت و اهمیت آن، اهداف و سؤالات، روش پژوهش، جامع آماری می ­پردازد و در پایان اصطلاحات و واژگان تخصصی مطرح شده و مورد بررسی قرارمی­گیرد.

۲-۱ بیان مسئله پژوهش

وجود فضای رقابتی میان سازمان­ها، آن­هارا ‌به این امر وا داشته که بر نقاط قوتی تأکید کنند که برای آن­ها مزیت رقابتی کسب خواهد کرد. ممکن است سازمان­ها از این نقاط به عنوان ظرفیت­ها ­یا موقعیت­هایی برای تقویت رقابت با سایر سازمان­‌ها استفاده نمایند، زیرا در بلند مدت موفقیت سازمان­هاو صنایع مستلزم کسب مزیت رقابتی پایدار و مستمر ‌می‌باشد.

در این پژوهش از دیدگاه کسانی استفاده شده که معتقدند همواره در صنایع، بخش­ها و نواحی ای وجود دارد که مدیران صنعت می­بایست جهت کسب مزیت رقابتی و بهبود جایگاه بنگاه خود نسبت به سایر رقبا، به آن­ها توجه ویژه کرده و عملکرد خوبی را در آن بخش­ها نسبت به رقبا کسب نمایند. این صاحب نظران از این عوامل و بخش­ها تحت عنوان “عوامل حیاتی موفقیت”­یاد ‌می‌کنند. عوامل حیاتی موفقیت، عوامل محدود و مشخصی هستند که وجودشان حرکت موفقیت آمیز مدیر­ یا ­یک سازمان را تضمین می­ کند. (بنتون^[۱] و همکاران، ۱۹۸۴) این عوامل بخش اصلی مزیت رقابتی برای صنایع به شمار می­آیند. و شناسایی این عوامل به سازمان­ها امکان تصمیم ­گیری درباره اینکه “آیا توانایی ساخت شرایط لازم برای ‌پاسخ‌گویی‌ به عوامل حیاتی موفقیت را دارند؟” می­دهد و همچنین به آن­ها و کارکنان در جهت درک نواحی حیاتی برای تخصیص منابع و زمان کمک می­ کند.

از عوامل حیاتی موفقیت تعاریف متعددی به عمل آمده و استفاده از این واژه به سال ۱۹۶۱ بر میگرد، اولین بار رونالد دانیل^[۲] مک کینزی آن را ایجاد کرد.(دانیل،۱۹۶۱) این فرایند توسط جان. اف روکارت^[۳] در سال ۱۹۸۱ دوباره تعریف شد.(روکارت، ۱۹۸۱) و در سال ۱۹۹۵ جیمز جانسون^[۴] و میشل فریزن^[۵] آن را برای تنظیمات بسیار بخش­ها به کار بردند.(جانسون و فریزن، ۱۹۹۵)

یکی از مهمترین تعاریف را روکارت در سال ۱۹۷۹ارائه ‌کرده‌است : (روکارت، ۱۳۷۹)

“عوامل حیاتی موفقیت اشاره به حوزه ­های محدودی در هر پروژه­یا کسب و کار دارد که چنانچه به نتایج مطلوب منجر شوند، مزیت و کارایی رقابتی مناسبی را برای سازمان تضمین خواهند نمود” وهمچنین از این عوامل به عنوان اصطلاحاتی جهت عنصری که برای سازمان­هایا پروژه­ ها ضروری است، تا از طریق آن به ماموریتشان دست پیدا کنند نام برده است.

همان‌ طور که می­دانید، کشور ایران از منابع طبیعی غنی ‌برخورد دارد است که مهم ترین آن­ها نفت ‌می‌باشد که به طلای سیاه نیز معروف است. وجود این نعمت خدادادی بستری را در جهت تولید محصولات و فراورده­های نفتی ایجاد ‌کرده‌است. از جمله صنایع تولیدی فراورده­های نفتی صنعت روانکارها ‌می‌باشد. وجود چنین صنعتی می­ تواند کمک ارزنده ای بر چرخه اقتصاد داشته باشد و به اشتغال زایی کشور کمک کند. همچنین صادرات این محصولات به ذخایر ارزی کشور کمک می­ کند. لذا موفقیت این صنعت برای کشور امری حیاتی است.

این مطالعه سعی دارد با بهره گرفتن از مدل تامپسون و استریکلند به شناسایی عوامل حیاتی موفقیت برای این صنعت بپردازد.

۳-۱ اهمیت و ضرورت پژوهش

سرعت تغییرات و شدت رقابت میان سازمان­ها در صنایع مختلف آن­ها را با محدودیت منابع مواجه ساخته است و پایداری و بقا سازمان­ها در گرو دستیابی آن­ها به مزیت رقابتی در هزینه، کیفیت، نوآوری و تحویل به طورهمزمان ‌می‌باشد و از طرفی به دست آوردن مزیت رقابتی ‌در کشف نواحی و بخش­هایی است که درآن برتری دارند. زیرا صاحب نظران معتقند که همواره در صنایع، نواحی و بخش­هایی تحت عنوان عوامل حیاتی موفقیت وجود دارد که برای سازمان­ها ایجاد مزیت رقابتی ‌می‌کنند. همان‌ طور که روکارت در کتاب خود از این عوامل تحت حوزه ­های محدود ­یاد می­ کند که اگر به نتایج مطلوب منجر شوند، مزیت و کارایی رقابتی مناسبی برای سازمان­ها تضمین ‌می‌کنند و مدیران برای بهبود جایگاه فعلی سازمان خود نسبت به سایر رقبا باید نگاه ویژه ای نسبت ‌به این عوامل داشته باشند، از طرفی، جستجو و کشف این عوامل به افزایش بازگشت سرمایه کمک می­ کند و عملکرد بهترسازمان را در اقدامات مختلف در مقایسه با رقبا در پی خواهد داشت. از طرف دیگر، سازمان­هاو مؤسسه‌ها با در نظر داشتن این عوامل می‌توانند در آینده وضعیت خود را با سازمان­ های مشابه در سطح ملی و بین‌المللی به درستی و با دقت مورد مقایسه قرار داده و به طور مستمر به بهبود آن بپردازند. به عقیده بسیاری از صاحب‌نظران، برخورداری یک سازمان از موقعیت متمایز نسبت به سایر رقبا در یک یا چند مورد از عوامل حیاتی موفقیت صنعت مربوطه، فرصت طلایی و استثنایی را جهت کسب مزیت رقابتی برای آن سازمان ایجاد می­ نماید. هنگامی­که عوامل حیاتی شناسایی می­شوند به تبع حوزه­ هایی که نیازمند سرمایه گذاری می­باشند، شناسایی می­گردند و از آن­هام ی­توان به عنوان معیاری برای تخصیص بهینه منابع در جهت افزایش بازدهی استفاده کرد.. ازطرفی وقتی سازمان­ها به عواملی که برای موفقیت سازمان حیاتی هستند پی می‌برند و سرمایه گذاری ‌می‌کنند می ­توانند به بهبود کیفیت در محصولاتشان دست­یابند؛ افزایش کیفیت به سازمان­ها در جهت دستیابی به بازارهای جهانی کمک می­ کند. و همچنین در کاهش آلودگی­ها و مصرف بنزین اثر گذار است. در نهایت اولویت بندی عوامل حیاتی موفقیت می ­تواند به دست اندرکاران جهت درک اهمیت نسبی آن­ها و توسعه برنامه ­های بهبود در مواردی که فاقد منابع کافی هستند، کمک کند. اگر سازمان­ها ‌به این عوامل توجه نداشته باشند اثر بسزایی در شکست آن­ها خواهند داشت. از این رو شناخت این عوامل­ در تدوین استراتژی سازمانی ضروری ‌می‌باشد.

۴-۱ پیشینه پژوهش

همان‌ طور که از عنوان “عوامل حیاتی موفقیت” پیدا‌ است، سازمان­ها و صنایع مختلف برای موفقیت خود باید به شناسایی این عوامل بپردازند و این موضوع برای آن­ها امر حیاتی محسوب می­ شود.

در راستای شناسایی و اولویت بندی این عوامل با بهره گرفتن از رویکردهای متفاوت مقالات بسیاری وجود دارد. اما در حال حاضر با جستجوهایی که توسط پژوهشگر انجام شده، در خصوص شناسایی عوامل حیاتی موفقیت در صنعت روانکارها هیچ گونه پژوهش سیستماتیکی انجام نشده است.

الگوی جهت گیری هدف شامل جهت گیری هدف یادگیری، جهت گیری هدف عملکرد و جهت گیری هدف پرهیز از شکست می‌باشد. مطابق با این الگو در جهت گیری هدف تسلط یا یادگیری، دانشجویان در صدد افزایش تسلط بر موضوعات جدیدند و بر فهم موضوعات تأکید دارند. آن ها حتی زمانی که عملکردشان ضعیف است نیز می خواهند یاد بگیرند و ‌بنابرین‏ در کارهای دشوار پشتکار دارند و به استراتژی های خود تنظیمی یادگیری گرایش دارند. آن ها همچنین به دنبال وظایف چالشی هستند. هدف اولیه این گونه دانشجویان کسب دانش و مهارت هایشان است و خطاها به عنوان بخشی از فرایند یادگیری جهت کوشش بیشتر در نظر گرفته می شود و از سویی بیشتر به موضوعاتی گرایش دارند که ذاتاً برای آن ها رضایت بخش است( دویک و لی گت، ۱۹۸۸)، همچنین آن ها بیان مثبتی از خود دارند(داینر و دویک، ۱۹۷۸). این گونه افراد مسئولیت پذیرند و چنان چه در انجام کاری شکست بخورند، مسئولیت خودشان را انکار نمی کنند( سیفرت، ۱۹۹۶) و احساس رضایت از تحصیل بیشتری دارند( جاکاسینی و نیکولز ۱۹۸۴). از طرفی علاقه درونی به فعالیت های یادگیری داشته و به همین دلیل وقت بیشتری برای یادگیری صرف می‌کنند(باتلر ۱۹۸۷). در جهت گیری هدف عملکردی دانشجویان تلاش می‌کنند تا توانایی هایشان را با دیگران مقایسه کنند و بر این نکته تأکید دارند که دیگران درباره آن چگونه داوری می‌کنند. آن ها تلاش می‌کنند که خود را باهوش جلوه دهند و نه بی کفایت و نالایق. همچنین آن ها به وسیله اجتناب و گریز از موقعیت و شرایط چالش برانگیز مانع از آشکار شدن بی کفایتی فکری و عقلانی خود می‌شوند و در اینجا موضوع کمال گرایی به میان می‌آید.

به عبارت دیگر، از جمله مواردی که در افراد کمال گرا به وفور دیده می شود ترس از بی کفایت و نامناسب بودن است که آن ها را مجبور به تلاش های زیاد و اغلب بی نتیجه می‌کند. کمال گرایی منفی، در واقع باوری غیرمنطقی است که اشخاص نسبت به خود و محیط اطراف خود دارند.افرادی که کمال گرا هستند، معتقدند که خود و محیط اطرافشان باید کامل بوده و هر گونه تلاشی در زندگی باید بدون اشتباه و خطا باشد. کمال گرایی منفی به عنوان یک مشکل در افراد و بویژه در دانشجویان موجب مشکلات زیادی می شود که می توان به برخی از این مشکلات اشاره نمود، از جمله این مشکلات این مورد است که دانشجویان کمال گرا به خاطر ترس از اینکه مبادا کار آن ها به صورت صددرصد مناسب انجام نداده اند از تکمیل و تحویل آن خودداری می‌کنند و یا اینکه به خاطر اینکه کار بهتری را تحویل دهند، در انجام آن تعلل نموده تا بالاخره زمان تحویل آن پایان می‌یابد و وی مجبور می شود که کار های خود را ناتمام تحویل نموده و در زمینه تحصیلی دچار مشکل شود.

از طرف دیگر مسئولیت پذیری فرد را وادار می‌سازد که کارها را به اتمام رسانده و به شکلی قابل قبول ارائه نماید. مسئولیت پذیری متغیر مهمی در ایجاد عملکرد مثبت در افراد بویژه دانشجویان محسوب می‌گردد و می توان با ایجاد مسئولتی پذیری لازم و به موقع در دانشجویان، به بهبود جهت گیری هدف در آن ها کمک کرد و از این رو به بهبود وضعیت تحصیلی و موفقیت آن ها در حیطه تحصیلی، شغلی، خانوادگی، اجتماعی و … یاری رساند.

در رابطه با کمال گرایی و ارتباط آن با جهت گیری هدف پژوهش های اندکی صورت گرفته که از آن جمله می توان به پژوهش های هاشمی و لطیفیان (۱۳۸۸)، نیومیستر(٢٠٠۴)، نیومیستر و فینچ(٢٠٠۶)،زاهد بابلیان، پوربهرام، رحمانی(۱۳۸۹) اشاره نمود که حاکی از ارتباط بین کمال گرایی و مؤلفه‌ های ان با انواع جهت گیری هدف می‌باشد و اما در رابطه با مسئولیت پذیری و جهت گیری هدف پژوهش های علمی یافت نشد و لذا پژوهش حاضر با توجه به کمبود های پژوهش در این زمنیه به دنبال بررسی این مسئله می‌باشد که کدامیک از مؤلفه‌ های کمال گرایی و مسئولیت پذیری پیش‌بینی کننده قوی تری برای جهت گیری هدف می‌باشد؟

۱-۳ اهمیت و ضرورت تحقیق:

داشتن هدف در زندگی یکی از جمله مسائلی است که می‌تواند فرد را در پیشبرد اهداف و دستیابی به موفقیت یاری نماید. جهت گیری هدف بهتر نه تنها در حیطه تحصیل که در زندگی شخصی دانشجویان نیز می‌تواند باعث تغییرات مثبتی گردد که در عملکرد های آتی این قشر از جامعه اثرگذار می‌باشد، و می‌تواند در آینده شغلی، زندگی خانوادگی، و … مهم و ضروری باشد. لذا شناختن و رفع موانع موجود بر سر راه جهت گیری هدف باید به عنوان یکی از مهم ترین مسائل توسعه هر جامعه ای مورد توجه واقع شود.

جهت گیری هدف متغیری است چند بعدی که تحت تأثیر عوامل فردی-اجتماعی و انگیزشی بسیاری قرار می‌گیرد و از سوی دیگر قادر به تحت تأثیر قرار دادن متغیر های درونی و روانشناختی بسیاری در افراد نیز می‌باشد، که می‌تواند در موفقیت یا شکست فرد دخیل باشد. پیشرفت هر فرد در جامعه در گرو داشتن هدف مشخص و واضع و همچنین داشتن معیار ها و ملاک های صحیح برای دستیابی ‌به این اهداف می‌باشد. افرادی که دارای اهداف روشن و مشخصی هستند و بر اساس توانمندی ها و نقایص خود برنامه ریزی های واقع بینانه ای برای دستیابی به اهداف خود دارند اغلب از جمله افرادی هستند که در زندگی شخصی و دستیابی به موفقیت، عملکرد مناسبی دارند و از جمله افراد موفق و سرآمد جامعه محسوب می‌گردند و همچنین احساسات مناسبی در رابطه با خود و عملکرد های خود دارند. علاوه بر این، چنین افرادی می‌توانند جامعه را در دستیابی به اهداف توسعه و رسیدن به اوج پیشرفت یاری نمایند. ‌بنابرین‏ پرداختن به متغیر های تأثیر گذار بر میزان و نوع جهت گیری هدف از جمله مسائلی است که به افراد و همچنین جامعه کمک می‌کند در مسیر صحیح پیشرفت قرار گرفته و از اتلاف انرژی و زمان بویژه در دوران مهم تحصیل پیشگیری نماید. لذا به نظر می‌رسد از بین متغیر های مؤثر بر آن پرداختن به تأثیر و پیش‌بینی کنندگی کمال گرایی و مسئولیت پذیری به عنوان دو متغیر مهم در دستیابی به اهداف ضروری می کند.

۴- در این تحقیق مشخص شد عامل نواقص مطالعه و طراحی بر بروز تاخیرات پروژه های عمرانی تاثیر به سزایی دارد.‌بنابرین‏ پیشنها می‌گردد قبل از آغاز طرح ها و پروژه های عمرانی از وجود گروه ها و تیم های کاری استفاده گردد که آگاه و تجربیات لازم را در خصوص انتخاب جاو سبک معماری مراکز داشته باشد ،در بررسی ها ی محقق مشخص شد نواقص مطالعه و طراحی پروژه های عمرانی و مشکلات ناشی از تغییر بنیادی و اصلاحات پروژه ها در تأخیر راه اندازی و افتتاح پروژه ها سهم زیای را ایفا می‌کند

۵- در این تحقیق مشخص عامل مشکلات مالی بر بروز تاخیرات پروژه های عمرانی تاثیر به سزایی دارد. مدیریت مالی پروژه بر اساس اصول علمی بسیار اهمیت دارد ‌بنابرین‏ پیشنهاد می‌گردد قبل از طراحی پروژه به منابع تامین اعتبار پروژه دقت مناسبی مبذول گردد

۷- در این تحقیق مشخص شد عامل مشکلات انگیزشی بر بروز تاخیرات پروژه های عمرانی تاثیر به سزایی دارد .‌بنابرین پیشنهاد می‌گردد اولاٌ نیازهای انگیزشی و رضایت عوامل و منابع انسانی پروژه ها توجه وافی مبذول گردد و سپس مدیران و سیاست گذاران به ارضای نیازهای روانی و انگیزشی افراد توجه نشان دهند.

۸- در این تحقیق مشخص شد عامل مشکلات ناشی از تورم بر بروز تاخیرات پروژه های عمرانی تاثیر دارد ،لذا پیشنهاد می‌گردد. در برآورد مالی نرخ نوسانات احتمالی مالی توجه گردد و در مدیریت هزینه ها لحاظ گردد.

۹- آزمون رتبه بندی فریدمن حاکی از تاثیرگذاری متغیرهای تحقیق به ترتیب مشکلات ناشی از کارفرما، مشکلات ناشی از عدم انگیزش ، نواقص مطالعه در طراحی، طراحی،مشکلات ناشی از پیمانکاران،ساختار و قوانین،مشکلات مالی و مشکلات ناشی از تورم می‌باشد.‌بنابرین‏ پیشنهاد می‌گردد مدیریت پروژه ها ‌بر اساس اولویت تاثیر هر یک از متغیرها صورت گیرد.

۵-۶-۲پیشنهاد به محققان دیگر

۱-پیشنهاد می‌گردد در تحقیقی به شیوه ی آمیخته (کیفی و کمی) عوامل مؤثر بر تأخیر پروژه های آموزشی پرداخته شود تا تمامی عوامل دخیل شناسایی و رتبه بندی گردند.

۲-پیشنهاد می‌گردد در طرحی استانی عوامل دخیل تأخیر برپروژه ها ی عمرانی شناسایی و گزارش گردد

۳-پیشنهاد می‌گردد مدلی علی برای اجرای موفق پروژه های عمرانی ویژه آموزش‌های فنی و حرفه ای ارائه گردد

منابع و ماخذ

احمدی جزی، ر ضا . بررسی دلایل تأخیر طرح های عمرانی در ایران و راه های برون رفت آن، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علم و صنعت ایران، دانشکده عمران، مهر ۱۳۸۵٫

احمدی، لادن.، بررسی الگوی مناسب B.O.T در پروژه های کلان شهری، پایان نامه کارشناسی ارشد مدیریت پروژه و ساخت، دانشگاه تربیت مدرس.۱۳۹۳٫

آل رسول، سعید .انتخاب بهترین زمان برای استقرار مدیریت ارزش در پروژه های عمرانی. پیام نظام مهندسی استان تهران.۱۳۸۸

آلادپوش، حمید. دانش مدیریت پروژه. تهران: مرکز فرهنگی انتشارات حامی . ۱۳۸۹

پهلوانی. علی، زارعی. بهرام ، طراحی یک متولوژی برای شناسایی تاخیرات پروژه های بزرگ و ارائه راهکارهای بهبود، طالعه موردی: پروژه های ساخت تجهیزات پتروشیمی، ۱۵ اسفند، ۱۳۹۰ ، دومین کنفرانس بین‌المللی مدیریت پروژه.

توکلی، محسن. با طرحهای ناتمام عمرانی چه کنیم؟ پژوهشنامه اقتصادی، شماره ۱۵ . ۱۳۹۳٫

جعفری ،احمد . حسینی،محسن. جمشیدی،امیر. بررسی علل تأخیر پروژه های عمرانی. دومین همایش مدیریت پروژه اسفند ۹۲٫

جهانبخش ، خسرو. رابطه بین اجرای مدیریت ارزش و کاهش مدیریت هزینه در چروژه های عمرانی. ۱۵ اسفند، ۱۳۹۰ ، دومین کنفرانس بین‌المللی مدیریت پروژه.

حاج شیر محمدی، علی. مدیریت و کنترل پروژه. اصفهان: جهاددانشگاهی واحد صنعتی اصفهان ،۱۳۸۰٫

خاکی، غلامرضا. روشسهای تحقیق در علوم انسانی. تهران انتشارات رشد . ۱۳۹۲٫

خاوری،سید عباله ،شکی،محمد حسن . روش شناسی تحقیق . قادم شهر . انتشارات مهر البی . ۱۳۹۳٫

خضری،محمد باقر.قلعه نویی، مهدی. بررسی اقتصادی تأخیر پروژه های کلان شهری. اولین کنفرانس ملی مدیریت پروژه و ساخت.۱۳۹۳٫

ذولفقاری،محمد حسن. بررسی علل تأخیر پروژه بهمن به منظور دستیابی به استراتژی مناسب در طرح ریزی و اجرای پروژه ها در شرکت توسعه انرژی . ایران، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده مدیریت دانشگاه تهران، ۱۳۹۰

سرمد ،زهره . حجازی ،الهه. روش های تحقیق در علوم رفتاریو تهران انتشارات آکاه . ۱۳۹۰٫

شاهرخی، اسماعیل . بررسی علل تأخیر پروژه های عمرانی: مطالعه موردی پروژه های سازمان نوسازی مدارس کشور، پایان نامه کارشناسی . ارشد مدیریت پروژه و ساخت، دانشگاه تربیت مدرس. ۱۳۹۰

شاهنظری، اقبال، شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر در اجرای طرحهای توسعه منابع آب کشاورزی در استان کردستان. ۱۳۹۰٫

صبا، حمیدرضا؛ شایسته، میثم؛ شایسته، رویا، کاهش هزینه ها و بهبود انجام پروژه ها با به کارگیری روش مهندسی ارزش مطالعات موردی در . پروژه های اجرایی نوسازی مدارس، ۱۳۹۱٫

صبحیه ، محمد حسین . طرحهای بزرگ توسعه- (مجتمع برق غرب). کارشناسی ارشد مدیریت اجرایی ۱۳۸۱ص ۳۱٫

عاملی، حسن . رابطه بین مدیریت ارزش و مدیریت هزینه ها در پروژه های عمرانی کشور. دومین کنفرانس مدیریت ارزش ۱۳۹۱٫

عرب، محمد رضا . مدلی برای به کار گیری مهندسی ارزش در پروژه های عمرانی، کارشناسی ارشد مدیریت اجرایی . دانشگاه تهران ۱۳۹۱٫

فرزاد ؛ محمد ابراهیم .امکان س نجی به کار گیری مدیریت ارزش در پروژه های ملی. دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات .۱۳۸۹٫

قطبی، زهرا.، بررسی علل تأخیر طرحهای عمرانی شبکه فرودگاهی کشور، پایان نامه کارشناسی ارشد، مرکز مطالعات و مدیریت و بهره وری . ایران، تهران، .۱۳۸۷

کرامر، جیمز. (۲۰۰۴). روش های آماری در علوم رفتاری. حسن پاشا شریفی(مترجم). تهران انتشارات رشد . ۱۳۹۳٫

گندمی، نامی.، بررسی علل تاخیرات پروژه های عمرانی با مطالعه موردی روی صنعت سدسازی استان کرمانشاه، پایان نامه کارشناسی ارشد . مدیریت اجرایی، دانشگاه علم و صنعت ایران، ۱۳۹۰٫

محمدی، حسین. بررسی و شناسایی عوامل مؤثر در تأخیر اجرایی پروژه سد مروک،طرح تحقیق به سفارش اداره کل راه و ترابری استان لرستان.۱۳۸۹٫

نوری،محمد حسن.فرجی ،محسن. عنوان بررسی عوامل تأخیر پروژه های عمرانی و ارائه الگویی جهت کاهش زمان تأخیر. پایان نامه کارشناسی ارشد .رشته M.B.A . تهران دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات.

منابع انگلیسی

AL-Momani, A.H., construction delay: a quantitative analysis” International journal of project

management, 2011, 20.