کروز، موریس، فلسفه هایدگر، ترجمه: دکتر محمود نوایی، تهران، حکمت، ۱۳۷۸٫
کوربن، هانری، تاریخ فلسفه اسلامی، ترجمه: جواد طباطبایی، تهران، مینوی خرد، ۱۳۹۱٫
………………….، تخیل خلاق در عرفان ابن عربی، ترجمه: انشاء‌ا… رحمتی، تهران، نشرجامی، ۱۳۸۳٫
گلین، ریچاردز، رویکردهای مختلف به پلورالیزم دینی (به سوی الهیات ناظر به همه ادیان) ترجمه رضا گندمی نصرآبادی، احمدرضا مفتاح، قم، حوزه علمیه مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، ۱۳۸۴٫
گنون، رنه، بحران دنیای متجدد، ترجمه ضیاء‌الدین دهشیری، تهران، امیرکبیر، ۱۳۷۲٫
لاهوری، اقبال، احیاء اندیشه دینی اسلام، ترجمه محمد بقایی (ماکان)، تهران، فردوس، ۱۳۸۸٫
لگنهاوزن، محمد، اسلام و کثرت‌گرایی دینی، ترجمه نرجس جواندل، تهران، موسسه طه، ۱۳۷۹٫
————-، چرا سنت‌گرا نیستیم، تهران، موسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی، ۱۳۸۰٫
لودویگ، رالف، راهنمای مطالعه سنجش خردناب، ترجمه رحمان انشاری، تهران، مهراندیش ۱۳۸۷٫
مسجد جامعی، احمد و دیگران، دین‌پژوهی در جهان معاصر، قم، بوستان کتاب، ۱۳۹۰٫
مک کواری، جان، تفکر دینی در قرن بیستم، ترجمه بهزاد سالکی تهران، امیرکبیر، تهران، ۱۳۷۸٫
ملکیان، مصطفی، راهی به رهایی، جستارهایی در عقلانیت و معنویت، تهران، نگاه معاصر، ۱۳۸۴٫
————، مشتاقی و مهجوری، تهران، نگاه معاصر، ۱۳۹۱٫
مگی، برایان، فلاسفه بزرگ، ترجمه عزت‌ا… فولادوند، تهران، خوارزمی، ۱۳۷۹

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

نصر، سیدحسین، اسلام و تنگناهای انسان متجدد، انشاء‌ا… رحمتی، تهران، دفتر پژوهش و نشر سهروردی، ۱۳۸۳٫
————-، آرمان‌ها و واقعیت‌های اسلام، ترجمه شهاب‌الدین عباسی، تهران، ۱۳۸۲
————-، آموزه‌های صوفیان از دیروز تا امروز، ترجمه دکتر حسین حیدری – محمدهادی امینی، تهران، قصیده‌سراف ۱۳۸۲٫
————-، جاودان خرد (مجموعه مقالات دکتر سیدحسین نصر) به اهتمام دکتر سیدحسین حسینی، تهران، چاپ دیبا، ۱۳۸۶٫
————-، در غربت غربی، مترجم امیرنصری، تهران، رسا، ۱۳۸۳٫
————-، دین و نظم طبیعت، ترجمه انشاء‌ا… رحمتی، تهران، نشر نی، ۱۳۸۵٫
————-، سنت عقلا اسلامی در ایران، تهران، حکمت، قصیده‌سرا، ۱۳۸۳٫
————-، سه حکیم مسلمان، ترجمه: احمد آرام، تهران، کتاب‌فروشی سروش با همکاری موسسه فرانکلین، اسفند۱۳۴۵٫
————-، صدرالمتألهین شیرازی و حکمت متعالیه، ترجمه: حسین سوزنچی، تهران، سهروردی، ۱۳۸۲٫
—————، قلب اسلام، ترجمه مصطفی شهرآیینی، تهران، حقیقت، ۱۳۸۲٫
—————، معارف اسلامی در جهان معاصر، تهران، نشر علمی و فرهنگی، ۱۳۸۹٫
—————، معرفت امر قدسی، ترجمه: فرزاد، حاجی میرزایی، تهران، نشر و پژوهش فرزان روز.
—————، معرفت و معنویت، ترجمه: انشاء‌ا… رحمتی، تهران، سهروردی، ۱۳۸۰٫
—————، نیاز به علم مقدس، ترجمهک حسن میانداری، قم، طه، ۱۳۷۹٫
—————، هنر و معنویت اسلامی، ترجمه: رحیم قاسمیان، تهران، دفتر مطالعات دینی هنر، ۱۳۷۵٫
نصری، عبدا… ، راز متن (هرمنوتیک – قرائت‌پذیری متن – منطق فهم متن)، تهران، سروش، ۱۳۸۹٫
نیچه، فردریس ویلهم، خواست و اراده‌ی معطوف به قدرت، ترجمه: رویا منجم، تهران، ۱۳۷۷٫
—————–، فلسفه معرفت و حقیقت، ترجمهک مراد فرهادپور، تهران، هرمس، ۱۳۸۰٫
واعظی، احمد، درآمدی بر هرمنوتیک، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۳۷۵٫
ویتگنشتاین، لودویگ، پژوهش‌های فلسفی، ترجمه: فریدون فاطمی، نشر مرکز، ۱۳۸۰٫
هادسون، ویلیام دانلد، ویتگنشتاین، ربط فلسفه او به باوردینی، ترجمه: مصطفی ملکیان، تهران، گروس، ۱۳۷۸٫
هارتناک، یوستوس، نظریه شناخت کانت، ترجمه علی حقی، تهران، علمی و فرهنگی، ۱۳۷۶٫
—————، ویتگنشتاین، ترجمه: منوچهر بزرگ‌مهر، تهران، خوارزمی، ۱۳۶۰٫
هیک، جان، فلسفه‌ دین، ترجمه‌ی بهرام‌راد، تهران، هدی، ۱۳۷۲٫
——–، مباحث پلورالیزم دینی، ترجمه عبدالرحیم گواهی، تهران، تبیان، ۱۳۷۶٫
الیاده، میرچا، دین‌پژوهی، ترجمه بهاء‌الدین خرمشاهی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۷۵٫
یاسپرس، کارل، کانت، ترجمه عبدالحسین نقیب‌زاده، تهران، کتابخانه طهوری، ۱۳۷۲٫

ب: مقالات

آذرشب، فرشته، کندی نخستین فیلسوف اسلامی، کیهان فرهنگی، شماره۲۰۰، ۱۳۸۸
اصلان، عدنان، ادیان و مفهوم ذات غایی مصاحبه، جان‌هیک و سیدحسین نصر، ترجمه: احمدرضا جلیلی، معرفت، شماره۲۳، زمستان۱۳۷۶٫
اینوود، مایکل، درآمدی بر هرمنوتیک، ترجمه: سیدنصیر احمد حسینی، معرفت، شماره۷۸، خرد، ۱۳۸۳٫
پازوکی، شهرام، تأملی بر معنای یقین در فلسفه دکارت، فرهنگ فلسفی، شماره۱۱، ۱۳۷۱٫
پازوکی، شهرام، دکارت و مدرنیته، فصل‌نامه فرهنگ فلسفی، شماره۱، ۱۳۷۹٫
جمادی، سیاوش و دیگران، نیچه به روایت یاسپرس، کتاب ماه ادبیات و فلسفه، مرداد۱۳۸۳٫
جوادی، نصرا… ، انقلاب کپرنیکی، تأملی درباره‌ی سمپوزیسم اسلام و مسیحیت ارتدکس، دانش، سال دوازدهم، شماره۶۹، ۱۳۷۱٫
ربانی گلپایگانی، علی، کالبدشکافی، پلورالیزم دینی، کتاب نقد شماره۴، ۱۳۷۶٫
ساجدی، ابوالفضل، ایمان‌گرایی و فلسفه ویتگنشتاین، قبسات، شماره۲۳، ۱۳۸۴٫
سروش، عبدالکریم، صورتی بر بی‌صورتی، گفتگوی جان‌هیک و عبدالکریم سروش، ترجمه: جلال‌ توکلیان و سروش دباغ، مدرسه، شماره ۲، آذر ۱۳۸۴٫
عارفی، عباس، قرائت دین و چالش معیار، قبسات، شماره۲۳، بهار ۱۳۸۴٫

اصول مربوط به الکتروریسی و پارامترهای آن

۱-۱-مقدمه
در سال ۱۹۳۴ Formals فرایندی را ثبت کرد که یک دستگاه آزمایشگاهی برای تولید نانو الیاف پلیمری با بهره گرفتن از نیروی الکترواستاتیک طراحی شده بود. وقتی از این روش برای ریسیدن الیاف استفاده شود، به آن اصطلاحاً الکتروریسی گفته می‌شود. به عبارت دیگر الکتروریسی عملیاتی است که نانو الیاف را به واسطه بار الکتریکی روی جریان شتابدار از محلول پلیمر یا مذاب تولید می‌کنند. با این روش الیاف پلیمری با قطر نانومتر یا زیر میکرون (معمولاً بین ۵ تا ۱۰۰ نانومتر) تولید می‌شود [۱].

( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

الکتروریسی موفقیت­های زیادی در تکنولوژی شکل­ گیری نانوالیاف از محلول­های پلیمری با گرانروی زیاد، داشته است. روش­های مختلفی برای تولید نانوالیاف وجود دارد. اما هنگامی­که به امکانات تجاری، تنوع پلیمرها و کاربردهای تجاری آن­ها، سادگی فرایند تولید و کاربرد آن در تکنولوژی­های مختلف تولید توجه شود، الکتروریسی به عنوان کارآمدترین روش برای تولید نانوالیاف شناخته می­ شود [۲]. از عوامل دیگری که این روش را مورد توجه قرار می­دهد کنترل قطر، تولید نانوالیاف با مورفولوژی‌های مختلف، داشتن تنوع در مواد اولیه (پلیمرهای طبیعی، مصنوعی، پلیمرهایی که در روش‌های معمولی نمی­ توان برای تولید الیاف استفاده کرد) می­باشد [۳].
۱-۲-الکتروریسی
الکتروریسی در منابع مختلف به عنوان روشی که در آن نانوالیاف از مایعات پلیمری با بهره گرفتن از میدان الکتریکی تهیه می­شوند، تعریف شده است. شایان ذکر است که هم محلول­های پلیمری و هم پلیمرهای مذاب می­توانند الکتروریسی شوند. نانو الیاف به علت ظرافت و سطح ویژه زیاد کاربردهای متعددی دارند که به عنوان مثال می‌توان به استفاده از این الیاف در کامپوزیت‌ها [۴]، ساخت صافی‌ها [۵]، الیاف رسانا [۷،۶]، حسگرها [۹،۸]، الیاف سرامیکی [۱۰]، داربست بافت [۱۱]، حمل دارو [۱۲]، زخم پوشش‌ها [۱۳] اشاره کرد [۱۴]. یکی از معایب این روش ناپایداری خمشی جریان شتاب­دار مایع در آن است، بنابراین لازم است که حرکت جت (جریان شتاب­دار مایع) در الکتروریسی به نحوی کنترل گردد [۱۵].
در فرایند الکتروریسی معمولی، میدان الکترواستاتیکی قوی بین نازل ظرف حاوی محلول پلیمری متصل به یک پمپ تزریق دقیق و صفحه‌ی جمع کننده اعمال می‌شود. هنگامی‌که نیروی الکتریکی بر کشش سطحی قطره پلیمری در نوک نازل غلبه کند، جت الکتروریسی تشکیل می‌شود. جت ایجاد شده یک سری ناپایداری‌های خمشی را در حین گذر تا صفحه‌ی جمع کننده (فاصله الکتروریسی) تحمل می‌کند که این عامل باعث کشش فوق‌العاده‌ی لیف تشکیل شده در جت می‌شود. این کشش به همراه تبخیر سریع مولکول‌های حلال در فاصله‌ی الکتروریسی منجر به کاهش قطر الیاف شده و الیاف مداوم نسبتاً خشک بر روی صفحه جمع کننده به طور تصادفی تشکیل می‌شوند. جت پلیمری در میدان الکتریکی به موجب اینکه نیروهای متضاد روی آن اثر می‌کند، ناپایدار است. کشش سطحی متمایل است که سطح جت را کوچک نماید و دافعه‌ی بارهای الکتریکی همنام موجود در سطح جت آن را نامتعادل می‌کند و سطح آن را افزایش می‌دهد. بنابراین یکی از ناپایداری‌هایی که در طول الکتروریسی اتفاق می‌افتد ناپایداری‌های خمشی است که با چگالی شار الکتریکی سطحی بالا افزایش می‌یابد [۱۶].
اجزاء متداول دستگاه الکتروریسی اساساً شامل یک سرنگ پر از محلول یا مذاب پلیمری، یک صفحه جمع کننده وب نانوالیاف و یک منبع تغذیه ولتاژ بالا برای تأمین نیروی الکتریکی مورد نیاز برای کشیدن جت مایع، می­باشد. در شکل ۱-۱ نمای شماتیکی از الکتروریسی نشان داده شده است.
شکل ۱-۱-نمای شماتیکی از دستگاه الکتروریسی [۱۷]
۱-۳- فرایند شکل گیری جت پلیمر در عملیات الکتروریسی
در فرایند الکتروریسی یک میدان الکترواستاتیکی بین یک نازل و یک جمع کننده ایجاد می­گردد، در حقیقت ولتاژ بالایی به یک پلیمر سیال اعمال می­ شود تا توسط آن سیال باردار گردد. در اثر نیروی الکتریکی، محلول پلیمری از نازل به سمت جمع کننده خارج می­ شود بدین ترتیب که وقتی بارهای الکتریکی در سیال به مقداری بحرانی برسد، یک جریان شتاب­دار محلول که «جت» نامیده می­ شود از قطره نوک سوزن در اثر شکل­ گیری مخروط تیلور با شتاب خارج می­ شود. جت الکتروریسی به سمت منطقه با پتانسیل کمتر، که در بیشتر موارد صفحه جمع کننده‌ای است که به زمین متصل شده، حرکت می­ کند سپس حلّال از میان جت پلیمر تبخیر می­ شود، علاوه بر این جت، ناپایداری­هایی را تحمل می­ کند که عمدتاً به وجود آورنده اندازه نانویی قطر لیف هستند و بر مورفولوژی الیاف تولید شده نیز اثر می­گذارد [۱۹،۱۸]. با توجه به شکل ۱-۲ پلیمر در مسیر خود به منظور ریسیده شدن سه مرحله را طی می‌کند که عبارتند از :

1. 1. تشکیل مخروط تیلور و خارج شدن جت از آن

1. 1. نازک شدن جت خارج شده از مخروط و حرکت آن به سمت جمع کننده (مسیر مستقیم)

۳٫ایجاد ناپایداری‌های خمشی در جت پلیمر
شکل۱-۲- مسیر جت پلیمر در حین الکتروریسی
به این ترتیب قطره پلیمری نوک سوزن باردار شده و با افزایش چگالی بار الکتریکی، شکل کروی قطره را به مخروط تبدیل می‌کند (مخروط تیلور) و نهایتاً به صورت جت شتابدار در می‌آید.
کروی بودن شکل قطره به دلیل نیروهای کشش سطحی است که محلول را به سمت شکلی با کمترین نسبت سطح به حجم متمایل می‌کند [۱۹].
به طور کلی نیروهای وارد بر محلول پلیمری عبارتند از :
نیروی کشش سطحی: در ابتدای کار از ایجاد جت جلوگیری نموده و باعث کاهش سطح و جمع شدن محلول می‌شود.
نیروی ویسکوزیته: از کشیده شدن محلول بین نوک سوزن و جمع کننده جلوگیری می‌کند.
نیروی کلمبیک: نیروی دافعه بین بارهای همنام روی سطح پلیمر می‌باشد که سبب کشیده شدن محلول پلیمری می‌شود.
نیروی الکترواستاتیک: نیرویی که میدان الکتریکی بر جت وارد می‌کند و سبب شتاب دار شدن محلول پلیمری می‌گردد.
مخروطی شدن قطره به دلیل نیروهای دافعه کولمبیک و نیروهای الکترواستاتیک است که وقتی که این نیروها بر نیروی کشش سطحی غلبه کرد جت تشکیل می‌گردد [۱۹].
۱-۳-۱-مخروط تیلور
بین سال‌های ۱۹۶۴ تا ۱۹۶۹، تیلور ^[۱]در یک مجموع از کارهای پیوسته برای بهبود و توسعه کارهای زنلی^[۲] به بررسی رفتار یک قطره در دو حالت زیر پرداخت:
۱ – حالتی که یک قطره بار دار به طور مداوم در پتانسیل معلوم نسبت به زمین قرار داشته باشد.
۲- حالتی که یک قطره در میدان الکتریکی یکنواخت قرار داشته باشد.
در حالت اول تیلور نشان داد که افزایش پتانسیل منجر به کشیدگی بیشتر قطره خواهد شد. برای حالت دوم قطره‌ای را درون خازن در نظر گرفت و نشان داد که با افزایش شدت میدان الکتریکی قطره بیشتر و بیشتر کشیده می‌شود و در میدان الکتریکی بیشتر از یک مقدار بحرانی، قطره شکل پایدار خود را از دست خواهد داد و ناگهان به شکل یک مخروط در خواهد آمد [۲۰].
تیلور با بهره گرفتن از یک مخروط نامحدود که توسط یک سیال پیوسته شکل گرفته است به محاسبه نیم زاویه رأس مخروط پرداخت.
او دلایل تجربی مفیدی در مورد مخروط تیلور جمع آوری نمود و شکل مخروط ایجاد شده در نتیجه جت خارج شده از سطح یک مایع را محاسبه نمود. وی همچنین اولین محققی است که تلاش نمود نرخ باز شدگی و آشفتگی را برای یک جت مایع ایجاد شده توسط میدان الکتریکی را با یک تقریب خطی برای حالتی که آشفتگی کوچک است محاسبه نماید و محاسبات خود را برای مایع لزج انجام داد [۲۰].
در سال‌های اخیر رنکر و همکارانش [۲۰] تحقیقات قابل توجهی را به صورت تجربی و تئوری در زمینه رفتار قطره بار دار در میدان الکتریکی و فرایند الکتروریسی انجام داده‌اند. آنها با بررسی داده‌های آزمایشگاهی نشان دادند که قطره مورد بحث مستقل از شکل اولیه‌اش شکل ثابتی به خود خواهد گرفت و این شکل تا زمانی که شدت میدان الکتریکی از مقدار بحرانی فراتر نرود پایدار خواهد ماند. با فراتر رفتن شدت میدان الکتریکی از مقدار بحرانی شکل قطره به شکل مخروطی با نوک گرد شبیه می‌شود. شعاع انحنای نوک مخروط می‌تواند آنقدر کوچک باشد که با سیستم‌های معمولی تصویر برداری قابل تشخیص نباشد ولی باید توجه داشت که حتماً گرد است زیرا در غیر این صورت اندازه شدت میدان الکتریکی در نوک آن بینهایت خواهد شد [۲۰].
جزییات مربوط به شکل حقیقی نوک مخروط، یک مسئله انتگرال و دیفرانسیل گیری غیر خطی است. همچنین رنکر نشان داد که شکل قطره در نوک سوزن قبل از آن که جت از آن خارج شود هذلولی گون بسیار شبیه به مخروطی با نوک گرد می‌باشد [۲۰].
رنکر و همکارانش با نوشتن معادلات و حل آنها مقدار نیم زاویه مخلوط تیلور را ۳۳٫۵ درجه به دست آوردند. آنها برای مقایسه نتایج تئوری و عملی، دو نوع آزمایش طراحی و در هر یک از حالات، از مخروط تیلور تصاویری تهیه نمودند. در حالت اول قطره چسبیده است و در حالت دوم یک قطره آویزان می‌باشد. در واقع هدف از طرح این دو آزمایش، مشخص نمودن اثر جاذبه بر نیم زاویه مخروط می‌باشد. شکل ۱-۳ حالت قطره آویزان و شکل۱-۴ حالت قطره چسبیده را نشان می‌دهد.
شکل ۱-۳- حالت قطره آویزان [۲۰]
شکل ۱-۴-حالت قطره چسبیده [۲۰]
برای آزمایشات عملی از محلول پلی اتیلن اکساید با وزن ملکولی ۴۰۰۰۰۰ در آب با غلظت ۶% استفاده نمودند و اختلاف پتانسیل را مرحله به مرحله و در هر مرحله ۲۰۰ ولت افزایش داده‌اند تا مرحله‌ای که یک جت از نوک مخروط خارج گردد و در هر مرحله از شکل قطره پس از به تعادل رسیدن، تصویر تهیه نمودند [۲۰].
با توجه به شکل۱-۵ (الف) بدست آمده برای قطره چسبیده می‌باشد و خط سفید، محور تقارن قطره است. در این تصویر نیم زاویه رأس پیش بینی شده توسط رنکر با خط پر و نیم زاویه رأس پیش بینی شده توسط تیلور با خط چین نشان داده شده است. آنها تاکید نمودند که این تصویر بهبود داده شده یا بریده شده نیست و کاملاً واقعی می‌باشد. شکل۱-۵ (ب) توسط نرم افزار Find Edges از aبدست آمده و لبه‌های تصویر توسط این نرم افزار مشخص شده است، و اندازه نیم زاویه را در سه ناحیه مشخص نموده‌اند، در ناحیه A داده مناسبی از نرم افزار استخراج نشده است. برای ناحیه B خطوط مماس نیم زاویه ۳۷٫۵ درجه ایجاد می‌کند و خطوط مماس در ناحیه C نیم زاویه ۳۰٫۵ درجه ایجاد می‌کنند. شکل۱-۵ (ج) و (و) به طور مشابه برای حالت قطره آویخته بدست آمده است. در ناحیه A نیم زاویه ۳۱٫۵ درجه و در ناحیه B نیم زاویه ۲۶ درجه بدست آمده است. همه این زوایا به نیم زاویه هذلولی گون ۳۳٫۵درجه که توسط رنکر به دست آمده است نزدیکتر می‌باشد تا به نیم زاویه مخروط تیلور که ۴۹٫۳درجه بدست آورده بود.
شکل۱-۵ تصاویر قطره‌ها در حالت (الف) و (ب) تصویر بدست آمده برای قطره چسبیده و تصویر (ج) و (و) برای حالت قطره آویخته می‌باشد [۲۰]
۱-۳-۲-مسیر مستقیم جت
در مرحله دوم از الکتروریسی وقتی که محلول جت از مخروط تیلور به سمت صفحه جمع کننده حرکت می‌کند جت شتاب می‌گیرد و از سوزن دور می‌شود در یک مسیر مستقیم حرکت می‌کند که نمای جت نسبت به زمان تغییری نمی‌کند این مرحله از الکتروریسی را مرحله با ثبات می‌نامند [۲۱].
۱-۳-۳- ناپایداری‌های جت
تئوری‌های ناپایداری خمشی را برای جت بدون شارژ در طی سال‌های ۱۹۹۳-۱۹۸۲ توسط یارین و همکارانش توسعه و شرح داده شده است. ناپایداری‌های خمشی برای یک جت سیال ویسکوز که در هوا حرکت می‌کند پدیده طبیعی محسوب می‌شود [۲۲].
در عمل در حالی که جت نازک می‌شود تحت تأثیر یک یا چند نوع ناپایداری قرار گرفته و رشد این ناپایداری‌ها جت را منحرف می‌کند. در شکل ۱-۶ آشفتگی‌های مربوط به ناپایداری‌های مختلف نشان داده شده است. آشفتگی توسط ناپایداری‌های به مقدار کم ایجاد شده است و توسط عدد موج (S) تعریف می‌شود. حداکثر دامنه آشفتگی رخ داده برای جت توسط تصاویر از نمای بالا نشان داده شده و تصاویر پایین تغییر شکل جت را نمایش داده است. علائم + و- نشان دهنده انحراف مثبت و منفی از حالت شکل بدون آشفتگی را نشان می‌دهد. شکل۱-۶ –(و) تصویر المانی سیلندری از سیال بدون آشفتگی است، شکل (ج)، آشفتگی با عدد موج صفر (ناپایداری تورمی)، شکل (ب) آشفتگی با عدد موج یک (ناپایداری خمشی) و شکل (الف)، آشفتگی با عدد موج دو (ناپایداری انشعابی) را نشان می‌دهد. رشد ناپایداری نوع (ج) منجر به تشکیل ریز قطرات با اندازه‌های یکسان می‌شود و رشد ناپایداری نوع (الف) منجر به تشکیل دو جت با ابعاد یکسان می‌شود. در الکتروریسی رایج‌ترین ناپایداری، ناپایداری خمشی است [۲۱].
شکل۱-۶- آشفتگی‌های مربوط به ناپایداری‌ها الف -آشفتگی با عدد موج دو (ناپایداری انشعابی)، شکل ب- آشفتگی با عدد موج یک (ناپایداری خمشی)، شکل ج – آشفتگی با عدد موج صفر (ناپایداری تورمی)، شکل و -تصویر سیلندری از سیال بدون آشفتگی [۲۱]

بعد از جنگ جهانی دوم به مدت تقریباً۴۰ سال ژئوپلتیک به عنوان یک مفهوم و یا روش تحلیل، به علت ارتباط آن با جنگ‎های نیمه اول قرن بیستم منسوخ گردید، هر چند ژئوپلیتیک در این دوره از دستور کار دولت ها در مفهوم قبلی خود خارج شد، اما همچنان در دانشگاهها تدریس می­شد. برای تبدیل شدن نقش فعال جغرافیا در تعریف ژئوپلیتیک به نقش انفعالی سه دلیل عمده قابل ذکر است:

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

اول اینکه جغرافیدانان بعد از شکست آلمان در جنگ، ژئوپلیتیک خاص آلمان را مقصر اصلی عنوان کردند و سیاست‎های آلمان نازی را متأثر از این مکتب می‎دیدند. خود را از مطالعات در مقیاس جهانی کنار کشیده، توجه خود را به دولت ها و درون مرزهای سیاسی بین المللی معطوف داشتند و واژه ژئوپلیتیک بر چسب غیر علمی‎به خود گرفت و از محافل علمی‎و دانشگاهی طرد شد.دلیل دیگری که موجب افول نقش جغرافیا در جنگ سرد شد ظهور استراتژی باز دارندگی هسته ای بود. توانایی پرتاب سلاح‎های هسته ای بوسیله هواپیما و موشک به فاصله‎های دور،باعث شد که دیگر نه فاصله و نه عوامل جغرافیایی مثل ناهمواری ها و اقلیم چندان مهم تلقی نمی‎شدند. دلیل سوم، ظهور ایدئولوژی به عنوان عامل تعیین کننده ی جهت گیری سیاست ها بود. ژئوپلیتیک جنگ سرد و ژئوپلیتیک عصر هسته ای از مشخصات دوره افول ژئوپلتیک هستند (زین العابدین، ۱۳۸۹ : 13).
۲-۱-۳- دوره احیا
بعد از پایان جنگ جهانی دوم جغرافیدانان شرمنده شدند و از آن پس تلاش نمودند جغرافیدانانی که ژئوپلیتیک را در اختیار آلمان نازی (هیتلر) گذاشته اند،کنار گذارند، و نتیجه اینکه حدود ۴۰ سال ژئوپلیتیک طرد شد. تا اینکه در دهه 1980 در جنگ ویتنام^[2] و کامبوج^[3] بر سر تصاحب منطقه ی مکنگ^[4]، گر چه هر دو کشور از بلوک شرق بودند، ایدئولوژی نتوانست جنگ را از بین ببرد. بنابراین، در گزارش این مناقشه و روابط دو کشور، مجدداً از مفهوم ژئوپلتیک استفاده شد و سپس کسینجر^[5] بصورت تفننی از واژه ی ژئوپلیتیک در مسائل جهان استفاده نمود. علاوه بر آن در جنگ ایران و عراق (1988-1980) و اشغال کویت توسط عراق (1991-1990 ) و به ویژه سقوط پرده آهنین در اروپا از سال 1989 موجب پر رنگ تر شدن این مفهوم شد و به خصوص فروپاشی شوروی (سابق) و برجسته شدن ملیت ها این مفهوم را به صورت یک مفهوم کلیدی در عرصه بین المللی قرار داد (زین العابدین،۱۳۸۹ :۲۸).
در حالیکه نامداران جغرافیای سیاسی چون ریچارد هارتشورن و استیفن جونز سخت در تلاش شکوفا ساختن جغرافیای سیاسی در جهان دوران میانه ی قرن بیستم شدند و سیاستمدارانی چون هنری کیسینجر واژه ژئوپلیتیک را دوباره به زبان روزمره سیاسی نیمه دوم قرن بیستم باز گرداند، جهانی اندیشانی چون ژان گاتمن و سوئل کوهن پیروزمندانه جهانی اندیشی جغرافیایی(ژئوپلتیک) را به بستر اصلی مباحث دانشگاهی باز گرداندند.در این زمینه ژان گاتمن^[6] با طرح تئوری «آیکنوگرافی^[7]– سیروکولاسیون^[8]» «حرکت» را در مباحث ژئوپلیتیک در معرض توجه ویژه قرار داد و عوامل روحانی یا عامل «معنوی» را در جهانی اندیشی «اصل» یا «مرکز» دانست و «ماده» یا «فیزیک» را تأثیر گیرنده قلمداد کرد (مجتهد زاده،۱۳۸۶:۹۶).
سائول بی کوهن می‎گوید: موضوعات ژئوپلیتیکی مهمتر از آن بودند که جغرافیدانان آنها را کنار بگذارند و اکنون خیلی از جغرافیدانان با یک تأخیر به او ملحق شده اند و از باز گشت و تجدید حیات ژئوپلتیک به اندازه او استقبال کرده اند.
2-2-رویکردهای جدید ژئوپلیتیک
همه نظریه‎های ژئوپلیتیکی جنبه ژئواستراتژیکی داشته و برای کسب قدرت بر فضای جغرافیایی تأکید داشتند. اما پس از پایان جنگ سرد و با مطرح شدن نظام نوین جهانی بسیاری از دیدگاه های ژئوپلیتیکی جنبه ی کمی‎پیدا کرد و حتی بعضی از این دیدگاه ها در عالم سایبر اسپیس مطرح شدند. در نظام نوین جهانی عده ای در تحلیل ژئوپلیتیکی خود، رویکرد انرژی را مد نظر قرار دادند،عده ای به مسائل زیست محیطی معتقد بودند، بعضی فرهنگ را عامل اصلی ژئوپلیتیک دانستند و بالاخره، عده ای مسائل ژئواکونومی‎را در تحلیل ژئوپلیتیکی خود مورد توجه قرار دادند. می‎توان گفت که معیار‎های قدرت که نظامی‎گری بود، به طور کلی جای خود را با معیار‎های مذکور تغییر داد. یعنی، قبل از پایان جنگ سرد، معیار اصلی قدرت نظامی‎گری بوده و تمام عوامل اقتصادی، اجتماعی به صورت ابزار مورد توجه بوده است.به علاوه مشخصه ی اصلی ژئوپلیتیک دوره جنگ سرد جهان دو قطبی، جهان سوم و کشورهای عدم تعهد بودند، اما در نظریه ی جدید ژئوپلیتیکی، جهان چهارم مطرح است (زین العابدین، ۱۷۱:۱۳۸۹).
۲-2-۱-رویکرد نظم نوین جهانی
اولین بارجورج بوش پدر^[9] رئیس جمهور اسبق آمریکا در جریان جنگ خلیج فارس در1990م نظام نوین جهانی^[10] را مطرح نمود. و در سال 1991 پس از مذاکرات خود در هلسینکی^[11] با گورباچف^[12] و مارگارت تاچر^[13]، رهبران اروپا، سازمان ملل متحد،کشورهای عربی به ویژه خلیج فارس و سایر هم پیمانان خود، نظریه نظام نوین جهانی خود را اعلام نمود (حافظ نیا،۵۳:۱۳۸۵).
این نظام دیدگاه‎های جدید آمریکا را بیان می‎کند. با فروپاشی نظام سیاسی اتحاد جماهیر شوروی و بلوک شرق و از بین رفتن رقابت قدرت ها، جهان از این پس صاحب نظام نوینی شود که بر قدرت همه جانبه آمریکا استوار است. قدرت و سلطه آمریکا بر جهان بدون تسلط بر خلیج فارس ممکن نبود. نظام نوین جهانی طرحی جدید برای سلطه بر مناطق مهم جهان توسط آمریکا بود. این نظام به رغم عنوان گول زننده آن، شکل جدیدی از استعمار نو است که جهان را به سوی مخاصمه و تلاطم سوق می‎دهد. جورج بوش پدر نظم نوین جهانی را این چنین تعریف می‎کند: «نظم نوین جهانی می‎گوید که بسیاری از کشورها با سوابق متجانس و همراه با اختلافات، می‎توانند دور هم جمع شوند تا از اصل مشترکی پشتیبانی کنند و آن اصل این است که شما با زور کشور دیگری را اشغال نکنید…» اما آمریکائیها از زمان پی ریزی چنین نظریاتی، کمترین توجهی به آنچه خود معتقدند نداشته اند و تعبیر «نوام چامسکی» نظم نوین جهانی تعبیر تازه ای از توسل به زور و انقیاد مضاعف ملت ها است.تمام ابعاد نظم نوین جهانی بر پایه منافع و توسعه طلبی آمریکا استوار است در عصر نظم نوین جهانی، ثبات و امنیت تقریباً به طور کامل برای هیچ کشوری- حتی آمریکا- وجود ندارد.
2-2-2-رویکرد ژئواکونومی
پایه و اساس ژئواکونومی‎استدلالی است که از طرف ادوارد لوتویک^[14] ارائه شده است. او خبر از آمدن نظم جدیدبین المللی در دهه نود می‎داد که در آن ابزار اقتصادی جایگزین اهداف نظامی‎می‎شوند. به عنوان وسیله اصلی که دولت ها برای تثبیت قدرت و شخصیت وجودی شان در صحنه بین المللی به آن تأکید می‎کنند و این ماهیت ژئواکونومی‎است (عزتی،۱۰۷:۱۳۸۸)
ژئواکونومی‎عبارت ازتحلیل استراتژی­ های اقتصادی بدون درنظر گرفتن سودتجاری،که ازسوی دولتها اعمال می­ شود،به منظورحفظ اقتصادملی یا بخشهای حیاتی آن وبه دست آوردن کلیدهای کنترل آن ازطریق ساختارسیاسی وخط مشیهای مربوط به آن پرداخت. (عزتی،1387: 110)
ژئواکونومی‎رابطه بین قدرت و فضا را مدّ نظر دارد و هدف اصلی آن کنترل سرزمین و دستیابی به قدرت فیزیکی نیست بلکه دست یافتن به استیلای اقتصادی فناوری و بازرگانی است بدین ترتیب به نظر می‎رسد مفاهیم ژئواکونومی‎در رویارویی با مسائل قرن 21 از کارآیی مناسبی در مقیاس جهانی برخوردار خواهد بود (واعظی،1388 :32)
ژئواکونومی‎رابطه بین قدرت وفضا را بررسی می‎کند. فضای بالقوه ودرحال سیلان همواره حدود ومرزهایش درحال تغییروتحول است،ازاین رو آزادازمرزهای سرزمین وویژگیهای فیزیکی ژئوپلیتیک است.درنتیجه تفکر ژئواکونومی‎شامل ابزارآلات لازم وضروری است که دولت می‎تواندازطریق آنها به کلیه اهدافش برسد.(عزتی،1387: 110)
ژئواکونومی‎و ژئوپلیتیک دارای تفاوتهای اساسی با هم می‎باشند،اول اینکه ژئواکونومی‎محصول دولت ها وشرکتهای بزرگ تجاری با استراتژیهای جهانی است درحالی که این خصیصه در ژئوپلیتیک نیست. نه دولت ونه شرکتهای تجاری هیچ نقشی درژئوپلیتیک ندارندبلکه یکپارچگی اتحادیه ها،منافع گروهی وغیره برپایه نمونه‎ های تاریخی با عملکردی نامرئی دراستراتژیهای ژئوپلیتیکی پایه واساسی برای همه صحنه‎های ژئوپلیتیکی هستند.
دوم اینکه هدف اصلی ژئواکونومی‎کنترل سرزمین ودستیابی به قدرت فیزیکی نیست بلکه دست یافتن به استیلای تکنولوژی وبازرگانی است. ازلحاظ کاربردی بایدگفت که مفهوم وعلم ژئوپلیتیک می‎تواند درنشان دادن راه وروش‎هایی برای پایان دادن به نزاعها ودرگیری ها ودرمجموع اختلافات نقش اساسی داشته باشددرحالی که ژئواکونومی‎ازچنین ویژگی برخوردارنیست(عزتی،1387: 112)
2-2-3- رویکرد ژئوکالچر
ژئوکالچر یا ژئوپلیتیک فرهنگی فرایند پیچیده ای از تعاملات قدرت،فرهنگ، و محیط جغرافیایی است که طی آن فرهنگها همچون سایر پدیده‎های نظام اجتماعی همواره در حال شکل­ گیری، تکامل،آمیزش، جابجایی در جریان زمان و در بستر محیط جغرا فیایی کره زمین اند.به عبارت دیگر ژئوکالچر ترکیبی از فرایند ‎های مکانی – فضایی قدرت فرهنگی میان بازیگران متنوع و بی شماری است که در لایه‎های مختلف اجتماعی و درعرصه محیط یکپارچه سیاره زمین به نقش آفرینی پرداخته و در تعامل دائمی‎با یکدیگر بسر می­برندو بر اثر همین تعامل مداوم است که در هر زمان چشم انداز فرهنگی ویژه خلق می‎شود.از این رو ساختار ژئو کالچر جهانی بیانگر موزاییکی از نواحی فرهنگی کوچک و بزرگی است که محصول تعامل‎های مکانی – قضایی قدرت فرهنگی اند که در طول و موازات یکدیگر حرکت می‎کنند (دیلمی‎معزی،2:1387).
ژئوکالچر پدیده ای است که بر شالوده نظام اطلاع رسانی نوین و یا صنایعی استوار است که به تولید محصولات فرهنگی مبادرت می‎ورزد وظیفه این صنایع تولید انبوه محصولات فرهنگی است. نظام سلطه فرهنگی در جهان کنونی در کنار نظام سلطه اقتصادی یا سیاسی از عناصر اصلی نظام ژئوپلیتیک جهانی می‎باشند. امروزه منطق حاکم بر فرایند‎های ژئوکالچر جهانی بر اشکال پیچیده و تکامل یافته تر شیوه‎های رقابتی مبتنی است. این فرایند در عین نافذ بودن، مدام در تکامل می‎باشد
پدیده‎های فرهنگی به دلیل خصیصه‎های مکانی شان همواره میل به ثبات و پایداری در مقابل نوآوری ها دارند که می‎توان به تلاش جوامع سنتی و حفظ میراث فرهنگی و آداب و سنن و نمادهای تاریخی و … اشاره کرد. از طرفی الگوهای تمدنی به واسطه ماهیت فضائیشان در جهت سرعت بخشیدن به تغییرات فرهنگی و زدودن مرزهای قراردادی هستند(حیدری،۱۳۸1 :۱۶۸).
۲-2-4- رویکرد ژئوپلیتیک زیست محیطی
مسایل ژئوپلیتیک زیست محیطی از اواخر قرن بیستم به موضوع اصلی فعالیت­ها و نگرانی­ها بین گروه‎های انسانی و بازیگران ملی و فراملی در سطوح منطقه ای و جهانی تبدیل شده است. محیط زیست بشری در سطوح محلی، ملی، منطقه ای و جهانی دستخوش مخاطرات گردیده است. این مخاطرات در سه بعد: کاهش و کمبود منابع، تخریب منابع و آلودگی محیط زیست تجلی یافته است. از دید ژئوپلیتیک، کمبود منابع زیست محیطی یا محروم کردن انسانها از زیستن در مکان مورد علاقه آنها رقابت و کنش متقابل بین گروه‎های انسانی و بازیگران سیاسی در سطوح مختلف را در پی دارد.(www.civilica.com).
طی چند دهه گذشته، افزایش جمعیت، گسترش دامنه مداخلات بشر در طبیعت برای تأمین نیازهای فزاینده از منابع کمیاب طبیعی، گسترش رویکرد سودانگاری در غالب طرح‎های توسعه ای، بی پروایی نسبت به جستار پایداری محیط زیست در ساخت سازه ها و زیر ساخت ها و مانند آن،پیامدهای ناگواری همانند گرمایش کروی، ویرانی لایه ازن، پدیده ال نینو، طوفانهای سهمگین، بالا آمدن سطح آب دریاها، گسترش گازهای گلخانه ای، خشکسالی، سیل، فرو نشست زمین، کاهش آب شیرین، بیابان زایی، کاهش خاک مرغوب، آلودگی هوا، باران‎های اسیدی، جنگل زدایی و نابودیت تنوع زیستی، نشانه‎هایی از جهانی شدن پیامدهای فروسایی محیط زیست در سطح فروملی و فراملی و جهانی بودن بوده اند. تداوم وضعیت موجود،آینده زیست و تمدن فراروی بشر را مبهم و نامطمئن کرده است.نگرانی از این وضعیت به همراه شرایط نا مطلوب کنونی، در طرح رویکردهایی همانند امنیت زیست محیطی، ژئوپلیتیک انتقادی، ژئوپلیتیک زیست محیطی، توسعه پایدار بسیار اثر گذاشت. با توجه به این که مفهوم «جهان» از مقیاس‎های مطالعاتی دانش یاد شده است، مرزهای محلی و ملی را در نوردیده اند، محیط زیست سویه ای ژئوپلیتیک یافته است (کاویانی،۱۳۹۰: ۸۵).
2-2-5-رویکرد ژئوپلیتیک انتقادی
در مورد ماهیت و چیستی ژئوپلیتیک انتقادی نظریه‎های مختلفی ارائه شده است. عده ای از نظریه پردازان، ژئوپلیتیک انتقادی را در مقایسه با ژئوپلیتیک سنتی، که به دلیل سوء استفاده از شواهد جغرافیایی به نفع مقاصد امپریالیستی لکه دار گردیده، از لحاظ علمی‎مستقل و بی طرفانه می‎دانند که می‎تواند با دیدگاهی متعالی به امور جهانی نگریسته و تحقیق عینی بپردازد(مویر،220:1379). عده ای را باور بر این است که ژئوپلیتیک انتقادی در جستجوی آشکار کردن سیاست­های پنهان دانش ژئوپلیتیک است (میرحیدر،42:1386)
از اوایل1970، شاهد ظهوررویکردی نوین به نام «ژئوپلیتیک انتقادی^[15]»هستیم.دانشمندان ژئوپلیتیک چون اتوتایل^[16] ومیشل فوکو را می‎توان ازپیشگامان این حرکت نوین دانست. این دانشمندان به طور همزمان، هم از ژئوپلیتیک انتقاد کردند و هم خود از اندیشمندان این عرصه بودند. این افراد، سیاست اندیشمندانه خود را بر «ضد ژئوپلیتیک» تعریف کرده و با وجود این، در چارچوب زیر بنایی مفاهیم ژئوپلیتیک کار می‎کردند (مویر،۳۷۸:۱۳۷۹).
محققین ژئوپلیتیک انتقادی تمایل دارند بجای تمرکز بر شناسایی عوامل جغرافیایی مؤثر بر شکل گیری قدرت دولتها و سیاست خارجی ایشان، از یک سو دریابند که سیاستمداران چگونه «تصاویر ذهنی» خود را از جهان ترسیم نموده اند و این بینش ها چگونه بر تفاسیر آن ها از مکان‎های مختلف تأثیر می‎گذارند؟ ژئوپلیتیک انتقادی به عنوان نظریه ای نسبتاً جدید که توانسته است خود را بر اساس مؤلفه‎های حاکم میان بازیگران روابط بین الملل، نظام مند سازد، چارچوبی مناسب برای فهم ژئوپلیتیکی جدید، به دور از عناصر سختی هم چون مرز و مکان ایجاد کرده است. بر اساس فهم برخی از موضوعات، بدون توجه به بعضی مسائلی که طبق نظریات سنتی غیرمرتبط می‎نمودند، امری ناقص خواهد بود. از منظر ژئوپلیتیک انتقادی، استراتژی قدرت همیشه نیازمندبه کارگیری فضا وهمین سبب گفتمان می­باشد. (www.javanemrooz.com)
رویکرد انتقادی، کوشش منتقدانه برای کشف ساختارهای جامعه معاصر است که ضمن نقد زیربنایی رویکردهای رایج در شناخت جامعه به تبیین کاستی ها ی روش شناسی آنها می‎پردازند و شیوه‎های اثبات گرایی (پوزیتیوسیتی) را در مطالعه جامعه نقد می‎کند و بر این انگاره استوار است که صرف تجربه و روش‎های تجربی کافی نیست و نباید مطالعه جامعه را همسان با مطالعه طبیعت انگاشت. هدف نظریه پردازان مکتب انتقادی، ایجاد دگرگونی‎های فرهنگی و روشنگرانه برای کاهش نابرابری‎های جهانی، برقراری عدالت بین المللی، احترام به تفاوت ها و گرایش به ارزش‎های فرهنگی جدیدی است که بر فرایند تعامل موجود در صحنه‎های اجتماعی و تمدنی حاکم شود و تعامل و عمل را در چارچوب ارزشهای موجود رهبری کند (مشیر زاده،۱۳۸۴ :۲۲۱).
هر چند ژئوپلیتیک به مطالعه روابط متقابل جغرافیا، قدرت سیاست و کنش‎های ناشی از ترکیب آنها با یکدیگر می‎پردازد (حافظ نیا،۳۶:۱۳۸۵). اما امروزه گفتمان آن تابعی از چالش‎های برخاسته از «جهانی شدن‎های اقتصادی»، «انقلاب اطلاع رسانی» و«خطرات امنیتی جامعه جهانی» است (مجتهد زاده،۱۲۸:۱۳۸۱)و بالاخره ژئوپلیتیک انتقادی در جستجوی آشکار کردن سیاست‎های پنهان دانش ژئوپلیتیک است.مباحث ژئوپلیتیک مقاومت و آنتی ژئوپلیتیک از جمله مباحث مهم در پژوهش ها و نوشته‎های مربوط به ژئو پلیتیک انتقادی می‎باشد.این رویکرد توجهش را صرفاً به رویه سلطه ژئوپلیتیک معطوف نداشته بلکه به رویه دیگر ژئوپلیتیک که مقاومت می‎باشد بیشتر توجه می‎کند. و عاشورا به عنوان عالیترین و متعالی ترین صحنه ژئوپلیتیک مقاومت از چنان ماندگاری و جاودانگی برخوردار بوده و هست که امروزه و در قرن بیست و یکم وهزاره سوم نیز توان تحریک و به غلیان در آوردن جنبش‎های مقاومت را دارد. بسیاری از نهضت ها و مقاومت ها در دنیای اسلام و حتی غیر اسلام الگوی مقاومت خود را از عاشورا الهام گرفته اند. (باباخانی،38:1392)
2-3-اندیشه ملی گرایی
ملی گرایی مفهومی‎کاملا سیاسی دارد. این مفهوم به عنوان یک اندیشه و فلسفه سیاسی تلقی می­ شود. اندیشه‎ای که در هر ملتی ریشه در هویت ملی و میهن دوستی آن ملت دارد. در حالی که مفهوم میهن دوستی و دلبستگی به هویت میهنی مفاهیم غریزی و کهن هستند، ناسیونالیسم پدیده ای فلسفی و نوین محسوب می‎شود که از سوی اروپای بعد از انقلاب صنعتی به جهان بشری معرفی شده است. در این راستا هنگامی‎که جنگ جهانی اول و جنگ‎های بزرگ قبل از آن بیشتر با انگیزه میهن دوستی شروع شده بود، جنگ جهانی دوم حاصل برخورد اندیشه‎های ناسیونالیستی بود.(حافظ نیا و همکاران،210:1389)
ناسیونالیسم به وابستگی مردم یک منطقه که براساس یک احساس مشترک به وجود آمده گفته می­ شود این احساس مشترک ممکن است علل تاریخی، فرهنگی، نژادی، جغرافیایی و غیره داشته باشد. ناسیونالیسم در حقیقت ملاتی است که گروه‎های مختلف را به هم پیوند داده و واحدی به نام ملت را به وجود می‎آورد. (روشن و فرهادیان،242:1385)
میهن دوستی و دلبستگی به هویت میهنی مفاهیم غریزی و کهن هستند. ناسیونالیسم یا ملی گرایی مفهومی‎کاملاً سیاسی است که از سوی اروپای بعد از انقلاب صنعتی به جهان بشری معرفی شد. از نظر واژه شناسی ناسیونالیسم از ریشه ناسی(Nasci)آمده است این واژه لاتین متولد شدن معنی می‎دهد و نظریه تکاملی ایده ناسیونالیسم را تأیید می‎کند.(حافظ نیا و همکاران،210:1389)
اگر ناسیونالیسم بر مبنای برگشت به ارزشهای جاهلی و اساطیری باشد، ارتجاعی محسوب می‎شود و اگر بر مبنای یک احساس انسانی و فرهنگ خلاق باشد، مترقیانه خواهد بود. مفهوم ناسیونالیسم در قرن نوزدهم و بیستم به طور گسترده ای از اروپا به سایر نقاط و از جمله خاورمیانه انتشار یافت. افکار ناسیونالیستی به دلایلی چند در نیمه دوم قرن نوزدهم در خاورمیانه، گسترش یافت.
اول: افتتاح مدارس جدید درمصر، لبنان وسوریه
دوم: اختراع چاپ که به دنبال خود آگاهی از امور سیاسی را افزایش داده و مشوق احیای فرهنگی- ادبی شد.
سوم: تجزیه امپراطوری‎های قدیم که به دنبال خود، خود مختاری گروه‎های ملی را به دنبال داشت.(درایسدل و بلیک،77:1386)
با شروع قرن بیستم ناسیونالیسم به یک قدرت عمده سیاسی در خاورمیانه تبدیل شد و تأثیرات آن زمانی به اوج خود رسید که ناسیونالیسم ترک، عرب، ایرانی و یهود به طور همزمان در این منطقه ظهور کردند، از عوامل اصلی که سبب بروز شکاف و اختلاف در میان شیعیان منطقه خاورمیانه شده، اندیشه‎های ناسیونالیستی پیروان این مذهب در کشورهای مختلف می‎باشد. تنوع نژادی و قومی‎شیعیان ساکن در منطقه خاورمیانه الهام بخش اندیشه‎های ناسیونالیستی در میان آنان گردیده و این امر واگرایی و فقدان وحدت مذهبی در بین آنان را به دنبال دارد. ویژگی عمومی‎ناسیونالیسم تأکید بر برتری هویت ملی بر دعاوی مبتنی بر طبقه، دین و مذهب است و بر این اساس عوامل زبانی، فرهنگی وتاریخی مشترک به همراه تأکید بر سرزمین خاص، هویت بخش گروهی از مردم می‎شود.
بدین ترتیب ایدئولوژی ناسیونالیسم با تأکید بر نژاد و زبان در جهان اسلام که مرکب از انواع زبانها و نژادها ی گوناگون است، یکی از عوامل اصلی واگرایی تلقی می‎گردد. تجارب تاریخی گویای این واقعیت است که حتی پان عربیسم از ادعای نهضت وحدت سراسری اعراب نتوانست در جوامع و کشورهای عربی ایجاد وحدت نماید و طی جنگهای اعراب اسرائیل و با شکست اعراب اعتبار خود را از دست داد. به طوری که در جریان جنگ 1991 آمریکا و متحدین با عراق برخی کشورهای عرب برای آزادی کویت به یک کشور دیگر عرب(عراق)، حمله ور شدند(صفوی،202:1387).
2-4-میهن خواهی
میهن خواهی یا وطن دوستی فلسفه سیاسی ویژه ای نیست، بلکه غریزه ای است که از حس اولیه ی تعلق داشتن به مکان و هویت ویژه ای آن و حس دفاع از منافع اولیه ی فردی در آن مکان ویژه ناشی می‎شود. گونه ی اولیه ی خودنمایی این غریزه کم و بیش در همه ی حیوانات قابل مشاهده است. بیشتر حیوانات محدوده‎های مشخصی را برای جولان دادن و منافع اختصاصی، فردی یا گروهی خود در نظر گرفته و به آن دلبستگی و تعلق می‎یابند و دخالت و تجاوز دیگران را در آن با سرسختی دفع می‎کنند. (مجتهدزاده،70:1381). مفهوم میهن از انگیزه‎های سیاسی دور است و از حد غریزه ی طبیعی خارج نمی‎شود. میهن خواهی یا میهن دوستی تا آن اندازه طبیعی و غریزی است که با تعلقات معنوی انسان درآمیخته و جنبه ی الهی به خود می‎گیرد و به گونه ی مفهوم مقدس خودنمایی می‎کند.
2-5- مفهوم ملت
جمع افرادی که از پیوندهای مادی و معنوی ویژه و مشخصی برخوردار باشند و با مکان جغرافیایی ویژه ای، «سرزمین سیاسی یکپارچه و جداگانه» همخوانی داشته باشند و حاکمیت حکومتی مستقل را واقعیت بخشند، ملت آن سرزمین یا کشور شناخته می‎شوند. بدین ترتیب ملت و ملیت پدیده‎های سیاسی هستند که در رابطه مستقیم با سرزمین واقعیت پیدا می‎کنند و این اصطلاحات در حالی که مباحث سیاسی هستند، جنبه ای کاملاً جغرافیایی به خود می‎گیرند. (مجتهدزاده،65:1381).
در زبان‎های اروپایی واژه ملت از کلمه(natio) مشتق شده و بر مردمانی دلالت دارد که از راه ولادت با یکدیگر نسبت دارند و از یک قوم و قبیله هستند. ملت به مجموعه ای از افراد ساکن در فضای جغرافیایی مشخص و محدود از حیث سیاسی اطلاق می‎شود که بر اساس عوامل و خصیصه‎هایی نظیر تبار، تاریخ، فرهنگ، دین، مذهب، سرزمین، قومیت، زبان و …نسبت به یکدیگر احساس همبستگی می‎کنند و خود را متعلق به یک ما می‎دانند.(حافظ نیا و همکاران،108:1389)

وینهون (۱۹۹۲) معتقد است به غیر از شادمانی فراگیر که توصیف آن گذشت ما با دو نوع شادمانی دیگر مواجهیم ؛ بنابراین سه اصطلاحی که برای انواع شادمانی استفاده می­ شود عبارت است از: ۱) شادمانی فراگیر؛ ۲) سطح عاطفی لذت­جویی؛ ۳)رضایت وخرسندی(موسوی،۱۳۹۲: ۳۹).

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۱. شادمانی فراگیر^[۳۰]: شادمانی فراگیر مفهومی است که پیش از این تعریف شد. این نوع شادمانی یک قضاوت کلی از زندگی است. اصطلاح کلی یا فراگیر، برای تأکید در مورد تفاوت با جزء محدودتر شادمانی که در قسمت بعدی می ­آید مورد استفاده قرار می­گیرد. این مسئله پذیرفته شده است که این اجزاء زیر مجموعه­هایی را در تخمین یا برآورد کیفیت کلی زندگی شخص تشکیل می­دهد.
۲. سطح عاطفی لذت­جویی^[۳۱]: میزان و درجه­ای است که شخص احساسات مختلف، به ویژه احساسات لذت­بخش را تجربه می­ کند. سطح عاطفی یا حسی لذت­جویی همان خلق­و­خوی نیست. ما انواع مختلفی از خلقیات را تجربه می­کنیم؛ خلق­های تعالی­طلب، خلق­های آرام، خلق­های بی­قرار، خلق­های بداخلاق و عبوس و غیره. هر یک از این خلقیات به وسیلۀ ترکیب خاصی از تجارب حسی متمایز می­ شود. یکی از این تجارب حسی، آهنگ یا ریتم لذت­جویی است. مفهوم سطح لذت­جویی تنها به لذت­هایی مربوط می­ شود که در احساسات تجربه می­ شود؛ یعنی لذت در احساس، هیجانات و خلقیات؛ بنابراین یک سطح لذت­جویی بالا ممکن است بر اساس هیجانات عشقی، گذرا و قوی، یا بر اساس خلقیات آرام­بخش، محکم و پایدار باشد.
۳. رضایت و خرسندی^[۳۲]: درجه و میزانی است که شخص احساس می­ کند آرزوهایش برآورده شده است. در این مفهوم فرض می­ شود شخص مقداری آرزوی هوشمندانه برای خودش به وجود آورده و یک باور و تصویر نیز در زمینۀ تحقیقشان تشکیل داده است. درستی واقعی این باور، در معرض خطر نیست، بلکه این مفهوم، با درک و فهم انتزاعی و ذهنی شخص ارتباط دارد؛ زمانی که میزانی از آرزوهایمان را که تا به حال رشد داده­ایم ارزیابی می­کنیم، چه بسا آنچه در آینده به ثمر می­رسد را تخمین می­زنیم. این مفهوم، مرتبط با این معناست که فرد، گذشته و آینده را در ارزیابی کردن با هم ترکیب می­ کند(همان: ۴۰).
۲-۱-۱-۱-۳. مفاهیم اساسی مرتبط با شادمانی
۲-۱-۱-۱-۳-۱. شادی،کیفیت زندگی، رضایت از زندگی و SWB (خوشبختی ذهنی)
شادمانی به معنی امروز آن، مفهومی است در درون مفهوم گسترده­ای مانند کیفیت زندگی، به ویژه در جایی که کیفیت زندگی باید از نگاه بیننده دیده شود(گالاتزر، ۲۰۰۰: ۶۰۳ ). SWB^[33] (خوشبختی ذهنی) از اواخر دهه ۱۹۵۰ میلادی برای جست­و­جوی شاخص مفید کیفیت زندگی که بر تغییرات اجتماعی و بهبود سیاست­های اجتماعی نظارت کند ظاهر شد. نقطه عطف این ادبیات کتاب­های اندروز و همکارانش در ۱۹۷۶ می­باشد. از نظر وی، اگر چه مردم در محیط­های عینی تعریف شده زندگی می­ کنند ولی با توجه به جهان ذهنی درک شده­شان واکنش نشان می­ دهند. در نتیجه SWB به عنوان یک شاخص مربوط به کیفیت زندگی برجسته شد. زمانی نفوذ آن بیشتر شد که برادبورن و همکارانش بر رضایت از زندگی و شادی به عنوان اجزای کیفیت زندگی تأکید کردند. رضایت از زندگی با توجه به تعریف کمپل و همکارانش (۱۹۷۶) فاصله درک شده افراد از آرمان­های خود است و شادی با توجه به تعریف برادبورن (۱۹۶۹) حاصل تعادل بین عاطفه مثبت و منفی است. رضایت یک ارزیابی بلند مدت از زندگی است در حالی که شادی بازتاب دلپذیر یا ناخوشایند دانستن تجربه آنی است که فرد تحت تاثیر آن قرار دارد. ساختار سه گانه رضایت از زندگی، عاطفه مثبت و عاطفه منفی به طور مکرر، بارها در مطالعات گوناگون مورد تأیید قرار گرفته است (کییز، ۲۰۰۲). در نتیجه شادمانی و رضایت از زندگی دو مؤلفۀ اصلی SWB که شادمانی به بعُد احساسی و رضایت از زندگی به بعُد شناختی خوشبختی ذهنی اشاره دارد. نتیجۀ پژوهش­ها نشان می­دهد که این دو مؤلفه به شدت با هم در ارتباطند و با این استدلال چه­بسا پژوهشگران زیادی فرض کرده ­اند این دو متغیر در عمل یک چیز را بررسی می­ کنند(موسوی، ۱۳۹۲: ۳۳).
بنا بر آنچه که ذکر شد نحوۀ محاسبۀ خوشبختی ذهنی به صورت زیر می­باشد:
رضایت از زندگی+(عاطفۀ منفی ـ عاطفۀ مثبت)= SWB(بوستیک، ۲۰۰۱: ۳۶۲).
در کل مؤلفه­ های خوشبختی ذهنی را می­توان بصورت زیر خلاصه کرد:
جدول شماره(۲-۱): مؤلفه­ های خوشبختی ذهنی

مؤلفۀ شناختی

مؤلفه عاطفی

حیطه

رضامندی

عاطفۀ مثبت

عاطفۀ منفی

خود

دیدگاه افراد مهم دربارۀ زندگی شخصی

شادمانی

افسردگی

خانواده

رضامندی از زندگی فعلی

شعف

اندوه

همسالان

دیدگاه افراد مهم دربارۀ زندگی شخص

سرخوشی

حسادت

سلامت

رضامندی از گذشته

افتخار

خشم

در ۱۰۴ پیش از میلاد وو برای تلافی این رویداد سپاهیانی را به فرماندهی لی کوالی به فرغانه گسیلاند ، ولی چینیان شکست خوردند . در ۱۰۲ پیش از میلاد این سردار با ۶۰ هزار سپاهی تازه نفس به سغد تاخت ، اینبار پیروزی هایی به دست آورد . سرانجام با فرمانروای بومی سغد صلح نمود و آن فرمانروا نیز پسر خویش را به گروگانی به دربار هان فرستاد و چینیان نیز سرانجام به کالای خواستنی خویش ، اسپ ؛ دست یافتند .

در ۴۸ پیش از میلاد هرمایوس از بازماندگان دولت یونانی باختر ا دولت چین روابط سیاسی برقرار نمود . او توانست اتحادی نظامی نیز ا چین پدید آورد و به یاری چینیان در با شکست دادن سکاها بر بخش هایی از هندوکش و دره کابل چیره گردد . ولی به زودی او با تازش کوشانیان رو در رو شد ، پس به ناچار در ۳۰ پیش از میلاد باز از چینیان یاری خواست ، ولی چنگتی امپراتور چین از پشتیبانی او خودداری نمود .
بدین سان واپسین دولت یونانی در شرق از میان رفت . در ۹۴ میلادی اشکانیان سفیری به دربار چین فرستادند . آماج این فرستادن سفیر گویا پیش گیری از برقراری هرگونه ارتباطی میان چینیان و روم – که که دشمن ایران شمره می شد – بود . در این زمان چینیان بر فلات تاریم چیره شده و چشم به پیش روی به سوی باختر را داشتند .
در ۹۷ میلادی پان جائو سردار چینی با سپاهی به سوی اسیای میانه پیش روی نمود . او سفیری را به نام کن پینگ برای شناسایی غرب به سوی ایران فرستاد . کن پینگ ، به ایران رفت ولی از آنجا که ایرانیان خواهان برقراری پیوند میان چین و روم نبودند وی را از پیگیری سفرش به سوی غرب بازداشتند ، هوده آنکه او تا کرانه های خلیج فارس بیشتر پیش روی ننمود ، اطلاعات او درباره ایران اشکانی منبعی بسیار ارزنده است .
در ۱۰۱ میلادی سفیری دیگر از سوی اشکانیان به دربار چین رسید . این سفیر با خود پیشکش هایی چون شیر و شترمرغ و شماری شعبده باز برد . این کالاها برای چینیان تا آن زمان نو می نمود . در آینده تبادلات بازرگانی میان ایران و چین گسترش یافت ؛ ایرانیان انگور ، یونجه و انار و چینیان هلو و زرد آلو را به یکدیگر شناساندند . ولی کالایی که روابط دو طرف را برای دراز مدت پیوسته ساخته بود ابریشم چین بود^[۲۴].
۳-۲-۶- در روزگار ساسانیان
اوج روابط میان ایران و چین در روزگار باستان همزمان با برپایی دولت ساسانیان بود . این روابط فراز و نشیب چندی داشت . ایرانیان در این زمان ابریشم چین را در انحصار خود گرفته بودند و به بهای دلخواه خود به جهان و به ویژه روم – خواستار اصلی این کالا- عرضه می داشت .
تبادلات میان دو ملت یکی هنر ساسانی بود که در قالب مینیاتور و سفالگری و جز آن به چین راه یافت و هم پارچه بافی چینی که به ایران وارد شد . محصولات ایرانی صادر شده به چین در این زمان قالی ، لوازم آرایشی ، مرجان ، جواهرات ، رنگ ، پارچه و انفیه بود .
در زمان شاپور دوم ساسانیان کوشانیان را از میان بردند . این اقدام سبب هم مرزی میان ایران ساسانی و چین گردید . در زمان خسرو یکم بازرگانی دریایی میان دو کشور نیز رونق گرفت . وی به منظور برقراری اتحاد در ۵۵۰ میلادی سفیری را به چان آن پایتخت چین فرستاد . انوشیروان پیوند دوستانه ای با چینیان برقرار ساخت و دو طرف بارها به تبادل سفیر و فرستادن پیش کش هایی پرداختند . این پادشاهی ایرانی به ویژه در اندیشه اتحاد با چین برای نبرد با هپتالیان بود .
انحصار ابریشم دشمنی های چندی در جهان باستان برانگیخت . چی نیز از این دشمنی برکنار نماند . به زودی اتحادی میان روم ، چین ، خاقانات ترک غربی و و خزرها بر ضد ساسانیان برپا شد . در برابر ایران نیز در جستجوی هم پیمانانی تازه با خاقانات ترک شرقی و آوارها متحد گردید . در زمان خسرو دوم در سال ۶۰۳ میلادی جنگی سهم گین در جهان در گرفت ، رومیان و خزرها و ترکان غربی بر ایران تاختند . سپاهیان ایران و چین اگرچه رو در روی هم قرار نگرفتند ولی چینیان خاقانات شرقی را که هم پیمان ایران بود از میان برد . با از میان رفتن خاقانات ترک شرقی چینیان را سیاستی دیگر آمد و متوجه غرب گردیده سر از پیمان با ترکان غربی پیچیدند و به سرزمین های آنان تاختند . در ۶۰۹ میلادی سپاهیان امپراتوریان دی پس از چیرگی بر ختن ، کاشغر و سراسر تورفان به سرزمین های ایرانی نزدیک تر شدند ، در این زمان شهرهای سعدی نشین بخارا ، سمرقند و فرعانه پیروی از امپراتور چین را پذیرا شدند . ساسانیان در این زمان توجهی به پیشروی چینیان نشان ندادند ، زیرا سخت در غرب درگیر بودند . در زمان تازش اعراب بر ایران ، هنگامی که کار بر یزد گرد سوم تنگ آمد سفیری را برای یاری جویی به نزد امپراتور گائوتسونگ از دودمان تانگ فرستاد . سفیر در ۶۳۸ میلادی به دربار او رسید ، ولی نتیجه ای از این گسیل پیک برای ایرانیان به دست نیامد . به ناچار یزدگرد که اکنون در مرو سنگر گرفته بود پسرش پیروز را برای درخواست یاری به نزد گائوتسونگ فرستاد ، پیروز هنوز به دربار چین نرسیده بود که یزدگرد در ۶۵۲ میلادی کشته شد . پس از این رویداد اندک اندک بزرگان ایرانی که به همراه دودمان ساسانی به چین پناه برده بودند مناصب درباری یافتند . از فرزندان یزدگرد سوم نیز ، پیروز ، پسرش نرسی ، پسر او پشنگ و در پایان خسرو در پناه امپراتوران چین نخست برای ناکام ماندن در این سرزمین با احترام زیستند تا اینکه در میان چینیان تحلیل رفتند .
۳-۲-۷- تبادلات مذهبی میان دو کشور در دوره ساسانیان
دین زرتشتی در زمان ساسانیان به چین رخنه نمود . چینیان این آیین را مسیئن چیاو می خوانند . نخستین آتشکده در ۶۲۱ میلادی در چین ساخته شد . با شکست ایرانیان از اعراب و کوچیدن پاره ای از آنان به همراه خاندان ساسانی به این کشور ، آیین مزدیسنا در چین گسترش بیشتر یافت . این دین تا سده نهم میلادی در این کشور زنده بود .
آیین دیگری که از ایران به چین راه یافت آیین مانوی بود . پس از سرکوب مانویان به دست ساسانیان ، پیروان این آیین در جهان پراکنده شدند و گروهی از آنان نیز به چین رفتند . مبلغ بزرگ مانوی در این زمان مرآمو نام داشت . مانویان با خود به چین منیاتور را بردند . مسیحیت نسطوری نیز – که شاخه ای از مسیحیت بود که ساسانیان از آن پشتیبانی می نمودند – نیز در روزگار ساسانیان و از راه ایران به چین راه یافت^[۲۵] .
۳-۲-۸- دوره خلافت اسلامی
نخستین سفیر خلفای راشدین در سال ۳۱ قمری به دربار یونگ وی امپراتور آن زمان چین رسید . این نخستین برخورد اسلام با چین هم بود . مسلمانان توانستند اجازه ی تبلیغ آیین تازه و برپایی مسجدی در چانگان پایتخت چین را بگیرند . مسلمانان نیز به روابط پر رونق بازرگانی با چین پرداختند . در منابع چینی از امویان را تازی های سپیدپوش و عباسیان را با نام تازیان سیاه پوش خوانده اند^[۲۶] .
ایرانیان و اعراب از طریق دریا و خشکی به چین رفته و در آنجا مساجد متعددی بنا کردند و به تبلیغ اسلام پرداخته و توانستند پیروان زیادی پیدا نمایند . مبادلات تجارتی نیز افزایش قابل توجهی یافت . عده ای را نیز عقیده بر این است که آیین مقدس اسلامی نخستین بار توسط ایرانیان به چین راه یافت و به همین جهت اسلامی چینی از همان آغاز رنگ ایرانی پیدا کرد بطوری که مسلمانان کلات و اصطلاحات فارسی در میان مسلمانان رواج دارد .
در باب مناسبات تجاری میان مردم ایران و چین باید گفت علیرغم حوادث و رویدادهای غیر منتظره سده های هفتم و هشتم میلادی هرگز این ارتباط قطع نگردیده و به جای جاده ابریشم که مدتی آماده عبور کاروانهای عظیم تجارتی میان شرق و غرب نبود راه دریایی با وجود خطرات فراوانی که در بر داشت در آغاز دوره اسلامی فعالیت بی نظیری داشت . لازم به یاد آوری است که در دوره حکومت تانگ و فرمانروایی سلاطین سونگ در چین ، ایرانیان مسلمان باز می گشتند و در واقع تجار ایرانی واسطه تجارت شرق به غرب بودند . دو ملت متمدن کهنسال ایران و چین در آغاز سده هفتم هجری قمری دشمن مشترکی داشتند و آنهم قوم مغول بود . در این زمان مغول ها بر ایران و چین استیلا یافتند .
در زمان استیلای مغول زبان فارسی رواج یافت و گروهی از چینی ها به ویژه آنهایی که اسلامی را انتخاب کرده بودند با زبان فارسی آشنایی یافتند .
در عهد مغول علاوه بر روابط متقابل علمی و هنری بین دو کشور و نفوذ متقابل علوم و فنون و هنر ، روابط بازرگانی نیز گسترش یافت و به علت امنیت و آرامشی که پس از کشتاروحشتناک آنها بوجود آمده بود ، تجار سرزمین های آسیای باختری به سهولت می توانستند کالاهای خود را به سرزمین چین برسانند .
در زمان تیموریان نیز روابط دو کشور باز هم توسعه و گسترش بیشتری یافت . داد و ستد رونق بسیار داشت و سفرا و نمایندگان سیاسی و فرهنگی دو کشور مقابل اعزام می گردیدند . این وضعیت در عصر صفویه و بعد نیز کمابیش ادامه داشت ولی به شدت زمان تیموریان و مغول ها نبود . اگرچه دو ملت در سده های اخیر تحت استعمار بودند و آزادی لازم برای تماس با یکدیگر و تقویت روابط نداشتند ، اما باز هم روابط دو کشور تا حدی برقرار بود و در سال های اخیر مجدداً شاهد تجدید مناسبات میان دو ملت هستیم .
در زمان غزنویان ، سلطان محمود که از جهت سیاسی و نظامی بر قسمت خاور میانه جاده ابریشم تسلط یافته بود نخستین پادشاه ایرانی بعد ازاسلام است که باچین و ماوراء ترکمنستان مناسبات دوستانه برقرار کرد.
اخرین هیئت ارتباطی میان چین و ایران همان هیئتی بود که قبل از لشکرکشی چنگیز به ایران و به دستور وی عازم ایران شد . تعداد این هیئت سیصد تن بوده است و به علت رفتار خشونت آمیز سلطان محمد خوارزمشاه اقدام این هیئت توسعه مناسبات عقیم و بی نتیجه ماند و اعضاء آن به جز یک تن همگی کشته شدند(چین/بررسی مسائل کشورها۱۳۶۸)
بعد از حمله چنگیز به ایران ، جاده ابریشم مجدداً باز شد و در زمان قوبیلای قا آن نواده وی ، به اوج قدرت خود رسید از امتیازات مهم دوران سلطنت “قوبیلای” یکی آمد و رفت تجار مسلمان به چین بود و دیگری انتشار زبان فارسی در چین ، این پادشاه برای فتح چین جنوبی و برای ساختن عراده و منجنیق از مهندسین و صنعتگران ایرانی استفاده کرد و همیشه عده زیادی از ایرانیان ماوراءالنهر و خراسان در دربار وی بودند . نفوذ ایرانیان در دربار قوبیلای و اعمال اداری او در چین بحدی بود که این خان مغول ، وزارت خود را به یک ایرانی داد که نام وی سید اجل بود .
در زمان شاهرخ در سال ۸۱۵ میلادی هیئتی از سوی دایسنگ “پادشاه چین و ماچین” به دربار شاهرخ رسید. شاهرخ دستور داد تا به احترام سفرا ، مردم شهر و بازارها را آذین بندند و هر صنعت در کمال هنر ظاهر کرده دکان خود را بیارایند و امرا به رسم استقبال از بیرون رفته همه را با شکوه تمام به شهر درآورند و باغ زاغان را آراسته ، همراهان هر کس را و مقام تعیین نمودند ، هیئت سفارت ، نامه پادشاه را که به خط فارسی شکسته نوشته شده بود تقدیم کرد . پس از چندی ، شاهرخ هیدت سفارت چین را اجازه مراجعت داد و شیخ محمد بخشی را به سفارت از طرف خویش همراه ایشان فرستاد^[۲۷].
“دای سنگ” بار دیگر سفیرانی به دربار شاهرخ فرستاد . اعضای این هیئت با سیصد سوار و تحف بسیار به همراه نامه ای از پادشاه به ایران رسیدند . شاهرخ اینبار امیر اردشیر تواچی را متقابلاً همراه آنان باز پس فرستاد . در محرم سال ۱۸۲۲ اردشیر تواچی بازگشته ، خبر رسیدن هیئت را به سرزمینشان رساند . در سال ۸۲۴ ه.ق سفرای دربار تیموری در چین عازم کشورشان شدند . شاهرخ از جانب خود، امیر شادی خواجه را به سفارت همراه پانان فرستاد . روز یازدهم محرم ۸۲۴ سفرای چینی و ایرانی به طرف چین حرکت کردند . شاهرخ به شادی خواجه دستور داده بود که هرچه در طول سفر و سفارت دید به رشته تحریر درآورد . از اینرو شادی خواجه شرح بسیار و دلکشی از وضع راه ها و نحوه میهمانیها و وضع شهرها و معابد بودایی و موسیقی و رقص چینی و آداب وآیین دربار امپراتوران چین و اعتقادات آنان و تعداد سپاه و نو داوری و حتی شرح کنجه های چینی نوشته و به مخدوم خویش بعنوان گزارش تقدیم داشت . (همان)
در زمان صفویان و قاجاریان بعلت اینکه گرایشها به سمت اروپا بود تلاش وسعی در جهت توسعه روابط با چین نشد.
۳-۳- ارتباط ایران و چین قبل از انقلاب
دین مبین اسلام نیز با قالب ایرانی – عرفانی در بسیاری از نقاط و شهرهای چین با فرهنگ و زبان ایرانی ترویج شد و هنوز روستاها و شهررهایی در چین وجود دارند که حتی نام انها بر گرفته از اسم یک مروج جهانگرد یا تاجر ایرانی است^[۲۸] .
تماس و مبادله نمایندگان سیاسی بیا ایرانی و چین در تاریخ شاهان خوارزمی نیز مسطور است اما تا آغاز دوره پهلوی از سوابق مناسبات سیاسی رسمی در کتب و اسناد تاریخی آثار چندانی دیده نمی شود . در دوره پهلوی افت و خیزهایی در زمینه تنظیم روابط با چین در دوره های مختلف به چشم می خورد . در سال ۱۲۹۹ نخستین گام برای تجدید عهد دوستی قدیم ایران و چین بداشته و یک عهدنامه مودت و کنسولی و قضایی بین دو دولت منعقد شد . این عهدنامه ر در ایتالیا سرتیپ اسحاق خان مفخم الدوله وزیر مختار ایران و آقای وانگ کوانگ کی وزیر مختار چین امضا و اسناد آن را بین دو کشور مبادله کردند همچنین در سال ۱۳۱۲ هجری شمسی و در چارچوب سیاست تقویت مناسبات و علائق سیاسی ، اقتصادی و فرهنگی با دول مستقل آسیایی ، سرکنسولگری ایران در شانگهای تأسیس شد و یک سال بعد (۱۳۱۳) آقای حسین کی استوان کنسول وقت ایران در کراچی به عنوان اولین سرکنسول گر ایران به چین رفت و پس از وی نیز تا اوایل جنگ جهانی دوم آقای عبدالرحیم میرفندرسکی در همین سمت مسئول تنظیم روابط با چین بود . (همان)
اما در دوران جدید ، تاریخ روابط ایران و چین به سال های آغازین سده حاضر باز می گردد . در سال ۱۹۲۰ نخستین گام در این جهت برداشته شد و به عهدنامه مودت و کنسولی و قضایی میان دو دولت در رم به امضاء رسید . در سال ۱۹۳۳ دولت ایران در شانگهای کنسولگری دایر نمود . طی جنگ جهانی دوم ، به خاطر خصومت های موجود میان چین و ژاپن و ناپایداری داخلی که اقتدار حکومت مرکزی چین را سست گردانیده بود ، ایران وظیفه حفظ حفظ منافعش را در چین در سال ۱۹۴۱ ابتدا به هلند و سپس به ترکیه واگذار کرد . در سال ۱۹۴۸ بعد از پایان جنگ جهانی دوم سفارت کبرای ایران در نانکن تأسیس شد . با شروع پیشروی کمونیستها در نانکن ، پایتخت این کشور به کانتون منتقل گردید ، ولی هیچیک از سفارت خانه ها ( غیر از سفارت شوروی ) حاضر نشدند به کانتون بروند . با سقوط شهر کانتون بدست کمونیست ها ، چین یکپارچگی خود را بدست آورد . تمامی سفرای خارجی بتدریج سفارتخانه های خود را در نانکن برچیدند و طبق دستور دولت های مربوطه از شناسایی حکومت کمونیست ها خودداری کرده و از چین خارج شدند . ایران هم مانند دیگر کشورها سفارتخانه خود را تعطیل کرد . بدین ترتیب از سال ۱۹۴۹ رابطه سیاسی ایران با چین کمونیست قطع شد و سفارت جمهوری شوروی چین در تهران نیز تعطیل شد که بعدها با شناسایی جمهوری چین در تایوان تبدیل به سفارتخانه این کشور گردید و ایران رابطه سیاسی خود را با جمهوری چین (تایوان) و مارشال چیانکایچک برقرار کرد ، ولی به تأسیس سفارتخانه در تایوان اقدام نشد بلکه سفیر ایران در توکیو ماموریت جمهوری چین را نزد حکومت چیانکایچک بر عهده داشت . تا سال ۱۹۶۴ ایران نسبت به پذیرش چین در سازمان ملل متحد مخالفت می کرد و به علت همسویی با سیاست جهانی آمریکا از برسمیت شناختن چین کمونیست امتناع می ورزید . با از سر گیری مذاکرات ورشو میان ایالات متحده و چین و روند تشنج زدایی این دو کشور ، ایران هم تدریجاً از اواسط دهه ۱۹۶۰ نسبت به چین در حال تغییر بود و در سال ۱۹۶۵ به طرح ایالات متحده که پذیرش هیئت نمایندگان چین را بصورت “مسئله مهم” مطرح می کرد و هم به طرح آلبانی مبنی بر اخراج تایوان از سازمان ملل رأی ممتنع داد . با شروع انقلاب فرهنگی در سال ۱۹۶۶ طرح مشترک ایالات متحده آمریکا و ایران برای نزدیکی به چین متوقف گردید و در این سال دولت چین طی اعلامیه ای رژیم شاه را دست نشانده خواند .(همان)
شاه معدوم طی مصاحبه ای در سال ۱۹۶۷ با خبرگذاری آلمان فدرال بصورت دو فاکتور و تلویحاً این کشور را به رسمیت شناخت و اعلام داشت ایران زمانی به عضویت جمهوری خلق چین در سازمان ملل رأی مثبت می دهد که ملزم به اخراج تایوان نباشد . در خلال سه سال از انقلاب فرهنگی چین ، دروازه های سیاسی این کشور به روی دولتهای خارجی بسته ماند تا اینکه در سال ۱۹۶۹ چین تصمیم گرفت حضوری فعال در صحنه بین المللی داشته باشد . بهمین دلیل روند نزدیکی ایران و چین رو به پیشرفت گذاشت تا اینکه در سال ۱۹۷۱ اشرف پهلوی دیداری دوستانه و بنا به دعوت حکومت چین از این کشور بعمل آورد . در برقراری این رابطه ، پاکستان نقش میانجی را داشت . در این دیدار چوئن لای و میهمانش به وضوح سعی در ایجاد روابط مجدد نمودند بطوریکه اثری از سوء تفاهمات گذشته باقی نماند . (همان)
بدنبال سفر یاد شده ، فاطمه پهلوی نیز دیداری دوازده روزه در آوریل همان سال از چین داشت و همان مطالب سفر پیشین تکرار گردید . بطور کلی دیدارهای اشرف و فاطمه پهلوی سهم عمده ای در روند مذاکرات سیاسی و تفاهم در سطح حکومتی داشت . در سال ۱۳۵۰ ایران اقدام به شناسایی دولت چین نمود و اعلامیه مشترکی در این باره در روز سه شنبه ۲۴ مرداد ۱۳۵۰ در تهران و پکن انتشار یافت و به این ترتیب نمایندگی های دو کشور در پایتخت های یکدیگر گشوده شد و در سال ۱۳۵۱ نخستین سفیران ایران و جمهوری خلق چین در تهران و پکن شروع بکار نمودند . (همان)
۳-۳-۱- سطح روابط
پیش از جنگ جهانی دوم دولت ایران در سال ۱۹۳۳اقدام به تأسیس کنسولگری در شانگهای نمود و در سال ۱۹۴۸ دولت چین و ایران تصمیم گرفتند روابط خود را به سطح سفارت ارتقاء دهند . نمایندگی ایران تا قبل از تأسیس سفارتخانه در چین ، زیر نظر “مساعد” وزیر مختار وقت ایران در ژاپن اداره میشد و بعد از آن سید علی خان نصر با سمت وزیر مختاری چین مامور نانکن شد . با تأسیس سفارت در نانکن “فرخ” با سمت سفارت کبری مامور نانکن گردید . بعد از برقراری رابطه سیاسی ایران را جمهوری خلق چین در سال ۱۳۵۰ دو کشور مبادرت به مبادله کار دار نمودند و (نیرنوری) بدین سمت عازم پکن گردید . چندی بعد آقای عباس آرام به سمت سفیر انتخاب و عازم پکن گردید . و آقای (چین شین چن) از رجال بارز چین بایک عده از همکاران خود به تهران آمد و به تاسیس سفارت خانه در دو پایتخت مبادرت گردید . تا پیروزی انقلاب اسلامی ایران سطح روابط دیپلماتیک دو کشور در سطح سفارت بود (همان)
۳-۳-۲- مواضع مشترک دو کشور در اصول کلی مسائل سیاسی بین المللی
با ظهور دو اردوگاه و امپریالیستی به رهبری شوروی و آمریکا در سال های بعد از جنگ دوم جهانی ، ایران به خاطر تمایل به آمریکا و ترس از کمونیزم ، دولت خلق چین را به بهانه دست نشانده بودن شوروی مورد شناسایی قرار نداد . شاه بدلیل پیشه کردن سیاست موازنه مثبت در سال های بعد از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ در صدد تحکیم حاکمیت داخلی “اصلاحات” اقتصادی برآمد . با سرکوبی قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ ، شاه معدوم در سیاست خارجی دست به تغییراتی زد و ظاهراً از سیاست پیشین خود به سیاست مستقل ملی روی آورد. وابستگی سیاسی – اقتصادی وی به غرب و از جمله آمریکا در این سال ها در مواضع جهانی این کشور انعکاس پیدا کرد ، بطوریکه نتیجه این انعکاس عدم شناسایی دولت جمهوری خلق چین در سازمان ملل تا سال ۱۹۶۳ بود ، اما با تغییر تدریجی مواضع آمریکا نسبت به چین ، ایران نیز تحت تأثیر این سیاست مواضع خود را نسبت به چین تغییر داد . بدنبال اعلام انگلستان مبنی بر خروج از شرق کانال سوئز تا پایان سال ۱۹۷۱ ، چین و ایران تلاش کردند تا نفوذ خود را در منطقه گسترش دهند . طرح دکترین نیکسون و واگذاری ژاندارمی خلیج فارس به ایران ، بهانه دخالت شوروی در منطقه را منتفی گرداند . رقابت دو ابر قدرت برای دخالت در منطقه ، چین را نیز وارد صحنه کرد و لذا از سال ۱۹۷۱ بطور بسیار فعال وارد این منطقه شد . عملکرد ضد شوروی چین ، غیر مستقیم تأییدی بر مواضع آمریکا بود که طبعاً مورد استقبال ایران نیز واقع گردید (همان).
حوادث سال ۱۹۷۲ شبه قاره هند ، اختلاف میان بخش های شرقی و غربی پاکستان منجر به جنگ داخلی آن کشور شد . اران و چین هر دو نگران حفظ امنیت و تمامیت ارضی پاکستان بودند . تضاد قرارداد صلح و همکاری هند با شوروی در اوت ۱۹۷۱ از نظر چین و ایران جدی قلمداد می گردید . زیرا مزایای سیاسی و استراتژیکی برای مسکو به همراه داشت . از اینرو پاکستان سعی در نزدیک کردن مواضع دو کشور ایران و چین در قبال هند و شوروی می کرد .
از موارد دیگری که موضع ایران و چین را بهم نزدیک گرداند ، پذیرش اصول همزیستی مسالمت آمیز باندوگ (غیر متعهدها) بدنبال سفر اشرف پهلوی در سال ۱۹۷۱ به چین بود (همان).
بدنبال شناسایی جمهوری خلق چین در ۱۷ اوت ۱۹۷۱ توسط ایران ، تنها مسئله اختلاف در راه عادی کردن روابط دو کشور ، شناسایی تایوان در سازمان ملل متحد بود. دولت ایران ، تنها حکومت جمهوری خلق چین را بعنوان نماینده قانونی این کشور قلمداد می کرد . تایوان علیرغم خواست ایران ، روابطش را قبل از بیانیه مشترک ایران و چین با کشور اخیر به حالت تعلیق درآورد . بدنبال شناسایی چین در سازمان ملل و تعلیق هیئت نمایندگی تایوان در این سازمان ، ایران با مواضع چین در زمینه اخراج تایوان از سازمان ملل نزدیک شد(همان).
خلیج فارس یکی از نقاط مشترک ایران و چین بود . از آنجا که چین توانایی گسترش نیروی دریایی خود راهمپای دو قدرت بزرگ دیگر (آمریکا و شوروی) نداشت ، از اینرو تلاش چین برای نفوذ در این منطقه ، بیشتر دیپلماتیک بود و سعی در گسترش روا دولت با دولت را در این منطقه داشت ،لذا جمهوری خلق چین از موقع و مواضع ایران در خلیج فارس حمایت نموده و سیاست آنرا در دفاع از این منطقه حیاتی مورد تأیید قرار داد و نیز دولت ایران را عامل ثبات و جلوگیری از سلطه طلبی قلمداد کرد . حمایت چین از موضع ایران در این منطقه تا آنجا ادامه یافت مه در برابر موضع شوروی مبنی بر کمک مالی – تسلیحاتی این کشور به جنبش ظفار ، سبب همنوایی چین با اقدامات دولت ایران در کمک به سلطان عمان در سرکوبی جنبش مزبور شد(همان)
استقلال پاکستان و جلوگیری از تجزیه آن در سال ۱۹۷۱ از مواردی بود که دو کشور چین و ایران فعالیت های زیادی کردند . زیرا ثبات پاکستان و حقظ امنیت آن بسیار مهم تلقی می گردید . از دیدگاه سیاست های خارجی ایران و چین ، پاکستان بعنوان بازدارنده نفوذ شوروی در منطقه دگرگون شد و این دگرگونی به نفع شوروی صورت پذیرفت . به دنبال تأسیس کشور بنگلادش ، ایران و چین عدم تمایلشان را به برقراری روابط سیاسی با این کشور ابراز و در عین حال ، آنرا مشروط به عادی شدن روابط میان پاکستان و بندگلادش دانستند (همان)
جلوگیری از نفوذ وروی در افغانستان ، یکی دیگر از مواضع دو کشور چین و ایران بود . پس از بقدرت رسیدن “داود خان” در سال ۱۹۷۳ منافع چین و ایران ایجاب می کرد که سیاست های مشترکی برای جلوگیری از افزایش نفوذ شوروی اتخاذ کنند . لذا دو دولت ایران و چین بخاطر تهدیداتی که از جانب شوروی و نفوذ آن در افغانستان احساس می کردند ، سعی داشتند برقراری روابط سیاسی – اقتصادی ، افغانستان را از نزدیک شدن به شوروی دور نگهدارند . لذا موافقتنامه ای که در سال ۱۹۷۴ طی یک دیدار هیئت بلند پایه ایرانی از افغانستان به امضاء رسید ، از طرف چین ، مثبت تلقی گردید و سیاست ایران را در خلیج فارس و اقیانوس هند مورد تأیید قرار داد(همان).
۳-۳-۳- موارد افتراق دو کشور در اصول کلی مسائل سیاسی بین المللی
بعد از انقلاب ۱۹۴۹ چین ، ایران از شناسایی کومنیست ها خودداری نمود و با پذیرفته شدن هیئت نمایندگی آن دولت در سازمان ملل متحد مخالفت نمود . درگیر شدن چین در جنگ کره موجبات بوجود آوردن قطعنامه “اتحاد برای صلح” سازمان ملل را فراهم نمود . طبق این قطعنامه ، دُوَل غربی اجازه می یافتند که برای کمک به کره جنوبی و دفع تجاوز ، وارد این کشور شوند . دولت ایران این قطعنامه را مورد تائید قرار داد و جمهوری خلق چین را به عنوان متجاوز محکوم نمود(همان)
کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۳ (۱۹۵۳) که منجر به سقوط دولت قانونی دکتر مصدق گردید از طرف دولت چین شدیداٌ محکوم شد . همچنین پیوستن ایران به پیمانهای دفاعی متفاوت از جمله پیمان بغداد در سال ۱۹۵۵ ، تأیید دکترین آیزنهاور و امضاء موافقت نامه دفاعی سال ۱۹۵۹ از طرف چین مورد انتقاد قرار گرفت و دولت ایران را متهم به وابستگی به امپریالیسم آمریکا نمود . چین چنین استدلال می کرد که عملکرد دولت ایران مغایر با کنفرانس باندوگ است و راه اشتباهی را که ایران برگزیده ، این کشور را به ارابه جنگی ایالات متحده ، پیوند می زند(همان)
جمهوری تایوان تا قبل از شناسایی هیئت جمهوری خلق چین در سازمان ملل ، یکی دیگر از موارد افتراق دو دیدگاه سیاست خارجی ایران و چین بود . ایران بر اساس اصل همگانی بودن عضویت در سازمان ملل ، تایوان را در سازمان ملل به رسمیت می شناخت و این شناسایی از نظر سیاست خارجی جمهوری خلق چین مطرود بود ، اما با برقراری روابط سیاسی ایران و چین در سال ۱۹۷۱ موضوع تایوان ، که ایران رأی ممتنع داده بود ، منتفی گردید و از نظر ایران ، چین تنها نماینده در سازمان مل متحد گردید(همان)
۳-۳-۴- چگونگی حمایت کشور چین از ایران در صحنه روابط بین المللی
حمایت چین از سیاست تسلیحاتی ایران ، از سیاست جهانی آن دولت برای جلوگیری از نفوذ بیشتر شوروی و کاهش آن در سراسر جهان ، بویژه در حوزه خلیج فارس ، جدائی ناپذیر است . چین از هر فرصتی برای رویارویی با سیاست های شوروی بهره برداری می کرد . برنامه های تسلیحاتی ایران نیز از جمله فرصت هایی بود که جمهوری خلق چین را به موضع گیری در برابر شوروی راغب کرد(همان)
چی پنگ فی ، وزیر امور خارجه چین ، در سفر به ایران در سال ۱۳۵۱ طی مصاحبه ای گفت :”جمهوری خلق چین بدون هیچ پرده پوشی ایران را یکی از کشورهای مهم خلیج فارس می داند که نگرانیش طبیعی است و برای حفظ امنیت و استقلالو حق حاکمیت خود باید نیروهای تدافعیش را تقویت کند. “
چین بارها بر ضرورت تقویت نیروهای نظامی و گسترش برنامه های تسلیحاتی برخی از کشورهای حوزه خلیج فارس و اقیانوس هند تأکید کرده است . به گفته کیسینجر ، مقامهای چینی اصرار داشتند کشورهای ترکیه ، ایران و پاکستان توسط ایالات متحده تسلیح شوند و حمایت بی دریغ این دولت از کشورهای مزبور را برای صلح جهانی ، حیاتی تلقی کرده و آن را اقدامی موثر برای مبارزه با توسعه طلبی های شوروی در جهان به حساب می آورند . از اینرو باید گفت که پشتیبانی جمهوری خلق چین از سیاست تسلیحاتی ایران و خرید اسلحه به مقدار زیاد از ایالات متحده از الگوی سیاست عام ستیز چین با شوروی متابعت می کرد . از دیدگاه سیاست خارجی چین ، همه کشورها در صورت گرایش به سیاست مقابله با شوروی می بایست مورد حمایت قرار گیرند و اگر در این راه کشور با امکانات بیشتر و سلاح های جدیدتر بتواند به خدمت آن هدفها درآید ، شایسته پشتیبانی های بیشتری می باشد .
لی شین نین معاون نخست وزیر چین در ایران ، در فروردین ۱۳۵۴ از موضع ایران نسبت به توافق نامه ایران و عراق درباره جنگ مرزی اظهار داشت : میان کشورهای جهان سوم برخورد منافع اساسی وجود ندارد ، زیرا اگر مداخله خارجی نباشد آنان می توانند مسائل خود را حل کنند(همان)
۳-۳-۵- مسافرت هیئت های سیاسی بین دو کشور
تا قبل از انقلاب ۱۹۴۹ چین تنها مسافرت هیئت های سیاسی ، اعزام سفیر و ارتقاء روابط فی مابین دو کشور بود . بعد از انقلاب کمونیستی چین ، اشرف پهلوی برای یک دیدار دوستانه و به دعوت حکومت چین در فروردین ۱۳۵۰ وارد پکن شد . این دیدار ناگهانی نبوده و به منظور ارتقاء روابط سیاسی بعد از بیست سال سردی روابط بین دو کشور بود . اشرف پهلوی پس از بازگشت به تهران ، گزارش مثبتی از سفر شش روزه خود به آن دیار تهیه کرد .